Hidrosefali Nedir?
En genel tanımıyla hidrosefali terimi, kafa içindeki suyun miktar olarak arttığı durumları açıklar ve ilk akla gelen kafa büyümesidir. Kafamızın içinde, birbiriyle iliÅŸkili olan maÄŸaralar olarak düÅŸünebileceÄŸimiz boÅŸluklar bulunur. Biz bunlara “ventrikül” ya da “karıncık” diyoruz. Bunların en büyüÄŸü ise “yan karıncık” tır. Kafamızın içindeki suyu, bildiÄŸimiz su gibi düÅŸünmek yanlış olur. Bu su dediÄŸimiz “beyin-omurilik” sıvısıdır ve birçok fonksiyona sahiptir. En önemli görevi ise; beynimizi etkileyecek ÅŸiddetli çarpmalarda beyni korumasıdır. Bu sıvıda kanımızdaki gibi besleyici maddeler de bulunur. Beyin omurilik sıvısının (BOS) büyük bir çoÄŸunluÄŸu, karıncıklardaki yosunumsu bir organ olan koroid pleksuslarda yapılırken, bir kısmı da beyin dokusu ve omurilikte yapılır. Yosuna benzeyen koroid pleksuslartüm karıncıklarda bulunmaktadır ve temel olarak BOS yapımından sorumludurlar. Günde yaklaşık yarım litre BOS üretilmekte ve aynı miktarda da emilmektedir. 
Resim 1: Beyin omurilik sıvısının (BOS) üretildiÄŸi beyin boÅŸlukları ve BOS dolanım yollarını gösteren ÅŸematik resim. Oklar BOS akış yönünü göstermektedir.
Ä°ki tarafta da bulunan yan karıncıklardaki BOS küçük birer pencere ile (foramen Monro)beynin ortasında bulunan üçüncü karıncığa akar ve daha sonra ince ve 1 cm uzunluÄŸundaki bir kanal ile dördüncü karıncık denen diÄŸer bir boÅŸluÄŸa doÄŸru devam eder. Bu akış omurilik merkezine kadar devamlılık saÄŸlar. Dördüncü karıncıktaki deliklerden çıkan BOS omurilik çevresinde ve beyin çevresinde dolaÅŸarak beyin yüzeyindeki büyük toplardamarlara özel dokular (araknoid villus) sayesinde emilerek geri döner (Resim 1). Åžimdi hidrosefaliyi tanımak çok daha kolay olacaktır. Hidrosefalinin bilimsel tanımı: beyin boÅŸluklarının (karıncıklarının) geniÅŸlemesiyle birlikte beyin-omurilik sıvısının basınç ve miktarında artmadır.

 
Hidrosefali Neden Olur?

Mevcut hastaların hemen hemen büyük çoÄŸunluÄŸunda hidrosefali, beyin omurilik sıvısının dolaşım yolundaki herhangi bir noktasındaki tıkanmaya baÄŸlı olarak oluÅŸur. Tıkanma karıncıkları birbirine baÄŸlayan delikler veya kanalda olabildiÄŸi gibi emilimin olduÄŸu son noktada da olabilir. Bu tıkanmanın nedeni, bir kafa darbesi, enfeksiyon ya da tümör olabilir.
Hidrosefali nedenlerini konjenitalyani “doÄŸuÅŸtan” ya da sonradan geliÅŸen ”edinsel” olarak da ikiye ayırabiliriz. DoÄŸuÅŸtan hidrosefalimiyelomeningoselgibi hastalıklarla birlikte görülebilir. Edinsel hidrosefali geliÅŸiminin de üç nedeni olabilir:
Birincisi; beyin omurilik sıvısının aşırı yapımıdır. Bu genellikle bir tümör nedeniyle olabilir.
Ä°kincisi; beyin omurilik sıvısının dolaÅŸtığı yollarda bir tıkanıklık söz konusudur. Tıkanıklığın nedeni, menenjit-ansefalit gibi enfeksiyonlar, travmaya baÄŸlı kanamalardır. Sıvı akışının engellenmesiyle oluÅŸan bu tür hidrosefaliaynı zamanda “non-kommünike” (baÄŸlantısı olmayan hidrosefali) olarak da adlandırılır.
Üçüncü neden ise; beyin–omurilik sıvısının emiliminde bir bozukluk olmasıdır. Bu tür hidrosefalide ”kommünike” (baÄŸlantının korunduÄŸu) hidrosefali olarak tanımlanır.
Hidrosefali nedenlerini kısaca maddeleyecek olursak;
•   Spina Bifidaya da miyelomeningosel(omuriliÄŸin anne karnında kapanmayıp açık kalması)
•   Üçüncü karıncık ile dördüncü karıncık arasındaki su kanalı darlığı-tıkanıklığı (Akueduktusdarlığı-tıkanıklığı)
•   BeyinciÄŸin ve/veya beyin sapının kafatasından omurilik kanalına fıtıklaÅŸması (Chiari malformasyonları)
•   BOSyollarını daraltan veya tıkayan içi sıvı dolu kesecikler (Araknoid kistler)
•   Beyin, beyincik ve beyin sapı tümörleri
•   Menenjit ve benzeri enfeksiyonlar sonrası
•   Beyin boÅŸlukları içine veya beyin zarı altına kanamalar sonrası
•   BOSüreten organın tümörü
•   Kanama, enfeksiyon veya iltihap sonrası beyin zarı altında BOSakımının engellenmesi
•   Genetik ya da ailesel hidrosefali olarak karşımıza çıkabilir.
 



 
TABLO 1: HÄ°DROSEFALÄ° BELÄ°RTÄ°LERÄ° NELERDÄ°R?
0-2 YAÅž   2-6 YAÅž   6 YAÅž ↑
BaÅŸ çevresinde büyüme   Kafa içi basıncın artmasına baÄŸlı baÅŸ aÄŸrısı   Kafa içi basıncın artmasına baÄŸlı baÅŸ aÄŸrısı
Bıngıldakta geniÅŸleme ve gerginlik   Kusma   Kusma ve Kilo kaybı
Ä°nce- tiz bir sesle aÄŸlama   Çift görme   Okul baÅŸarısında düÅŸmeler
Kafadaki damarlarda belirginleÅŸme   Huzursuzluk, denge saÄŸlamada problemler   Görme bozuklukları
Gözlerde batan güneÅŸ manzarası(gözlerin yukarıya doÄŸru bakamaması)   KonuÅŸma ve yürüme geriliÄŸi   Dalgınlık, unutkanlık gibi davranış deÄŸiÅŸikleri
 


Hidrosefali Tanısı Nasıl Konur?

DoÄŸum ile birlikte olmayan hidrosefalidurumlarında, bazı özel incelemeler gerekebilir. Genellikle ilk test;
1.   BT(bilgisayarlı tomografi): Beyin dokusunun X-ışınları ile kesitsel olarak bilgisayar ortamında deÄŸerlendirilmesi esasına dayanır. Oldukça etkin ve sık kullanılan bir yöntemdir.
2.   MRG(manyetik rezonans görüntüleme): BTden farklı olan yönü, X-ışınları yerine radyo dalgaları ve çok güçlü manyetik alan (mıknatıs) kullanılarak görüntülerin elde edilme yöntemidir. Özellikle beyin-omurilik sıvısının dolaşım yollarının gösterebilmesi açısından yararlılık saÄŸlar.
3.   USG(ultrasonografi): yüksek frekanslı ses dalgaları ile kafa içindeki oluÅŸumları görüntülemek amacıyla kullanılır. Özellikle doÄŸum öncesi anne karnında bebeÄŸi deÄŸerlendirmede çok sık kullanılır ve anne karnında hidrosefaliyi saptamada önemli rolü vardır. DoÄŸum sonrası ise bebeklerde bıngıldak kapanıncaya kadar beyin boÅŸluklarını (karıncıkları) göstermede kullanılan ve dolayısıyla hidrosefalitanısında etkin ve ucuz bir yöntemdir. Daha büyük yaÅŸ grubunda bıngıldak kapanmış olması nedeniyle tercih edilmez.
Yukarıda belirtilen yöntemler ile beyindeki karıncıkların geniÅŸlemesi ve beyinde basınç artımı belirtilerinin gösterilmesi ile hidrosefalitanısı kesinleÅŸir. MRGise karıncıklar arsında iliÅŸkiyi saÄŸlayan pencere ve kanalların durumunu ayrıntılı olarak gösterebilmesi nedeniyle diÄŸer yöntemlere üstünlük saÄŸlar.


Hidrosefali Tedavisi Nasıldır?

Hidrosefalinin erken dönemde belirlenmesi tedavi açısından önem taşır. Günümüzde hidrosefalitedavisi planlaması;
Tıkanma nedeni tümör ise buna yönelik giriÅŸim yapılabilir ya da toplanan fazla sıvı, vücudun baÅŸka bir yerinden emilecek ÅŸekilde uygun bir yol ile yönlendirilir. Bu yönlendirme iÅŸlemi ise “ÅŸant” denilen cihazlar sayesinde yapılır.
ÅžANT: Silikon bir tüpten oluÅŸur ve bunun kalınlığı tükenmez kalem içindeki mürekkep konulan plastik kısım kadardır. Åžantüç bölümden oluÅŸur:
1.   Ventriküler (karıncık içine yerleÅŸtirilen) kateter (tüp)
2.   Valf (pompa)
3.   Distal (valf veya pompadan sonra devam eden karın boÅŸluÄŸuna veya kalbe giden) kateter (tüp)
Valf’in özelliÄŸi, tek yöne doÄŸru BOSakışına izin vermesidir. Çocuktaki mevcut problemlere göre seçilebilecek deÄŸiÅŸik ÅŸant sistemleri vardır.
alıntı