Yeni tedaviler ve daha iyi bakım, yani MS’i olan kiÅŸilere daha iyi bir yaÅŸam kalitesi sunmaya yönelik araÅŸtırmalar sürüyor. Åžimdiden bu hastalıkla ilgili birçok ÅŸey keÅŸfedilmiÅŸ durumda.
Multipl Skleroz (MS) iki önemli bölümden, beyin ve omurilikten oluÅŸan merkezi sinir sistemine ait bir hastalıktır. Merkezi sinir sisteminde sinir liflerini çevreleyen ve koruyan miyelin isimli yaÄŸlı bir doku vardır ve bu doku sinir liflerinin elektrik uyarılarını iletmelerine yardımcı olur. MS’de miyelin skleroz adı verilen nedbeler bırakarak birçok bölgede yok olur. Hasar gören bu bölgeler plaklar veya lezyonlar olarak da bilinir. Miyelin sadece sinir liflerini korumakla kalmayıp, görevlerini yerine getirmelerini de saÄŸlar. Miyelin yok olduÄŸunda veya hasar gördüÄŸünde, sinirlerin beyine giden veya beyinden gelen elektrik uyarılarını iletebilme kapasiteleri kesintiye uÄŸrar ve bu durum çeÅŸitli MS belirtilerini (semptomlarını) ortaya çıkarır.
MS bulaşıcı deÄŸildir. Aile hiç kimse hastadan bu hastalığı kapmaz.


Belirtileri Nelerdir?   [ DeÄŸiÅŸtir ]



MS’in kesin nedeni bilinmese de, birçok araÅŸtırmacı miyelin hasarının vücudun immün sisteminin (bağışıklık sisteminin) anormal bir yanıtından kaynaklandığına inanır. Normal koÅŸullarda, immün sistem virüsler veya bakteriler gibi yabancı “istilacılara” karşı vücudu korur. Otoimmün hastalıklarda vücut istemeyerek kendi dokularına saldırır.
MS’de ise, saldırılan madde miyelindir.
Bilim adamları miyeline saldırması için immün sistemi tetikleyenin ne olduÄŸunu henüz bilmiyor. BirçoÄŸu çok sayıda faktörün devreye girdiÄŸini düÅŸünüyor.

Belirtiler merkezi sinir sisteminin hangi bölgelerinin etkilendiÄŸine baÄŸlı olarak ortaya çıkar. Herkes aynı ÅŸekilde etkilenmez. Belirtiler sadece kiÅŸiden kiÅŸiye deÄŸiÅŸiklik göstermekle kalmayıp, aynı kiÅŸide zaman içinde de deÄŸiÅŸiklik gösterebilir. Bu belirtiler ciddiyet ve süre açısından da çeÅŸitlilik gösterir.
MS’i olan bir kiÅŸi genellikle birden fazla belirti yaÅŸar ancak bu belirtilerin hepsi herkeste görülmez.
Belirtiler, halsizlik, karıncalanma, hissizlik veya duyu zayıflaması, koordinasyon zayıflığı, yorgunluk, denge problemleri, görme bozuklukları, istemsiz hızlı göz hareketi (nistagmus da denir), titremeler, spastisite veya kas sertleÅŸmesi, bozuk konuÅŸma, bağırsak veya mesane problemleri, yalpalayarak yürüme (ataksi), cinsel iÅŸlev sorunları, ısıya hassasiyet ve kısa süreli bellek sorunları, hüküm veya muhakeme problemlerinden (kognitif problemler) oluÅŸur. Ciddi durumlarda MS kısmi veya tam felce neden olabilir.
MS’i olan kiÅŸilerin çoÄŸunda bu belirtilerin tamamı görülmez.


Nasıl Tanı Konur?   [ DeÄŸiÅŸtir ]



Tek başına hiçbir test MS tanısı koyamadığı için çeÅŸitli test ve yöntemlere gerek duyulur. Bu testler ÅŸunlar olabilir;
Doktorun geçmiÅŸ belirti ve bulguların varlığını araÅŸtıracağı tıbbi öykü.
Ayrıntılı bir nörolojik muayene.
Beyin ve omuriliÄŸin kesin ve oldukça detaylı görüntülerini veren ve görece yeni bir görüntüleme biçimi olan MRI (manyetik rezonans görüntüleme).
“Uyarılmış potansiyeller” adı verilen ve merkezi sinir sisteminin belli bir uyarıya verdiÄŸi yanıtı ölçen çalışmalar.
Daha az kullanılan ancak tanının olağandan daha zor olduğu durumlarda faydalı olan diğer bir inceleme de:
Spinal kanalı çevreleyen sıvının (serebrospinal sıvı veya SSS) bileÅŸimini araÅŸtıran beyin omurilik sıvısı incelemesi.


Tedavi Yöntemleri Nelerdir?   [ DeÄŸiÅŸtir ]



BELÄ°RTÄ°LERÄ° Ä°YÄ°LEÅžTÄ°RMEYE YÖNELÄ°K HERHANGÄ° BÄ°R TEDAVÄ° MEVCUT MU?
Evet. ÖrneÄŸin, kaslardaki sertleÅŸme bazı ilaçlarla azaltılabilir. Spastisite ve yorgunluk fizik tedavi rehabilitasyon tedavisi ile de tedavi edilir.
Mesane problemleri bazen çeÅŸitli ilaçlar ile iyileÅŸme gösterebiliyor. Kendi kendine kateter takma gibi teknikler kolayca öÄŸrenilebilir. Ä°drar yolları enfeksiyonlarının hemen tedavi edilmesi ve yeterli sıvı alımı baÅŸka mesane komplikasyonlarını önlemeye yardımcı olabilir. Bağırsak problemleri hacimi artırmaya yönelik diyet, fitiller ve ilaçlarla tedavi edilebilirler. Yakıcı, aÄŸrılı veya sıra dışı duyular ilaçlarla tedavi edilebilirler. Kognitif problemlerle ise rehabilitasyon ve eÄŸitim ile baÅŸedebilir.
Bilinen bir tedavi mevcut deÄŸil. Ancak atakların sıklığını veya ciddiyetini azaltan ve özürlülük artışını yavaÅŸlatan yeni tedaviler bulunuyor. Umut veren ilaçlar üzerinde da çalışmalar sürüyor. MS tedavisi oldukça hızlı deÄŸiÅŸtiÄŸi için doktordan güncelleÅŸmiÅŸ tavsiyeleri almak üzere temas içinde olmanız iyi bir fikir. Ulusal MS DerneÄŸi de yeni geliÅŸmeleri almak için bir bilgi kaynağıdır.
Türkiye için telefon numaraları:
1) Türkiye MS DerneÄŸi Genel Merkezi: 0212 275 22 96 - 275 22 97
2) Türkiye MS DerneÄŸi Ankara Åžubesi: 0312 440 02 65
3) Ä°zmir MS DerneÄŸi: 0232 238 88 88
4) Bursa MS DerneÄŸi: 0224 442 83 00


Görünme Sıklığı Nedir?   [ DeÄŸiÅŸtir ]



MS kadınlarda erkeklerin neredeyse iki katı bir oranda görülür. BirleÅŸik Devletler’de yaklaşık 350.000 kiÅŸinin MS ile yaÅŸadığı tahmin ediliyor. Bazı karmaşık MS olgularına tanı koymak zor ve bulaşıcı bir hastalık olmadığı için olguların bildirilmesi zorunlu yok. Bu nedenle MS’i olan kiÅŸilerin gerçek sayısı sadece tahmin yoluyla hesaplanabiliyor. Bütün dünyada MS tropikal iklimlere nazaran ılıman iklimlerde daha sık görülüp ve beyaz tenli, özellikle de ataları Kuzey Avrupalı olanlar arasında daha sık ortaya çıkıyor.


DiÄŸer   [ DeÄŸiÅŸtir ]



Ä°KÄ°NCÄ° GÖRÜÅžLERÄ° - TANIYI DOÄžRULAMAK Ä°ÇÄ°N - ALMAK Ä°YÄ° BÄ°R FÄ°KÄ°R MÄ°?
Hasta sadece bir doktorla görüÅŸtüyse, hiç kuÅŸkusuz ikinci bir görüÅŸ almak mantıklı olur. Tanıyı doÄŸrulatma ilk doktorunuzu aÅŸağılamaz veya üzmez. BaÅŸka bir uzmana sevk edilmek için doktor tavsiyesi alabilir veya MS derneklerine telefon edebilirsiniz.
BÄ°R SONRAKÄ° AÅžAMA NE OLACAK?
Bunu hiç kimse gerçekten bilmiyor; ancak hasta ve doktorun kiÅŸisel durum üzerine mutlaka bir konuÅŸma yapması önerilir.
Hastanın en sık duyacağısözler “öngörülemez” ve “deÄŸiÅŸken” sözleridir. MS sadece kiÅŸiden kiÅŸiye büyük oranda deÄŸiÅŸiklik göstermekle kalmayıp, aynı kiÅŸide zaman içinde de deÄŸiÅŸiklik gösterir. Bu öngörülmezlik ile yaÅŸamak MS ile yaÅŸamanın parçasıdır.
Birçok kiÅŸi ÅŸiddetlenme dönemleri geçirir. Bunlar yeni belirtilerin ortaya çıktığı akut ataklar, veya varolan belirtilerin daha ciddi hale geldiÄŸi nüksler olarak da isimlendirilirler. Åžiddetlenmeleri genellikle düzelme dönemleri (remisyonlar) izler ve bu remisyonlar hastayı nüks öncesi haline geri döndürebildikleri gibi, geriye bazı sakatlıklar da bırakabilirler. Bu MS biçimi genellikle nüks-remisyon gösteren MS olarak isimlendirilir. (Relapsing-remitting MS)
Her MS aynı olmaz. Bazı kiÅŸilerde birkaç ciddi atak görülür veya hiç görülmez, bunun yerine belirtilerin sürekli kötüleÅŸtiÄŸi ve zaman içinde sakatlığın ortaya çıktığı da görülebilir. Erken bir nüks-remisyon dömemini sürekli kötüleÅŸme durumu izleyebilir, ki bu durumda sekonder progresif MS ismini alır. Veya baÅŸlangıçtan itibaren ilerleme mevcut olabilir ve bu durumda primer progresif MS ismini alır. Åžekil ne olursa olsun MS herhangi bir zamanda duraklayabilir.
Ä°lk birkaç yıllık MS deneyi, hastalığınuzun vadeli seyrinde hasta ve doktor için muhtemelen en iyi yol gösterici olur. GeçmiÅŸte MS’i olan baÅŸka hastaların bakımını da yapmış bir doktor, hastanın durumu ile ilgili baÅŸka görüÅŸlere de sahip olabilir.
MS KALITSAL MIDIR?
MS doÄŸrudan doÄŸruya kalıtsal olmamak ile birlikte çalışmalar ailesel eÄŸilimin varolduÄŸunu ortaya çıkadılar. Bu durum da kardeÅŸlerin veya diÄŸer yakın akrabaların hastalığı geliÅŸtirmelerinin bir ölçüde daha mehtumel olduÄŸu anlamına gelir. Bununla birlikte, MS’i olan kiÅŸilerin yüzde 80’inde MS’i olan yakın bir akraba görülmez.

BELÄ°RTÄ°LERÄ° Ä°YÄ°LEÅžTÄ°RMEYE YÖNELÄ°K HERHANGÄ° BÄ°R TEDAVÄ° MEVCUT MU?
Evet. ÖrneÄŸin, kaslardaki sertleÅŸme bazı ilaçlarla azaltılabilir. Spastisite ve yorgunluk fizik tedavi rehabilitasyon tedavisi ile de tedavi edilir.
Mesane problemleri bazen çeÅŸitli ilaçlar ile iyileÅŸme gösterebiliyor. Kendi kendine kateter takma gibi teknikler kolayca öÄŸrenilebilir. Ä°drar yolları enfeksiyonlarının hemen tedavi edilmesi ve yeterli sıvı alımı baÅŸka mesane komplikasyonlarını önlemeye yardımcı olabilir. Bağırsak problemleri hacimi artırmaya yönelik diyet, fitiller ve ilaçlarla tedavi edilebilirler. Yakıcı, aÄŸrılı veya sıra dışı duyular ilaçlarla tedavi edilebilirler. Kognitif problemlerle ise rehabilitasyon ve eÄŸitim ile baÅŸedebilir.

REHABÄ°LÄ°TASYON NE SAÄžLAYABÄ°LÄ°R?
Fizik tedavi (FT) zayıflamış veya eÅŸgüdüm bozukluÄŸu olan kasların kuvvet kazanmalarına yardımcı olabilir. FT düzenli hareket egzersizlerini, germeyi, yürüme eÄŸitimini ve bastonları, yürüteçleri ve diÄŸer yardımcı aletleri en iyi ÅŸekilde kullanmayı, nakil eÄŸitimini (yani örneÄŸin, tekerlekli sandalyeden arabalara geçmeyi öÄŸrenmek) ve toplam fonksiyonu ve dayanıklılığı iyileÅŸtirmeye yönelik kuvvetlendirme egzersizlerini kapsayabilir.
Rehabilitasyon tedavisi (RT) günlük yaÅŸamda bağımsızlığı iyileÅŸtirmeye hedefler. RT giyinme, kendine düzen verme, yemek yeme ve araba kullanma tekniklerini öÄŸretir ve koordinasyon ve kuvvetlenmeye yönelik egzersizler de sunabilir. Bir rehabilitasyon terapisi evi veya iÅŸyerini güvenilir ve bağımsız hareket edilebilir mekanlar halinde düzenlemek için aletler ve yollar tavsiye edebilir.
KonuÅŸma tedavisi kasların zayıflaması veya kötü koordinasyonu nedeniyle konuÅŸma veya yutkunma zorluÄŸu çekenler için iletiÅŸimi kolaylaÅŸtırır. KonuÅŸma terapistinin kullandığı teknikler egzersizi, ses eÄŸitimini veya özel aletlerin kullanımını içerebilir.

EGZERSÄ°Z YARDIMCI OLUYOR MU?
Tek başına egzersiz MS’i düzeltemez ancak genel saÄŸlığı iyileÅŸtirebilir ve kullanılmamaktan veya etkinsizlikten kaynaklanan komplikasyonların önüne geçebilir. Egzersiz iÅŸtah ve uykuyu düzenlemeye yardımcı olduÄŸu ve kendini iyi hissetmeye katkıda bulunduÄŸu için düzenli bir egzersiz programı fiziksel olduÄŸu kadar psikolojik avantajların da elde edilebilmesini saÄŸlar.

YA Ä°Åž HAYATI? Ä°ÅžVERENLERÄ°N NELERÄ° BÄ°LMESÄ° GEREKLÄ°DÄ°R?
KiÅŸiden kiÅŸiye deÄŸiÅŸiklik gösteren MS’in, dolayısıyla iÅŸ durumu üzerindeki etkisi de deÄŸiÅŸiklik gösterir.
Bir krizin ortasında iken -gerek tanının hemen sonrasında, gerek belirtilerin birdenbire canlandığı bir sırada- iÅŸle ilgili büyük kararlar vermek pek akıllıca olmaz. Ä°lk olarak, acil sorunlardan kurtulmak için hastanın kendisine zaman tanıması gerekir. Sonra seçeneklerini anlamasına yardımcı olacak bilgi toplaması önerilir.
Hastanın konulan tanıyı iÅŸ arkadaÅŸlarına ve patronuna açıp açmaması kiÅŸiye kalır. EÄŸer tıbbi bir muayeneyi gerektiren bir iÅŸ imkanı sunuluyor ise, tanı ve/veya belirtiler konusunda dürüst olmanız iyi olur.

MS CİNSELLİĞİ ETKİLER Mİ?
MS ile baÄŸlantılı her ÅŸey fiziksel belirtilerden duygusal etkisine dek cinsel hayatı etkileyebilir. Ancak bu cinsel problemlerin baÅŸarılı bir ÅŸekilde tedavi edilemeyecekleri anlamına gelmez. MS’i olan kiÅŸiler tatminkar bir cinsel yaÅŸam yaÅŸayabilirler.
Birkaç önemli öneri:
EÅŸinizle duygularınızı paylaÅŸmaya çalışın.
Dürüstçe iletiÅŸim kurun.
Fiziksel belirtilerle ilgili tıbbi tedavi görün.
Fiziksel olmayan problemler için bir psikoterapist veya cinsel terapi konusunda uzmanlaÅŸmış bir danışmana da baÅŸvurulabilir.

MS’Ä° OLAN BÄ°R KİŞİDE DEPRESYONA SIK RASTLANIR MI?
MS tanısı konulduÄŸunda veya MS kötüleÅŸtiÄŸinde hasta korku, ÅŸaÅŸkınlık, kontrol kaybı ve bir ızdırap duyabilir. Åžu ya da bu zamanda MS’i olan kiÅŸilerin yüzde 30 ila 40’ı doktorların hafif ya da orta derecede depresyon olarak tanımladıkları öküntüye girmektedirler. Depresyon bu hastalığın neden olduÄŸu hasarın doÄŸrudan bir sonucu da olabilir. Depresyon ilaçlarla ve danışmanlıkla tedavi edilebilir.
Kendini rahatsız hisseden hastanın, yardım istemenin zayıflık deÄŸil, güçlülük olduÄŸunu unutmaması gerekir. Ve bir uzmana sevk etmesi için doktoru ile konuÅŸması önerilir.

AÄ°LE DANIÅžMANLIÄžI YARDIMCI OLABÄ°LÄ°R MÄ°?
Bütün aile MS ile yaÅŸar. Ä°ÅŸ, oyun -neredeyse herÅŸey- açısından ailenin gündelik alışkanlıklarını deÄŸiÅŸtirebilir ve herkes bundan etkilenir. Danışmanlık hizmeti vermek bütün ailenin hastalığı alışmasına yardımcı olabilir.

ÇOCUKLARA MS’Ä° ANLATMANIN EN Ä°YÄ° YOLU NEDÄ°R?
Küçük çocuklar temel, basit açıklamalara ihtiyaç duyarlar. Konuları gizlemek yerine tartışmak her yaÅŸtan çocuk için daha faydalı olur. Çocuklar genellikle ailelerinin düÅŸündüÄŸünden daha esnektirler ve acı gerçekleri kabul edebilirler. Hiç kuÅŸkusuz, bütün çocukların MS ne getirirse getirsin güvenilir olacaklarına ve bakılacaklarına dair güvence duymaya ihtiyaç duyarlar.

GEBELİĞİN MS ÜZERÄ°NDE BÄ°R ETKÄ°SÄ° VAR MI?
Çalışmalar gebeliÄŸin MS’in uzun vadeli seyrini deÄŸiÅŸikliÄŸe uÄŸratmadığı gösteriyor. Bununla birlikte, birçok kadın gebelik sırasında bir remisyon yaşıyor ve ardından doÄŸum sonrasındaki belirtilerde geçici bir artış gösteriyor.

STRES MS’Ä° KÖTÜLEÅžTÄ°RÄ°R MÄ°?
Stresin MS’e neden olduÄŸuna veya kötüleÅŸtirdiÄŸine iliÅŸkin kanıt yok. Ancak MS’i olan kiÅŸiler stresle de mücadele tekniklerinden fayda görebilirler:
OlabildiÄŸince aktif olun -zihinsel ve fiziksel açıdan.
Zamanı enerjiyi koruyacak şekilde kullanın.
YaÅŸamı basitleÅŸtirin -öncelikler koyun.
GevÅŸeme/meditasyon egzersizlerini öÄŸrenin.
Çözülmesi zor sorunlar için yardım alın.
Eğlenceye zaman ayırın ve mizah duygunuzu koruyun.
Gerçekçi hedefler ve beklentiler oluÅŸturun.
Değiştirilemeyecek olanı kabul edin.

SÄ°GARA VE Ä°ÇKÄ° Ä°ÇMEK MS’Ä° ETKÄ°LER MÄ°?
Sigara içmenin MS’i kötüleÅŸtirdiÄŸine iliÅŸkin kanıt yok. Ancak sigara nefes darlığına, akciÄŸer enfeksiyonlarına eÄŸilimli olmaya ve kalp düzensizliklerine neden olabilir -bunlar sakatlığa katkıda bulunabilecek bulgular olup kuvvet azlığı ve ince beceri koordinasyon bozukluÄŸu nedeniyle bu belirtileri gösteren kiÅŸi sigara kullanıyorsa, yangına neden olabilir.
Ä°çki içme ince beceri bozukluÄŸuna, denge bozukluÄŸuna ve kötü konuÅŸmaya neden olur. Aynı zamanda muhakemeyi kötüleÅŸtirir ve davranışı deÄŸiÅŸtirir. Yine alkolün MS’i kötüleÅŸtirdiÄŸine dair kanıt olmasa da bütün bunlar varolan nörolojik bulgulara eklenmektedir.

SICAKLIK MS’Ä° NASIL ETKÄ°LER?
Sıcaklık MS’i kalıcı bir ÅŸekilde kötüleÅŸtirmez. Ancak hepsi olmasa da, MS’i olan birçok kiÅŸi sıcak ve nemli havanın, sıcak bir banyo veya duÅŸun veya ateÅŸin belirtileri geçici olarak kötüleÅŸtirdiÄŸi görüÅŸündeler. Günün sıcağından kaçınmak ve sıcak su yerine ılık suda banyo yapmak iyi olur. MS’i olan birçok kiÅŸi buz torbaları, buzlu içecekler ve ılık banyolarla serinlemenin belirtilerin azalmasına yardımcı olduÄŸunu düÅŸünüyorlar.

LOKAL YA DA GENEL ANESTEZÄ° TEHLÄ°KELÄ° MÄ°DÄ°R?
MS’i olan bir kiÅŸi için genel anestezinin taşıdığı riskler herhangi birinin taşıdığı riskle yaklaşık aynı olup yalnız bir istisna bunun dışında tutulur: Ciddi, ilerlemiÅŸ MS’i olanlar önlem alınmasını gerektiren solunum problemlerine sahip olabilirler.
Allerjisi olmayan hastalar için sadece novokain gibi sık kullanılan lokal anestezilerden kaçınmak gerekmez. DoÄŸum sırasında kullanılan epidural anestezi gibi omurilik anestezileri daha problemli olabilir. MS’i olan çok sayıda kiÅŸi epidural anesteziyi iyi tolere edebilse de, bazı nörologlar yöntemde olası komplikasyonların olduÄŸunu düÅŸünüp, bu yöntemi önermiyorlar.

GRÄ°BE KARÅžI AÅžI YAPTIRMAK GEREKLÄ° MÄ°DÄ°R?
Grip aşısı tartışmalıdır. Grip aşıları bazı kişilerde MS belirtilerinde bir artışa neden olabiliyor. Bununla birlikte, grip aşılarının şiddetlenmelerin sayısında bir artışa neden oldukları fikrini destekleyecek kanıt da halihazırda mevcut değildir.
Öte yandan, grip gibi viral enfeksiyonlar ve ÅŸiddetlenmeler arasında bir iliÅŸki olduÄŸuna iliÅŸkin yeterli kanıt vardır. Gribi izleyerek bir ÅŸiddetlenme yaÅŸamış kiÅŸiler grip aşısı olmayı düÅŸünebilirler. Bir kural olarak, immünsupresif ilaçlar kullanan kiÅŸilerin her türlü aşılamadan kaçınması gerekir.

MS’Ä° OLAN BÄ°R KİŞİ Ä°ÇÄ°N HERHANGÄ° BÄ°R DÄ°YET ÖNERÄ°SÄ°NDE BULUNULABÄ°LÄ°R MÄ°?
MS’in diyete baÄŸlı bir nedeninin olduÄŸuna iliÅŸkin bilimsel kanıt yoktur, bu nedenle özel bir diyete gerek duyulmaz. Birçok “MS diyeti” mevcuttur ancak bunların hiçbirinin uzun vadede etkili olduÄŸu kanıtlanmamıştır.
Ä°yi dengelenmiÅŸ yemekler genel saÄŸlık için çok önemlidir, bu nedenle hastanın ne yediÄŸine dikkat etmesi esas alınır.

ALTERNAÄ°TF TEDAVÄ°LER YARDIMCI OLUR MU?
Akapunkturun, yoganın, görselleÅŸtirme ve gevÅŸeme tekniklerinin veya katkılı gıdaların (vitaminler dahil) MS üzerinde kanıtlanmış bir etkisi yoktur. Bununla birlikte, bazı kiÅŸiler alternatif tedavilerin kendilerini daha iyi hissetmelerine yardımcı olduÄŸunu düÅŸünüyorlar.
MS’i olan bir kiÅŸi, kendine yardımcı olan her tekniÄŸi seçebilir. Ancak alternatif bir tedavi görmeye karar vermeden önce, bu tedavinin potansiyel risklerini, yararlarını ve maliyetini araÅŸtırması önerilir. Ayrıca planlarını doktoru ile konuÅŸması tavsiye edilir.

DOKTORUNUZU GÖRMEK Ä°LE Ä°LGÄ°LÄ° ÖNERÄ°LER VAR MI?
Doktor ile hasta MS ile baÅŸetmekte bir ittifak içinde olacaktır. Pratik bütün soruları tartışma konusunda hastanın kendisini rahat hissetmesi gerekir. Semptomlarda bir kötüleÅŸme olduÄŸunda veya yenileri baÅŸladığında her zaman bunun bildirilmesi gerekir.
Bununla birlikte, fiziksel veya duygusal bir problemin MS ile hiçbir iliÅŸkisinin olmaması da mümkündür. Hastanın bütün problemlerini MS’e baÄŸlamaktan kaçınması gerekir.

MS Ä°LE MÜCADELE ETMEK NE ANLAMA GELÄ°R?
Herkes farklı ÅŸekilde mücadele eder. Burada iyi yaÅŸamak için bazı genel ipuçları verilebilir:
Kendinize dikkat edin. İyi beslenin, egzersiz yapın ve yeterince dinlenin.
Duygusal sağlığınızı kontrol altında tutun. Konuşabileceğiniz ve duygularınızı paylaşabileceğiniz ve size destek sağlayabilecek kişileri bulun.
Sizin MS’iniz size özgüdür. Bazı kiÅŸiler bir günlük tutmanın, ne olduÄŸunun ve ne zaman olduÄŸunu izlemenin faydalı oludÄŸunu düÅŸünmektedirler.
Ä°çinde bulunduÄŸunuz günü yaÅŸayın. MS gelecekle ilgili belirsizlikler getirir. Enerjinizi bugüne yöneltin ve gelecekte yaÅŸanabilecek sorunlara üzülmemeye çalışın.
Önceliklerinizi inceleyin. Kendi dünya görüÅŸünüz dahilinde, kiÅŸisel deÄŸerlerinize ve anlayışınıza göre yaÅŸamınıza anlam vermeye çalışın. Yeni ilgi alanları, hobiler bulun.
Bilgi almak, baÅŸvuruda bulunmak ve destek almak için MS DerneÄŸini kullanın. Size en yakın derneÄŸi arayın ve programlarını öÄŸrenin.

MULTİPL SKLEROZ DERNEĞİ NASIL YARDIM EDEBİLİR?
MS DerneÄŸi bölümleri aracılığı ile danışmanlık, eÄŸitmenlik, sosyal etkinlikler ve rekreasyon etkinlikleri, bilgi ve dahasını sunmaktadır.
Multipl Skleroz Dernekleri multipl sklerozla ilgili bir bilgi kaynağı olmaktan gurur duyarlar. Yorumları mesleki önerilere, yayınlanmış deneyime ve uzman görüÅŸlerine dayanır; ancak tedavi tavsiyelerini veya reçete bilgisini temsil etmezler. Özel bilgi ve öneri için bir uzmana danışmanız önerilir.
Dernek MS’in çeÅŸitli yönleri ile ilgili baÅŸka birçok broÅŸür ve makalede yayınlanmaktadır. Soru sormak veya baÅŸka bilgi almak için size en yakın MS DerneÄŸi ile irtibata geçebilirsiniz.