DÄ°KKAT EKSÄ°KLİĞİ VE HÄ°PERAKTÄ°VÄ°TE BOZUKLUÄžU 

Hiperaktivite Tanımı

 Aşırı hareketli çocuklara tıp dilinde “hiperaktif çocuk” denir. Yuvada; yuvaya gitmediyse ilköÄŸretim birinci sınıfta tespit edilir. Aşırı hareketlidirler, yerlerinde oturamazlar, sürekli kıpır kıpırdırlar. Halk arasında “eli dursa ayağı durmuyor” ÅŸeklinde ifade edilir.

Bu çocuklarda sıkça görülen;

1.       YoÄŸunlaÅŸamama

2.       Unutkanlık, dalgınlık

3.       Dürtüsellik

4.       Uslu duramama

5.       Hareket etme

6.       Sözü kesme7

.       Saldırgan davranışlar Dikkat eksikliÄŸi de varsa;

1.       Derse hemen baÅŸlayamazlar

2.       Zamanında bitiremezler

3.       ArkadaÅŸlarıyla iliÅŸkilerinde zorlanırlar

4.       Oyunlarda zorlanırlar

5.       Bir konudan diÄŸerine geçerken zorlanırlar. ÖrneÄŸin; matematikten Türkçeye geçerken zorlanırlar.

6.       ArkadaÅŸlarına hemen uyum saÄŸlayamazlar. Ya hemen vazgeçerler ya da kavga ederler.

 Hiperaktif Çocukların Özellikleri

 -          Çocuk çok hareketlidir

.-          Yerinde duramaz.

-          Söz dinlemez.

-          Çok hırçındır.

-          Zarar verici olabilir

.-          Kurallara uymakta zorlanır.

-          Kendini ve davranışlarını kontrol edemez.

-          Sürekli olarak bir yerlerini saÄŸa sola çarpar

.-          Yemek yerken çoÄŸunlukla üzerine döker.

-          Sık sık ufak ev kazaları yaÅŸar.

-          Pek çok yerde “yaramaz” diye adı çıkar.

-          Ä°ÅŸlemediÄŸi suçlar da üzerine kalabilir

.-          Her ÅŸeyi mutlaka ellemek, tutmak, eline almak ister.

-          ArkadaÅŸlarıyla uyumlu oynama süresi sınırlıdır.

-          Yuvaya gittiÄŸinde diÄŸer çocuklardan farklı yönleri olduÄŸu fark edilir.

-          Ä°lkokula baÅŸladığında zeki olmasına raÄŸmen zorlanır.

-          Harfleri ve sayıları karıştırır.

-          Harfleri ve sayıları ters yazar ve okur.

-          Ödevlerini kaydetmeyi beceremez.

-          Ödevlerini yanlış anlar ve yanlış yapar.

-          Ödevlerini yaptığı halde evde unutur

.-          Okulda eÅŸyaları bırakır ya da unutur.

-          ÖÄŸretmenleri ondan ÅŸikayetçi olur.

-          Serviste arkadaÅŸlarını rahatsız ettiÄŸi için sık sık ÅŸikayetler gelir

. Bu özelliklerden 10 tanesi çocuk için geçerliyse psikoloÄŸa baÅŸvurmak gerekir.

Hiperaktif Çocukların Olumsuz Özellikleri               

 1.       Dalgın, dikkatsiz, unutkan, sakar ve kazalara açıktır.

2.       Algılama güçlükleri yaÅŸarlar.Bilgi beyine 5 duyunun tümünü kullanarak gelir. ÖÄŸrenmede önemli olanlar: görsel ve iÅŸitsel duyulardır.Görsel algılama güçlüÄŸü görsel bilgileri karıştırmasına sebep olabilir. “c” yerine “e”, “b” yerine “d”, “m” yerine “n”, “b” yerine “p” gibi...

Görsel motor problemleri olan çocuk top yakalama ya da fırlatmada, bulmaca çözmede, ip atlamada, çekiç ve çivi kullanma da sorun yaÅŸar.“Figür yerleÅŸtirme” problemi olabilir: okurken kelime ve satırları atlayabilir.DerinliÄŸi yanlış deÄŸerlendirebilir; bu yüzden eÅŸyalara çarpabilir, sandalyeden düÅŸebilir.               

Ä°ÅŸitsel algılama güçlüÄŸü: hafif ses farklılıklarını ayırt etmede güçlük yaÅŸayabilir. ÖrneÄŸin; baÅŸka çocukların oyun oynadığı odada tv izliyorsa, sizin ona: “ Buraya gel ve sofrayı kur” dediÄŸinizi duymayabilir. Bunun nedeni sizin sesinizi (figür) diÄŸer seslerden (fon) ayırt edememesidir. Böylece sizi dinlemiyormuÅŸ gibi görünür.               

Bütünleme güçlükleri, soyutlama ve organize etme güçlükleri yaÅŸayabilirler. Sıralama güçlükleri yaÅŸayabilirler; anlatılan bir hikayeyi tekrar anlatması istendiÄŸinde olayların sırasını karıştırabilir; “23” ü “32” diye yazabilir. ÖrneÄŸin; 12 ayı ezberler sayar ama “Eylülden sonra hangi ay gelir?” sorusuna cevap veremeyebilir.               

 Hafıza güçlükleri yaÅŸayabilir; bilgiyi kısa süreli bellekten uzun süreli belleÄŸe geçirmede sorun yaÅŸayabilirler. Uzun süreli hafızada sorun yoktur. 3 yıl önceki olayı detaylı ÅŸekilde aktarır. Ancak öÄŸretmenin istediÄŸi ödevi ertesi gün tamamıyla unutabilir. Normal çocuk 3-5 kerede öÄŸrenirken o 10 kerede öÄŸrenir.               

Tüm bu güçlüklerden ötürü yazma ve okumada faklılıklar gösterirler. Önlerine konan bir metni farklı, eksik, fazla ya da yanlış okuyabilirler.

3.       Dağınık ve düzensizdirler.                                       

. Sınırları çizemeler.

4.       Kullandıkları eÅŸyanın yerini sık sık unuturlar. 

      Öncelikleri ayarlayamazlar.

5.       Acelecidirler.                                                                             

19. SürekliliÄŸi saÄŸlayamazlar.

6.       Heyecanlıdırlar.                                                                         

20. Mükemmeliyetçidirler.

7.       Sabırsızdırlar.                                                                             

21. Kıskançtırlar, kardeÅŸlerini kıskanırlar.

8.       Çabuk olumsuz tavır takınırlar.                                               

9.       Çabuk sinirlenirler.                                                   

22. Kontrol güçlüÄŸü yaÅŸarlar.

10.    Ä°natçıdırlar.                                                                 

23. Ä°letiÅŸim bozukluÄŸu yaÅŸarlar.

11.    Takılıp kalırlar.                                                                           

24. Çabuk karar deÄŸiÅŸtirirler.

12.    Israrcıdırlar                                                                 

 25. Çok duyarlı, hassaslar

13.    Ä°ddiacıdırlar.                                                     

14.    Abartılıdırlar.                                                                             

 26. Utangaçtırlar.

15.    Meraklıdırlar.

16.    Zamanı iyi kullanamazlar. 

 Hiperaktif Çocuklarda Yapılması Gerekenler

 Hiperaktif çocukla baÅŸarılı bir iletiÅŸim kurabilmek için: Cezadan önce ödül yöntemi kullanılmalı, o davranışı tesadüfen bile yapmış olsa.Açık, net ve kısa konuÅŸulmalı. Tatlı-sert olunmalı. Kurallar kesin, kararlı ve deÄŸiÅŸmez olmalı.               

 Özellikle duygu düzeni konusunda istikrarlı olunmalı. AkÅŸamları kaçta yatacağı kesin bir dille ifade edilmeli. EÄŸer esneme olacaksa nedeni ve ne kadar olacağı belirtilmeli. Kurallar yazılı olarak oluÅŸturulmalı ve odasına asılmalı. Günlük program haline getirilmeli. Bazen sözleÅŸme haline getirilerek karşılıklı imzalanabilir.               

Çocuk düzene uymazsa;

-          HareketliliÄŸi artar.

-          Sinir ve Hırçınlık artar.

-          Sakarlık ve kazalara açıklık artar.

-          Ä°ÅŸtahsızlık oluÅŸur.

-          GeliÅŸimi olumsuz etkilenebilir, boy uzaması azalabilir.

Kısaca;

-          Açıklayıcı kısa ve öz olun-          2 seçenek sunun.-          DoÄŸru yaptığı her ÅŸeyi ödüllendirin.

-          Zaman yönetimini öÄŸretin.-          Kıyaslama yapmayın.-          Yasaklar koymayın.

( örn.; “ Sen zayıf  aldın sinemaya gitmiyorsun.” )

Hiperaktivite ve Dikkat Dağınıklığı Olan Çocuklarda Okul BaÅŸarısı Ä°çiYapılması Gerekenler:

     Dış ortamın düzenlenmesi:

-          Hep aynı odada çalışılmalı, o masada sadece ders çalışılmalı.

-          Televizyon ve müzik kapatılmalı.

-          Oda sade olmalı; çocuÄŸun bakış açısına giren resim, obje, süs eÅŸyası vb. kaldırılmalı.

-          Yüzü duvara dönük olmalı, oda aydınlatılmış olmalı.

-          Kütüphane varsa üstüne beyaz çarÅŸaf örtülmeli.

-          Dersler bölünüp planlamalı. 10 dk. mat., 10 dk. türkçe, 10 dk. hayat bilgisi. Zorlanıyorsa araya basit, dinlendirici dersler ( müzik, resim vb.) serpiÅŸtirilebilir.               

 Ders çalışırken;

-          Sabit zaman-sabit yer yöntemi: Hep aynı yerde hep aynı saatte çalıştırılmalı

.-          Hemen ÅŸimdi yöntemi (sıcağı sıcağına)

: Çocuk okuldan derse ısınmış olarak gelir. Hemen derse baÅŸlarsanız daha hızlı ve kolay adapte olur. Bu yüzden ders çalışma ve ödev yapma okuldan gelir gelmez hemen halledilmelidir.

-          Dikkat yoÄŸunluÄŸu saptama yöntemi: Dikkat sabah saatlerinde yoÄŸundur. Bu yoÄŸunluk öÄŸlene doÄŸru azalır. AkÅŸam azalma doruk noktasındadır. Saat 21:30’dan itibaren dikkat biter.

-     Kısa çalışma-kısa ara yöntemi: Kısa çalışma: 15-20 dk. Ara süresi: 2-3 dk.televizyon seyretme, bilgisayar oynama aralarda olmamalıdır.

-          Küçük parçalara ayırarak çalışma yöntemi: örneÄŸin; 2 sayfalık bir oku-anlat ya da yazı çalışması varsa; bir parça 4-5 paragrafa ayrılarak çalıştırılır.

Dikkat eksikliÄŸi ve hiperaktivite bozukluÄŸu her 20 çocuktan 1’inde görülür. 3 kolu vardır:

1.       Dikkatsizlik

2.       Hiperaktivite

3.       Dürtüsellik : 

BaÅŸkalarının sözünü keser, araya girer, sırasını bekleme zorluÄŸu vardır.                 

 Tedavide davranışsal yaklaşımın yanı sıra ilaç tedavisi (metilfenidat tıbbi tedavisi) uygulanır. Bu kriterlerle 7 yaşından önce ortaya çıkmış olması ve 6 aydan fazla sürmesi ÅŸarttır. DEHB için metilfenidatın etkisi 30-45 dk ile baÅŸlar, 1,5-2,5 saatte maksimuma ulaşır. 4 saatte biter.               

DEHB genetiktir. Bu bozukluÄŸu olan çocukların %10 ile %35’inin birinci derecede akrabasında aynı bozukluk vardır.                Ergenlikte devam edebilir. Dürtüsellikten dolayı erken yaÅŸta madde kullanımı, alkol/sigara bağımlılığı, istenmeyen gebelikler, araba kazaları görülebilir. EriÅŸkinlikte ani kararla evlenmeler/boÅŸanmalar, kaybedilen iÅŸler, kazalar, borçlar, çocuklara fiziksel ÅŸiddet görülebilir.               

YaÅŸam boyu “sebatsızlık” problemi, sosyal izolasyon, öfke ve agresyon, yalnızlık, dışlanma ve alay edilme görülür.