hd porno porno hd porno porno

DERDE DERMAN M├ťZ─░K

1.140 okundu

 

ESK─░ T├ťRKLERDE M├ťZ─░K ─░LE TEDAV─░
Yard. Do├ž. Dr. Rahmi Oru├ž G├╝ven├ž
M├╝zik b├╝t├╝n insanl─▒k tarihinde duygu ve bilgilerin anlat─▒m bi├žimi olarak bilinir. M├╝zikal sesleri di─čer seslerden ay─▒ran en ├Ânemli ├Âzellik, belirli bir ritim kal─▒b─▒ i├žinde, birbirleriyle uyumlu sesler yuma─č─▒ veya toplulu─ču olarak alg─▒lanmas─▒d─▒r.
├çe┼čitli insan topluluklar─▒, sosyal olu┼čuma paralel olarak k├╝lt├╝r de─čerlerinin ula┼čt─▒─č─▒ vasata g├Âre, m├╝zi─čin etkilerini ke┼čfetmi┼čler ve pek ├žok konuda m├╝zikten ve onun ├žok yak─▒n ├Â─čeleri olan ritim ve danstan yararlanm─▒┼člard─▒r.
Tarih belgelerine ba┼čvurarak T├╝rk k├╝lt├╝r├╝n├╝n eski devirlerdeki olu┼čumuna y├Âneldi─čimizde olduk├ža eski say─▒lacak bilgilere ula┼čmaktay─▒z: ” Proto-T├╝rk K├╝lt├╝r├╝: … ├çin kaynaklar─▒ndan ├Â─črenildi─čine g├Âre, bu k├╝lt├╝r├╝n merkezi Shensi ve Kansu eyaletleridir ve bu k├╝lt├╝r├╝ ya┼čatanlar, bilhassa y├╝ksek d├╝zl├╝k yerlerde oturmaktayd─▒lar. Bu k├╝lt├╝r├╝ getirenlerin, sonraki T├╝rklerin atalar─▒ oldu─čuna ┼č├╝phe yoktur. Onlar ilk g├Âr├╝nd├╝kleri zamanlar, yani M.├ľ. 3’├╝nc├╝ bin y─▒l─▒n ortalar─▒nda bile, sonralar─▒ da ta┼č─▒d─▒klar─▒ vas─▒flara haiz bulunuyorlard─▒.”
” M.├ľ. 3 binden itibaren Altay -T├╝rk k├╝lt├╝r├╝, ayn─▒ zamanda Altay -T├╝rk m├╝zik k├╝lt├╝r├╝n├╝n de belirleyicisidir. Altay -T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ biraz olsun d─▒┼č tesirlere a├ž─▒kt─▒. Bunlar─▒n kuzeyinde kapal─▒ olan iki b├Âlge vard─▒ ki , bunlar da Hakas ve Tuva b├Âlgeleri gibi, eski T├╝rk k├╝lt├╝r├╝n├╝n ├žok de─čerli hazineleriydi. Bu her iki k├╝lt├╝r ├ževresi de Altay -T├╝rk k├╝lt├╝r ├ževresi ile ili┼čki halindeydiler.Bu devrin Altay k├╝lt├╝r├╝n├╝n ba┼čl─▒ca ├Âzelli─či ise, G├╝ney Sibirya K├╝lt├╝r Karakterine girmesidir. Bunun sonucu m├╝ziklerinde benzer ├Âzellikler bulunmaktad─▒r. Altayl─▒lar, Orhun k─▒y─▒lar─▒, Mo─čol bozk─▒rlar─▒ ve ─░rti┼č boylar─▒na etkide bulunarak ve M.├ľ. II. binden itibaren de ilk yurtlar─▒ndan ayr─▒larak gelecekteki Orta Asya T├╝rk m├╝zik k├╝lt├╝r├╝n├╝n temellerini haz─▒rlam─▒┼člard─▒r.”
M.├ľ. II. bin ve III. bin y─▒llar─▒nda Do─ču T├╝rkistan’daki Kal─▒nt─▒larda fl├╝t g├Âr├╝lmekte. ├ľzbekistan’─▒n orta b├Âlgesinde bulunmu┼č, M.├ľ. I. y├╝zy─▒la ve M.S. I. y├╝zy─▒la ait heykelciklerin elinde ├žalg─▒ vard─▒r. Fergana vadisi b├Âlgesinde ise zurna ├žok s─▒k├ža kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Tambur , Dutar, ├çapraz Fl├╝t, Balaban, Dombra topluluklarda en ├žok kullan─▒lan enstr├╝manlardand─▒r.
” M.├ľ. II. y├╝zy─▒lda T├╝rkler, Orta Asya’n─▒n Ku├ža, Balasagun gibi ├Ânemli merkezlerinde ya┼čarlarken buraya g├Ârevli olarak gelen ├çin generalinin, d├Ân├╝┼č├╝nde T├╝rklerden g├Ât├╝rd├╝─č├╝ ├žalg─▒larla ├çin Saray─▒nda bir m├╝zik tak─▒m─▒ kurup T├╝rk ezgileri ├žald─▒rd─▒─č─▒ ve bu ├žalg─▒lar─▒n Hunlara ait oldu─ču, o ├ža─č─▒n tarih├žileri taraf─▒ndan g├╝nl├╝k saray kay─▒tlar─▒na ge├žirildi─či bilinmektedir. Bu sazlardan birinin “houkya” ad─▒nda, ileriden boynu d├Ân├╝k, ├╝zerinde perde delikleri bulunan ve sesinin g├╝c├╝ ile bilinen bir boru oldu─ču yine ayn─▒ kay─▒tlardan ├Â─črenilmektedir.”
T├╝rk m├╝zik ve dans tarihi bilgileri, T├╝rklerde m├╝zik ve dans ile tedavi konusunun ├Ânemli malzemesi olmaktad─▒r. Bu konuda ilgi ├žekici baz─▒ belgelerden s├Âz etmek gerekmektedir. Do─ču T├╝rkistanl─▒ yazar Abdulhekim Baki ( ├çin Halk Cumhuriyeti Az─▒nl─▒k Milletler Yazarlar─▒ Cemiyeti’nin ├╝yesi, Urum├ži Yazarlar Birli─činin Ba┼čkan Yard─▒mc─▒s─▒ ve Genel Sekreteri, Tanr─▒da─č Edebiyat Mecmuas─▒n─▒n Ba┼čyazar─▒) taraf─▒m─▒za ula┼čan bir ara┼čt─▒rma makalesinde ┼ču bilgileri vermektedir:
” Yaz─▒l─▒ kaynaklara g├Âre Uygur T├╝rklerinin bilinen en eski m├╝zik numuneleri g├╝n├╝m├╝zden 6000-8000 y─▒llar─▒ ├Âncesine kadar dayanmaktad─▒r. ‘┼×incang (Do─ču T├╝rkistan) Medeniyet Numuneleri’ adl─▒ ara┼čt─▒rma dergisinin 1985 y─▒l─▒nda yay─▒nlanan 1. say─▒s─▒nda yer alan bir incelemede Hoten vilayetine ba─čl─▒ ├çer├žen kazas─▒ndaki M├╝l├že Irma─č─▒ mecra─▒nda bulunan Mingyarkaya resminde dans eden fig├╝rlere rastlan─▒lm─▒┼čt─▒r. Arkeologlar─▒n ilmi tetkiklerine g├Âre bu kaya resimleri zaman─▒m─▒zdan 6000-8000 y─▒l ├Âncesine aittir. Uygur T├╝rklerinin 3000 y─▒l ├Ânce ┼×aman dinine mensup oldu─ču ├ža─člarda ┼×aman, Pirhon ve Bah┼č─▒lar ┼čark─▒lar s├Âylemek ve dans etmek sureti ile hasta tedavi seanslar─▒ ve merasimleri icra ederlerdi. Uygur T├╝rkleri eski zamanlarda ├Âl├╝lerini ┼čark─▒ s├Âyleyerek ve dans ederek u─čurlarlard─▒.
401 y─▒l─▒nda ├╝nl├╝ Uygur T├╝rk Alimi Kumuraciva Do─ču T├╝rkistan’─▒n Ku┼čen ┼čehrinden ├çin’in tarihi Ba┼čkenti ├çangen’e giderek, dil, edebiyat, m├╝zik ve heykelt─▒ra┼čl─▒k konular─▒nda dersler vermi┼č ve bu sahalarda 800 kadar ├Â─črenci yeti┼čtirmi┼čtir.”
Melodi ve ritim birli─či m├╝zikal olgunun gere─či olarak g├Âr├╝l├╝r. T├╝rklerde dans, melodi ve ritim bir├žok ama├ž i├žin kullan─▒l─▒yordu. ├ľzellikle ┼čamanik inan├ž ├žer├ževesinde ayinlerin en ├Ânemli malzemeleri melodi, ritim ve danst─▒. Bu ayinler s─▒ras─▒nda kullan─▒lan m├╝zik aletleri kutsal kabul edilirdi. M├╝zik e┼čli─činde icra edilen danslar genellikle baz─▒ kutsal fig├╝rlerin taklidi ┼čeklinde olurdu. Kazak ve K─▒rg─▒z T├╝rklerinde m├╝zik ve dans ile tedavi ├Ârne─či olarak, ├žok eskiden beri devam eden bir dans olan “Karacorga” bir at─▒n y├╝r├╝y├╝┼č├╝n├╝ simgelemektedir. Kartal, kurt, ay─▒, geyik, ku─ču, 7 evliya, at, kaz bu simgelerden baz─▒lar─▒d─▒r. Eski inan─▒┼ča g├Âre bu fig├╝rler Ataruhunu temsil etmektedirler. Ad─▒ ge├žen at y├╝r├╝y├╝┼č├╝n├╝ temel alan ve g├╝n├╝m├╝ze kadar gelebilmi┼č tedavi dans─▒ ├Ârne─či olan Karacorga (Baks─▒ Dans─▒)n─▒n benzer ├Ârneklerini Azerbaycan Gobustan kayal─▒klar─▒ndaki fig├╝rlerde g├Ârmekteyiz. Yaz─▒l─▒ kaynaklardan bu konuda ┼ču bilgilere ula┼čmaktay─▒z: ” Baku’dan do─ču istikametine gidilirse, bir saat kadar sonra kar┼č─▒n─▒za bir kadim insan─▒n daha resmi ├ž─▒kacakt─▒r. Kobustan’da karmakar─▒┼č─▒k kaya y─▒─č─▒nlar─▒ aras─▒nda ans─▒z─▒n kayalar ├╝zerine ├žizilmi┼č resimler g├Âze ├žarp─▒yor: Av sahneleri, t├Âren danslar─▒ oynayan bir grup insan, burun k─▒sm─▒nda g├╝ne┼č i┼čareti olan ├žok k├╝rekli bir kay─▒k, aslana benzeyen acayip hayvanlar. 12 bin y─▒l─▒ a┼čk─▒n bir zaman ├Ânce buras─▒ kadim sakinlerin yerle┼čim yeriydi.
Di─čer bir kitapta ayn─▒ konu ┼č├Âyle dile getiriliyor: “… Azerbaycan’da ya┼čam─▒┼č halklar─▒n iptidai ilkin raks formlar─▒n─▒n meydana ├ž─▒kt─▒─č─▒ yer respublikan─▒n g├╝ney reyonlar─▒d─▒r. Alimler Baku’nun yak─▒nlar─▒nda Gobustan’da kadim rakslardan haber veren kaya tasvirlerinin raks eden fig├╝rleri a┼čikare ├ž─▒karm─▒┼člard─▒r. Uzak ge├žmi┼čin ressam─▒ bu tasvirini takriben sekiz-on bin y─▒l bundan evvel yaratm─▒┼čt─▒r. Rakslar yaln─▒z merasim karakterli rakslar olmu┼čtur. Raks hi├ž de tema┼ča edilmek i├žin de─čildi; aksine muayyen bir merasimin vacip elementi gibi laz─▒m gelirdi.”
Eski T├╝rklerde tedavi amac─▒yla kullan─▒lan m├╝zik ve dans konusu, sosyal hayatta mistik alanda ├Ânemli bir yer bulmu┼čtur. Baks─▒ ve Kam ad─▒ verilen tedaviciler, bu tedaviyi bir merasimle, m├╝zik ve ritim ve de dans ile harekete ge├žen sezgileriyle ger├žekle┼čtiriyorlard─▒. Miladi VI-VII. y├╝zy─▒llarda kuzey ├çin’de h├╝k├╝m s├╝ren T├╝rk soyundan bir Tabga├ž h├╝k├╝mdar─▒ hakk─▒nda Miladi 576 tarihli bir ├çin kayna─č─▒ ┼čunu anlat─▒yordu: “H├╝k├╝mdar ve soyda┼člar─▒, ├çin’de bilinmeyen ve ho┼č g├Âr├╝lmeyen bir tarzda, g├Âk ayini s─▒ras─▒nda raks ediyorlard─▒. Ayinin sonunda, kad─▒n kamlar davullar ├žalarken Tabga├žlar, do─ču y├Ân├╝nde y├╝kselen kurban ta┼č─▒na do─čru secde etmekteydiler.”
Miladi 569’da Bat─▒ T├╝rk Hakan─▒na Bizans el├žisi olarak gelen Zemarkhos da, Semerkand’da G├Âk-T├╝rk kamlar─▒n─▒n davullar ve ├ž─▒ng─▒raklar ├žalarak, ate┼č etraf─▒nda devran ettiklerini g├Ârm├╝┼čt├╝.
Din d─▒┼č─▒ rakslar ile de merasim yap─▒l─▒rd─▒. Miladi VI-VII. y├╝zy─▒llardan ├çin kaynaklar─▒, G├Âk-T├╝rklerin, bir ayak ile hareketli bir top ├╝zerinde durarak, denge i├žin kollar─▒n─▒ iki yana a├ž─▒p, di─čer ayakla ├žok h─▒zl─▒ bir ┼čekilde d├Ând├╝klerini anlat─▒r.
“…Ad─▒ ge├žen bu raks─▒n Milad devrinde de uyguland─▒─č─▒, i├ž Asya g├Â├žebelerinin eski ili olan Kuzey ├çin’de bir mezar duvar─▒ndaki tasvirlerden bilinir. Rakkas sa─č aya─č─▒ ile bir top ├╝zerinde denge kurmu┼č, arkaya do─čru uzanan sol aya─č─▒ ile d├Ânmektedir. A├ž─▒lm─▒┼č kollar─▒n─▒n yenleri u├žu┼čur gibidir. Rakkas─▒n ├Ân├╝nde bir diz ├╝zerine ├ž├Âkm├╝┼č m├╝zisyen davul ├žalmaktad─▒r.”
T├╝rk m├╝zi─či ve folkloru tarihi b├╝t├╝n T├╝rk illerini ve k├╝lt├╝r├╝n pek ├žok dal─▒n─▒ i├žine ald─▒─č─▒ i├žin baz─▒ konular─▒n birbiriyle ├Âr├╝l├╝ oldu─čunu g├Âzlemek m├╝mk├╝n olmaktad─▒r. Baks─▒ veya Kam ad─▒ verilen tedavicilerin bir ├žok i┼člevi ├╝stlenmeleri bu konuya g├╝zel bir ├Ârnektir. Tedavici, icra etti─či m├╝zik, ritim ve danslarla bir sanat├ž─▒ gibi g├Âr├╝n├╝r, ama o trans i├žinde sezgi bilgisinden bahsetti─či i├žin medyumdur. Toplumun ihtiyac─▒ ve sorular─▒na cevap verdi─či i├žin sosyolog ve pedagog ve de psikolog rol├╝n├╝ de ├╝zerine alm─▒┼čt─▒r. Ula┼čt─▒─č─▒ trans’─▒n sezgi neticesi olu┼čturdu─ču bilgi derinli─či a├ž─▒s─▒ndan, insanlar─▒n duygular─▒na y├Ân verme imkan─▒ sebebiyle hekim ve de manevi ihtiya├žlara cevap verme yetene─či ve konumu sebebiyle de ruhiyat├ž─▒ rol├╝n├╝ oynamaktad─▒r. Dede Korkut misalinde oldu─ču gibi. Dede Korkut bir yanda ├Â─č├╝t verir, bir yanda destan s├Âyler, di─čer yanda kopuz ├žalar, hasta tedavi eder ve ├že┼čitli konularda iyi sonu├žlar al─▒nmas─▒ i├žin dua eder. B├╝t├╝n bunlardan anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere eski T├╝rklerde m├╝zik ve dansla tedavi basit bir hekim i┼či de─čil sosyo-k├╝lt├╝rel ve spirit├╝el bir fenomendir. Bu konuya a├ž─▒kl─▒k getirmek i├žin baz─▒ ├Ârnekler ┼č├Âyle s─▒ralanabilir: “XI. y├╝zy─▒l tarih├žilerinden Gardizi, K─▒rg─▒zlara dair ┼ču malumat─▒ veriyor: K─▒rg─▒zlar aras─▒nda Faginum (Kam) dedikleri bir ki┼či vard─▒r; her y─▒l muayyen bir g├╝nde gelir, ├žalg─▒c─▒lar─▒ ve her t├╝rl├╝ ├žalg─▒ aletlerini getirirler. ├çalg─▒c─▒lar ├žalmaya ba┼člar, Kam bay─▒larak d├╝┼čer; bundan sonra ondan o y─▒l neler olaca─č─▒n─▒, k─▒tl─▒k, bereket, ya─čmur, kurakl─▒k, tehlike, emniyet, d├╝┼čman sald─▒r─▒s─▒ hakk─▒nda sorarlar. Kam hepsini s├Âyler ve ekseriya onun dedi─či olur.” ─░ptidai ┼čamanizmde ┼čaman ile tabibin ayn─▒ ┼čah─▒s oldu─ču kabul g├Âr├╝r.
“…Kamlar─▒n tanr─▒lar ve ruhlar hakk─▒ndaki tasavvurlar─▒ dini t├Ârenlerde okuduklar─▒ dua ve ilahilerdeki tavsiflerden anla┼č─▒labilirdi. Fakat bu ilahileri ve dualar─▒ tespit etmek g├╝├žt├╝r. Ayinlerden sonra kam bu okuduklar─▒n─▒ tekrarlayamaz, ├ž├╝nk├╝ kam dualar─▒n─▒ isti─črak (trans) halinde irticalen s├Âyler ve unutur.”
Balasagunlu Yusuf Hacip ‘Kutadgu Bilig’de kamlar─▒ ota├ž─▒lar (tabibler) ile bir tutmu┼č; kamlar─▒n insan toplulu─ču i├žin yararl─▒ ki┼čiler oldu─čuna i┼čaret etmi┼čtir.
Kerek tut ota├ž─▒, kerek kam
├ľl├╝gligke her giz as─▒g k─▒lmaz em”
(Gerek hekim, tabib tut, gerek kam tut;
Eceli gelene ila├ž fayda vermez.)
Bir ba┼čka s├Âz├╝ de ┼č├Âyle s├Âyl├╝yor:
“Kamug igke ot ol emi belg├╝l├╝g
Ol ig emleg├╝├ži kam belg├╝l├╝g”
(Her derdin belli ilac─▒,
tedavi edecek kam─▒ bulunur.)
Kanaati temsil eden Odgurm─▒┼č adl─▒ zahid, hakana nasihat verirken “baz─▒ insanlar yoksul; baz─▒ insanlar da kayg─▒ ile y─▒pranm─▒┼člard─▒r. Bunlar─▒n ilac─▒, dertlerine derman sendedir. Bunlar─▒ tedavi et, bunlar─▒n Kam’─▒ ol” diyor ki dikkate de─čer.
“Seningde turur k├Âr bularn─▒ng emi
Otag─▒l daru birle bolg─▒l kam─▒.”
─░slamla┼čmaya ba┼člayan kamlar─▒n dualar─▒na Peygamber’in, meleklerin, evliyan─▒n ve ┼čeyhlerin adlar─▒ girmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Do─ču T├╝rkistan T├╝rkleri, Yakutlar gibi, erkek ┼čamana “oyun” derler. K─▒rg─▒z-Kazaklar’da ┼čaman yerini tutan ve onun aaaalerini uygulayan ki┼čiye “Baks─▒” ya da “Bah┼č─▒” denir.
Baks─▒ veya Kam ad─▒ verilen bu Asya T├╝rk tedavicileri, tedavi seans─▒ s─▒ras─▒nda kutsal sayd─▒klar─▒ m├╝zik aletlerine ├Âzel ├Ânem verirlerdi. Bunlar i├žinde kopuz kelimesiyle ifade edilen, yay,a─č─▒z ve parmakla ├žal─▒nan aletlerin manevi ve terapatik ba─člant─▒lar─▒ vard─▒. Kazakistan’─▒n Almat─▒ kentinde tan─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z bir kopuzcu olan Si:-):-):-):-)y’─▒n aktard─▒─č─▒ bilgiler ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r: ” Kopuz Dede Korkut’un saz─▒d─▒r ve yayla ├žal─▒n─▒r. Ba┼č k─▒s─▒mdaki tellerin ba─čland─▒─č─▒ ses burgular─▒ndan birisi g├╝ne┼či di─čeri ay─▒ temsil eder. G├Âvdede telleri ta┼č─▒yan k├Âpr├╝ k─▒sm─▒n─▒n alt─▒ yeri, ├╝st├╝ de g├Â─č├╝ temsil etmektedir. Ses yay─▒n s├╝rt├╝nmesi ile ikisinin aras─▒ndan ├ž─▒kar; bu ses ata ruhu ile ba─člant─▒ kurmaya yard─▒mc─▒ olur.
Hakas, yani eski K─▒rg─▒z T├╝rklerinin yurdu, Kem ─▒rmaklar─▒n─▒n ├ževrelerinden ba┼člar; ├╝nl├╝ Yenisey ─▒rma─č─▒n─▒n ba┼člang─▒├žlar─▒na kadar uzan─▒r. G├Âkt├╝rk yaz─▒tlar─▒n─▒n Yenisey yaz─▒tlar─▒ adl─▒ b├Âl├╝m├╝ buradad─▒r. Eski T├╝rk sazlar─▒n─▒n veya kopuzlar─▒n─▒n en orijinal ve en eski ┼čekli de buradan belgeleniyor. Vertkoy bu Hakas kom─▒s veya kopuzunu ┼č├Âyle tarif ediyor: … Komis 2 veya 3 telli bir sazd─▒r. Altay ├ževresinde, Tob┼čur denen saz ile Tuva’daki Top┼čulur adl─▒ sazlarla ayn─▒ k├Âkten gelir. Teknesi ve sap─▒ ayn─▒ k├╝t├╝kten ├ž─▒kar─▒l─▒r. Alt k─▒sm─▒ koyun veya geyik boynuzu ile kaplan─▒r. Telleri at k─▒l─▒ veya koyun barsa─č─▒ ile yap─▒l─▒r. ─░ki telinden biri ak di─čeri kara idi. 70-80 santim kadar uzunlu─ču vard─▒r.
Yazar─▒n ┼ču tespitleri ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r: ” … ad─▒ ge├žen bu musiki aleti ├Ânce deri ile kaplan─▒yor; derinin ├╝zeri de geyik boynuzlar─▒ ile per├žinleniyordu; bo─čuk ve iniltili ses sihir dolu olarak b├Âyle bir tekneden ├ž─▒k─▒yor ve ├ževreye yay─▒l─▒yordu…. M├╝zik, yaln─▒zca zevk, ne┼če, a┼čk, h├╝z├╝n ve e─člence katk─▒s─▒ de─čildir. Devlet, millet birli─čini olu┼čturan; sava┼čta orduya duygu veren, y├╝r├╝y├╝┼č ve hareketini d├╝zenleyen de, ses ve ritimdir. M├╝zik ve kopuz veya saz, tedavi eden, ruhlar─▒ dinlendiren, iradelere g├╝├ž etkisi veren, ayn─▒ zamanda toplulukta birlik yaratan sosyal aletlerdi.
Velilik ve ululuk sembol├╝ idi. Dede Korkut’ta g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi.
Gazi erenlerin ba┼č─▒na ne geldi─čini s├Âyleyen bir sembol idi.
Ulularla haberle┼čme; medet ve yard─▒m isteme sesiydi.
Kopuzla ├Âv├╝len yi─čitlere g├╝├ž veren, bo─čalar─▒ ve bu─čralar─▒ yenmelerine imkan veren ilahi bir sesti. Kantural─▒ hikayesinde oldu─ču gibi.
Toplulu─ča haber veren, halk─▒ uyaran kutlu ses de kopuzun kutlu sesidir. Beyrek’in yurduna d├Ân├╝┼č├╝nde, at─▒n─▒ verip bir kopuz almas─▒ gibi…
─░yi ruhlar─▒ ├ža─č─▒ran, k├Ât├╝ ruhlar─▒ kovan kutlu ses de kopuzun sesidir.
“… yar─▒ m├╝sl├╝man, bah┼č─▒ adl─▒ kopuzcular, sihir, fal, tedavi, iyi ruhlar─▒ ├ža─č─▒rma, k├Ât├╝ ruhlar─▒ kovma t├Ârenlerinde yaln─▒z kopuz kullan─▒yorlard─▒.”
Prof. Dr. Bahaeddin ├ľgel’in Radlof’dan aktard─▒─č─▒ ┼ču bilgiler kopuz hakk─▒nda daha net tarifler vermektedir:
“… Baksa, ├žok eski ┼čamanlar─▒n zaman─▒m─▒za kadar gelen ├Ârneklerinden biridir. Hastal─▒klarda, yard─▒mc─▒ olmak i├žin ├ža─čr─▒l─▒rlard─▒. Baksa’lar─▒n, ┼čamanlar─▒n davulu yerine iki telli bir kemen├želeri vard─▒r. Kenarlar─▒ zillerle ve ses veren maden par├žalar─▒ ile s├╝slenmi┼čtir. Buna kobus derler. Bir de asa ta┼č─▒rlard─▒. De─čnek ┼čeklindeki bu asan─▒n ba┼č─▒nda da bir ├ž─▒ng─▒rak ve maden par├žalar─▒ vard─▒….”
Kazak ve K─▒rg─▒zlar─▒n inan─▒┼č─▒na g├Âre, Korkut Ata en b├╝y├╝k velilerden say─▒l─▒r. Kazaklar─▒n kopuz ve tombure, dombra gibi sazlar─▒n─▒ icat eden de yine Korkut Ata idi.
Eski T├╝rkler’de m├╝zi─čin ├že┼čitli alanlarda ve bu alanlar i├žinde hasta tedavisi i├žin kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ ├že┼čitli kaynaklardan inceledikten sonra, T├╝rk m├╝zi─činin tonal yap─▒s─▒ ├╝zerinde durabiliriz. M├╝zikolog Mahmud Rag─▒p K├Âsemihal ve Ahmet Adnan Saygun bu tonal yap─▒y─▒ pentatonizm (be┼č seslilik) ├╝zerine in┼ča etmektedirler. Yedili sistemde oktav─▒yla ‘sekiz ses’ten olu┼čan “gam” veya “dizi” tarifine kar┼č─▒ pentatonizmde oktav─▒yla beraber 6 ses bulunmaktad─▒r. Bat─▒’da sistemle┼čtirilerek a├ž─▒klanan ve form├╝llerle g├Âsterilen maj├Âr ve min├Âr gamlar gibi.
Do- Re- Mi- Fa- Sol- La- Si- Do
1 1 ┬Ż 1 1 1 ┬Ż Maj├Âr gam─▒ ├Ârne─či
La- Si- Do- Re- Mi- Fa- Sol- La
1 ┬Ż 1 1 ┬Ż 1 1 Min├Âr gam─▒ ├Ârne─či
bir ├žok de─či┼čik pentatonik gamlar d├╝nyan─▒n bir ├žok yerinde tespit edilmi┼čtir.
Sol- La- Si- Re- Mi- Sol-
1 1 1┬Ż 1 1┬Ż Maj├Âr Pentatonik ├ľrnek
Sol- Si(b)- Do- Re- Fa- Sol
1┬Ż 1 1 1┬Ż 1 Min├Âr Pentatonik ├ľrnek
Japon M├╝zi─činde pentatonik melodiler ├žok fazla bulunmakta olup.Japon m├╝zikologlar bu pentatonik dizilere ‘minyo’, ‘gagakulitsu’, ‘riyuku’, ‘miyakobu┼či’ gibi adlar vermi┼člerdir.
Kazak T├╝rkleri’nin tedavi seanslar─▒nda, dombra ve k─▒lkopuz e┼čli─činde s├Âyledikleri melodik s├Âzler ve Kazan T├╝rkleri gelene─činde halen ├Ârnekleri bulunabilen Ural tedavicilerinin dombra, koray ve a─č─▒z kopuzu (gubuz) ile s├Âyledikleri ┼čark─▒ ve dualar tamamen pentatonik ├Âzellikler g├Âstermektedir. Kazak, K─▒rg─▒z, Altay, Ural, Tuva, Hakas, Saha, Kara├žay , ├çuva┼č vb. T├╝rk topluluklar─▒n─▒n bug├╝ne kadar gelmi┼č ve halk i├žinden derlenmi┼č, notaya al─▒n─▒p kaydedi┼čmi┼č pek ├žok pentatonik ┼čark─▒, dua, melodi, k├╝y (enstr├╝mantal olarak icra edilen ve bir konuyu dile getiren m├╝zikal eser. ├ľrnek: “Nazl─▒ Han─▒m─▒n y├╝r├╝y├╝┼č├╝”) vard─▒r.
Pentatonik m├╝zik formunun eski T├╝rklerin tedavisinde temel elemanlardan birisi oldu─ču bilgisiyle bu tonal ├Âzellikleri incelemek yerinde olacakt─▒r:
“Pentatonik m├╝zik tarihten ├Ânceki ├ža─člardan kalmad─▒r ve bir Asya mal─▒d─▒r. Alman m├╝zikolog Kurt Sachs: Ezc├╝mle pentatonizm bir yandan ┼čimal kenar─▒nda-─░sko├žya’da, Laponlar aras─▒nda- bir yandan da cenupta, Macaristan’da, Gregua tegannisinde, eskilerin musikisinde ve hatta ─░spanya’da bulunuyor. Bu halde Pentatonizm (major) ve (min├Âr) makamlar─▒ndan daha eski olmak laz─▒md─▒r. “Dava ┼čudur: ortada bir ‘pentatonik ├žat─▒’ hakikati var; en eski ve Asyai olan ├Âz budur. A) Asl─▒nda heptatonik iken bu pentatonik ├žat─▒ ananesine g├Âre sadele┼čtirilmi┼č ezgileri bulmak, B) ve asl─▒nda ├Âz pentatonik iken s├╝s notlar─▒, ge├žici notlar veya ├žarpmalar gibi yar─▒m-tonlarla heptatonik bir renk alm─▒┼č (fakat ├žat─▒ notlar─▒n─▒n dizisi gene pentatonik kalan) a─č─▒zlar─▒ meydana koymak ayr─▒ ayr─▒ ├žal─▒┼čma mevzular─▒d─▒r; bu yollarda bulunacak ├Ârnekler, ├Âz pentatonik ( pentatonik anhemitonik) tiplerinin kadrosunu geni┼čletmeye yararlar…”
“… De─čerli kompozit├Âr Bela Bartok’un bir iki umumi incelemesini okumakla iktifa edelim: Eski ├ž─▒─č─▒rdaki Macar ezgilerinin arkaik boyas─▒ ve parlando-rubato ritmi bize, bu ezgilerin k├Âyl├╝ s─▒n─▒f─▒ aras─▒nda sakl─▒ kalm─▒┼č ya┼čl─▒ bir musiki k├╝lt├╝r├╝n├╝n bakiyelerini temsil ettikleri ihtimalini d├╝┼č├╝nd├╝r├╝yor. Eskilik ta┼č─▒yan karakterleri, en ba┼čta pentatonik bir dizi olan ┼ču en kuvvetli ses dizisinden ileri gelir: Sol, Si bemol, Do, Re, Fa, Sol….. Pentatonik dizi sistemleri daha ziyade ilk Macarlar─▒n Asya’dan getirmi┼č olduklar─▒ ya┼čl─▒ bir musiki k├╝lt├╝r├╝ ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya bulundu─čumuz san─▒s─▒n─▒ verir: ├çeremislerin, Tatarlar─▒n ve K─▒rg─▒zlar─▒n pentatonik musikileri ile do─črudan do─čruya ili┼čikli bulunmas─▒ muhtemel bir musiki…..”
Frans─▒z yazar M.H.Prunieres, m├╝zikolog Dr. R. Lachmann,Prof. Hornbestel, Frans─▒z M. Alexis Chottin Afrika’daki Berberi ve Tuareg musikilerini incelemi┼čler ve T├╝rkistan pentatoniklerinin temiz ve net ├Ârneklerini g├Âzlemlemi┼čler ve Afrika- Orta Asya m├╝zikal ba─člant─▒lar─▒na i┼čaret etmi┼člerdir.
1979 y─▒l─▒ Kas─▒m ay─▒nda Londra’da bulunan Nordoff-Robbins m├╝zik terapi enstit├╝s├╝n├╝ ziyaret etmi┼čtim. Me┼čhur keman virt├╝├Âz├╝ Y. Menuhin’in y├Âneticisi oldu─ču bu enstit├╝n├╝n ikinci ba┼čkan─▒ Juliette Alvin’le g├Âr├╝┼čm├╝┼č ve otistik ├žocuklar─▒n m├╝zikle tedavi seanslar─▒n─▒ izlemi┼čtim. Bu seanslarda piyano ve ritim sazlar e┼čli─činde pentatonik melodilerle terapi icra ediliyordu. Say─▒n J. Alvin pentatonik m├╝zik icraat─▒n─▒n ├žocuklarda kendine g├╝ven ve kararl─▒l─▒k duygusu olu┼čturdu─čunu ve bu duygularla otizmin tedavi edildi─čini bana a├ž─▒klam─▒┼čt─▒. Benim g├Âzlemlerim de bu teoriyi do─črular bi├žimde idi.
Avrupa’n─▒n pek ├žok ├╝lkesinde ” WALDORFSCHULE” ad─▒ alt─▒nda Rudolf Steiner ad─▒ndaki Antroposophi biliminin kurucusunun e─čitimini s├╝rd├╝ren okullar bulunmaktad─▒r. Sanat ile e─čitimi ├Ân planda tutan bu okullarda m├╝zik, en ├Ânemli e─čitim konusu olarak ele al─▒nmakta ve ├Âzel olarak yap─▒lmakta olan ‘arp’ ve ‘fl├╝tler’ ile pentatonik m├╝zik e─čitimi verilmektedir. Modern caz m├╝zi─čindeki improvizasyon kolayl─▒─č─▒ ve sezgi ba─člant─▒s─▒n─▒n gerisinde pentatonik gamlardan yararlan─▒lmas─▒ bulunmaktad─▒r. G├╝n├╝m├╝z caz ustalar─▒ndan Amerikal─▒ tan─▒nm─▒┼č virt├╝├Âz piyanist Keith Jarret. ┼×├Âhretini cazda kulland─▒─č─▒ pentatonik skalalara bor├žludur.
D├╝nyan─▒n bir ├žok b├Âlgesinde (Orta Asya; Ural, Ba┼čkurt, K─▒rg─▒z, Kazak, Sibirya, Tuva, Hakas, Saha, Altay,Anadolu, ├çuva┼č, ├çin, Japon, Endonezya, Hindistan, Afrika, ─░sko├žya, Kuzey,Orta ve G├╝ney Amerika ve Eskimo) pentatonik m├╝zik ├Ârnekleri ├že┼čitli ama├žlar i├žin kullan─▒lmaktad─▒r. Bu ama├žlar i├žinde trans ve tedavi konular─▒ ├Âzellik ta┼č─▒makta ve ├Ânemli say─▒lmaktad─▒r. Pentatonik melodilerin uygun bir konsantrasyon durumunda i├ž duygulardan ├╝retilip kolayca ┼čuur vasat─▒na ula┼čt─▒─č─▒ ve improvizasyon ┼čeklinde sonsuz denecek kadar velud varyantlara ula┼čt─▒─č─▒ bilinmektedir.
Asya Baks─▒’lar─▒ ve Kam’lar─▒ bazen g├╝nlerce s├╝ren ayinlerinde pentatonik melodileri irticalen icra edip trans haline girebilmektedirler. Bu konuda yaz─▒l─▒ bir belgeyi aynen aktarmakta fayda g├Âr├╝yorum: “S─▒tma ve ┼×amanizm:Burada ben m├╝thi┼č bir s─▒tmaya tutulmu┼čtum. Bu bende Buhara’dan beri vard─▒. H├╝k├╝met azas─▒ndan Abd├╝lhamit Arifov kinin getirmi┼čti. O da kulaklar─▒ma k├Ât├╝ tesir ediyordu. Bir g├╝n dediler ki yak─▒nda aq-car ismindeki k├Âyde ├žok tecr├╝beli bir baks─▒ yani ┼čaman var. Ona tedavi ettirelim. Ben de ├žarna├žar raz─▒ oldum. Bah┼č─▒ya haber verdiler k├Ây├╝ne gittik. Me─čerki bunlar Karl─▒klar’danm─▒┼č; o bir g├╝n haz─▒rl─▒─č─▒n─▒ g├Ârecekmi┼č. ─░kinci g├╝n ak┼čam─▒ gittik. Bir ├ľzbek ├žad─▒r─▒ i├žinde b├╝y├╝k bir ate┼č yak─▒lm─▒┼čt─▒. Kapkara sakall─▒ 40 ya┼člar─▒nda g├Âr├╝nen sa─člam yap─▒l─▒ Baks─▒ normal bir insan s─▒fat─▒yla ├žay i├žip konu┼čtuktan sonra arkada┼člar─▒yla bir daire yapt─▒. Elinde d├╝ng├╝r denilen davulu ├žalarak ┼čamani ┼čark─▒lar─▒n─▒ s├Âyleyip d├Ânmeye ba┼člad─▒. Ba┼čkalar─▒ da d├Ân├╝yorlard─▒. Bu merasim uzun s├╝r├╝nce Baks─▒ Bana geldi. Sen bize inanm─▒yorsun; ruhlar gelmiyor,okumay─▒ tatil edelim dedi. Ben de aman tatil etme, ben inan─▒r─▒m dedim. Yine bir m├╝ddet d├Ând├╝ler, ├žald─▒lar ┼čark─▒ s├Âylediler. Nihayet bunlardan biri vecde geldi. A─čz─▒ndan beyaz k├Âp├╝kler ├ž─▒kt─▒ ve kendini kaybetti. Onu bir kenara ├ž─▒kar─▒p yat─▒rd─▒lar, b├Âylece birka├ž ki┼či vecde geldikten sonra nihayet Baks─▒’n─▒n kendisi de vecde geldi. Orada haz─▒r bir demir k├╝rek vard─▒. Onu yanan ate┼če koymu┼člard─▒. Bir a─ča├ž sap sokarak Baks─▒ k├╝re─či kald─▒rd─▒. A─ča├ž saplar yanmaya ba┼člad─▒. A─čz─▒na su at─▒p k├╝re─če p├╝sk├╝rtt├╝. Ate┼čten s─▒├žrayan su tanecikleri y├╝z├╝me geliyor ve beni yak─▒yordu. Kokma korkma iyidir dediler. Nihayet o Baks─▒ ate┼čte yanan bu demir k├╝re─či di┼čleriyle a─čz─▒na ald─▒. Birka├ž defa etraf─▒mda bu ┼čekilde dola┼čt─▒ ve tekrar ate┼če att─▒. Bu arada Baks─▒’ya her taraftan sualler soruluyordu. Benim iyi olaca─č─▒m─▒ s├Âyledi. Emir’in muvaffak olup olmayaca─č─▒n─▒ sordular. Nihayet o kendine geldi; bana da art─▒k iyile┼čeceksin ila├ž filan almay─▒n dedi. A─čz─▒na yanm─▒┼č k├╝re─či ald─▒─č─▒ halde siyah b─▒y─▒klar─▒ yanmam─▒┼čt─▒. Ate┼čin sahte olmad─▒─č─▒n─▒ da s─▒├žray─▒p y├╝z├╝me kadar gelen su damlac─▒klar─▒ndan biliyorum. ─░┼čte bu suretle hayat─▒mda ilk defa olarak hakiki bir ┼čaman ayini g├Ârm├╝┼č oldum; ger├ži k├╝├ž├╝kl├╝─č├╝mde de b├Âyle bir hastal─▒─č─▒m─▒ bizde ‘Ba─čucu’ denilen Baks─▒ tedavi etmi┼čti. Bundan sonra kinin almad─▒m ve s─▒tmay─▒ da hissetmedim. Bu zat doland─▒r─▒c─▒ olmay─▒p hakiki Baks─▒ say─▒l─▒yormu┼č. Hi├žbir ├╝cret veya hediye kabul etmedi. Bu ┼čaman ayinlerini yapt─▒rmam burada ya┼čayan ├ľzbeklerin bana kar┼č─▒ m├╝nasebetlerinde daha samimi olmalar─▒na sebep oldu. Bu muhitte ├ľzbekler bana ├žok h├╝rmet ederler ve molla diye konu┼čurlard─▒. Cebbar Bek bir g├╝n ├ľzbek e┼čraf─▒ndan 40’a yak─▒n zevat─▒ beni tan─▒tmak ├╝zere ├ža─č─▒rm─▒┼čt─▒. Bunlar emir taraftar─▒ de─čillerdi. Onlarla ├žok g├╝zel sohbetler yapt─▒k. B├Âylece Cebbar’─▒n yan─▒nda bir aydan fazla zaman kald─▒m.”
T├╝rk m├╝zik terapi gelene─činin temel malzemesi olan melodik yap─▒n─▒n pentatonik ├Âzellikler g├Âstermesi konusunda ┼ču tespitler ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r.
” Pentatonizmin eskili─či: Gerek Firikya pentatonikleri hakk─▒ndaki Grek notlar─▒n─▒n, ve gerek Macarlar─▒n Asya’dan getirdikleri ezgilerin ana ├žat─▒s─▒n─▒n gene o olmas─▒ keyfiyeti, pentatoni─čin Asyai eskili─čini belirtmeye yetecek ilk deliller gibi say─▒l─▒r. Fakat gelecek kitapta, bir tak─▒m Leh, ─░skandinav, ─░sko├ž ve ─░rlanda ┼čark─▒lar─▒nda ve Afrikan─▒n Berberi m├╝ziklerinde de pentatonizmin ┼č├╝mull├╝ yeri bulundu─čunu g├Âr├╝nce, onun ‘eskili─či’ maddesinden ba┼čka en uzak g├Â├žlerle olan ili┼či─či meselesi ├╝zerinde de d├╝┼č├╝nmek gerekli oldu─čuna inanaca─č─▒z. ─░┼čte b├Âylece, T├╝rk halk musikisinin en eski tonal tipinin “pentatonik ├ž─▒─č─▒r” oldu─ču anla┼č─▒lm─▒┼č oluyor, ├že┼čitlerini mukayeseli bir ┼čekilde belirtmek i┼či T├╝rk m├╝zikolojisinin ba┼čl─▒ca endi┼čelerinden olmaktad─▒r.”
G├╝n├╝m├╝zde eski Baks─▒’lar─▒n trans, dans, kopuz, dombra, davul birlikteli─či ile ├Âr├╝len tedavi seanslar─▒, Kazakistan,Altay, Saha, K─▒rg─▒zistan Tuva, Ural b├Âlgelerinde hala ya┼čamaktad─▒r. Karacorga ad─▒ verilen eski Baks─▒ dans─▒, taraf─▒m─▒zdan aktif m├╝zik terapinin ya┼čayan en eski ├Ârne─či olarak d├╝nyan─▒n ├že┼čitli ├╝lkelerinde bulunan 11 merkez ( Madrid, Barselona, Z├╝rich, Viyana, Rosenau, Berlin, Mannheim, Freiburg, Almat─▒, Bi┼čkek, ─░stanbul) ve 6 okul (Rosenau, Z├╝rich, Berlin, Mannheim, Madrid, Barselona) faaliyeti kapsam─▒nda hem e─čitim i├žin hem de ├že┼čitli hasta gruplar─▒n─▒n tedavisi i├žin kullan─▒lmaktad─▒r ve ├Â─čretilmektedir. M├╝nih Y├╝ksek M├╝zik Akademisi (Hochschule f├╝r m├╝sic), Rosenau m├╝zik terapi enstit├╝s├╝ ve Marmara ├ťniversitesi e─čitim ├Â─čretim kooperasyonu b├╝nyesinde, akademik┬ám├╝zik terapi┬áe─čitiminde eski T├╝rklerin m├╝zik ve dans terapi gelene─či ├Â─črencilere taraf─▒m─▒zdan ├Â─čretilmektedir.
D├╝nyaca tan─▒nan kalp cerrah─▒ Prof. Dr. Mehmet ├ľz ├Âl├╝m korkusu y├╝z├╝nden kalp ameliyatlar─▒nda ├Âl├╝m vakalar─▒n─▒n ├žoklu─čunu belirtirken, eski T├╝rklerin m├╝zik terapi uygulamalar─▒n─▒n ├Ârnek melodik icra ┼čekillerini i├žeren ve taraf─▒m─▒zdan haz─▒rlanan m├╝zik terapi CD’lerinin dinletilmesiyle ├Âl├╝m vakalar─▒n─▒n azald─▒─č─▒n─▒ ve tedavide ba┼čar─▒ sa─čland─▒─č─▒n─▒ kendi kitab─▒nda taraf─▒m─▒za ay─▒rd─▒─č─▒ sayfalar─▒nda yazarak belirtmektedir.
G├╝n├╝m├╝zde hala ya┼čayan ve ├žok eski zamanlardan beri T├╝rk k├╝lt├╝r├╝nde ├Âzenle ya┼čat─▒lan bir ├Ârnek, Kazak, K─▒rg─▒z, ve Altay T├╝rklerinde ‘Baks─▒ Dans─▒’, ‘Karacorga’ veya ‘Baks─▒ tedavi seans─▒’ olarak bilinen bir m├╝zik – movement terapi ┼čeklidir. Bu seans─▒ y├Âneten Baks─▒ (g├Âr├╝c├╝, g├Âren, bakan) Ata ruhunun se├žti─či ve g├Ârevlendirdi─či bir ki┼či olarak toplumca kabul edilmi┼č, terapi seanslar─▒ndaki isabetli uygulamalar─▒ sebebiyle kendisine sayg─▒ duyulan bir kimsedir. Baks─▒ ├Ânce dua ile ‘Ata-ruhu’na iltica eder ve yava┼č yava┼č ilk ba─člant─▒y─▒ kurdu─ču yerden aya─ča kalkarken spiral ┼čeklindeki el-kol hareketleriyle spirit├╝el enerjiye konsantre olup, o enerjinin kollar─▒nda olu┼čmas─▒na ├žal─▒┼č─▒r. Bu s─▒rada Dombra , K─▒lkopuz, ┼×angob─▒z, adl─▒ enstr├╝manlar ve su sesi ile m├╝zisyenler kendisine e┼člik eder. ─░kinci safhada ad─▒ ge├žen enerji omuzlara y├Âneltilir ve omuz hareketleri ile birlikte ritim ve melodi de─či┼čir. Fizik bedendeki son durak olan ba┼č hareketi ba┼člad─▒─č─▒nda m├╝zisyenler ritmi ve melodiyi uygun ┼čekilde icra ederler. Sonraki b├Âl├╝m seans─▒n en ├Ânemli yeri olup; Baks─▒, bu b├Âl├╝mde serbest ritim ve melodi ile sezgilerine y├Ânelir ve improvize ( i├žine do─čdu─ču gibi ) dans ile trans (vecd, isti─črak, duygular─▒n y├╝celmesi) haline girer. Trans s─▒ras─▒nda hasta i├žin neler yap─▒lmas─▒ gerekti─čine ait bilgileri, sezgileri ile alg─▒lar ve uygular. Bu b├Âl├╝m sonsuzluk ve ├Âl├╝ms├╝zl├╝k, de─či┼čmeyen bilgi ile bir olma b├Âl├╝m├╝ olarak tarif edilir. Daha sonra d├Ân├╝┼č ba┼člar, ba┼č, omuz ve kol hareketleri s─▒ra ile uygulan─▒p yer ba─člant─▒s─▒ sonucu oturularak seansa son verilir. Seans─▒n s├╝resini genellikle Baks─▒ tayin eder.
Yard. Do├ž. Dr. Rahmi Oru├ž G├╝ven├ž ve Teo. Psk. Gerhard Kadir Tu├žek (Avusturya Do─ču M├╝zik Terapisi Okulu M├╝d├╝r├╝) taraf─▒ndan geli┼čtirilen ve Avrupa’da bir ├žok hastane ve tedavi merkezlerinde uygulanan aktif m├╝zik terapi seans─▒: Bu uygulamada ana d├╝┼č├╝nce; unutulmu┼č duygular─▒ yeniden uyarmak ve yeni duygular ├╝reterek ki┼činin i├žinde bulundu─ču hali de─či┼čtirmek ve sa─čl─▒kl─▒ ya┼čama ┼čartlar─▒na adaptasyonu sa─člamakt─▒r. Bu ama├žla, uygun hareketlerle, tabiatta bozulmadan devam eden uyuma ve dengeye ula┼čma faaliyeti olarak tarif edilebilecek olan seans; pentatonik ve yar─▒ pentatonik ve otantik olarak ya┼čayan T├╝rk musikisi repertuar─▒ ile, tabii, otantik enstr├╝manlar─▒n icras─▒ beraberli─činde y├╝r├╝t├╝lmektedir. Otistik, nevrotik, pasif, korkak, ├žekingen, s─▒k─▒nt─▒l─▒ ki┼čiler ile spastik, ├Âz├╝rl├╝ ki┼čilerde hem duygular─▒n de─či┼čmesi ┼čeklinde hem de egzersiz vas─▒tas─▒ ile hareket kabiliyetinin geli┼čmesi y├Ân├╝nde olumlu terapi etkileri bu seans ile sa─članabilmektedir.
SEANSIN UYGULANMASI:
1. hareket el, g├Âz ve kalp aras─▒nda denge sa─člamak ve elleri tan─▒mak ( Beyindeki n├Âronlar─▒n en ├žo─ču eller ile dile ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.)
Hareket kollar─▒n d─▒┼čtan i├že daire ├žizmesi ┼čeklinde olup; tarifi, d─▒┼č tesir ve uyar─▒lardan uzakla┼č─▒p, bize bah┼čedilen ger├žek de─čerlere ve kendi ├Âz├╝m├╝ze y├Ânelmek. Sa─čl─▒k i├žin, birlik ve b├╝t├╝nl├╝k duygular─▒na ula┼čmak i├žin i├ž konsantrasyon.
Hareket kollar─▒n d─▒┼čtan i├že geni┼č kavis ├žizerek, yere paralel hareketi. Kavu┼čma, yol ve mesafe kat etme, ula┼čma, y├╝zme, u├žma, ko┼čma gibi tabii hareketlerle rezonans ├žal─▒┼čmas─▒.
Hareket stres ve fizik-enerji blok merkezleri olarak bilinen omuzlar─▒ ve s─▒rt-g├Â─č├╝s kas ve kemiklerini ├žal─▒┼čt─▒ran bir hareket. Eller belde sabit tutularak iki omzun da ├Âne arkaya ve sa─ča-sola hareketi esas al─▒n─▒r.(Baks─▒ dans─▒ ├Ârne─či).
Hareket eller belde olmak ├╝zere ba┼č─▒n ├Âne-arkaya ve yanlara hareketidir. ├ľzellikle ense ve boyun kaslar─▒ ile beyne giden sinir ve damarlar i├žin geli┼čtirici ve yol a├ž─▒c─▒ egzersiz olarak tarif edilir.(Baks─▒ dans─▒ ├Ârne─či).
Hareket seans boyunca ├Â─črenilen hareketlerin tabiat hareketlerindeki uyum ve denge d├╝┼č├╝n├╝lerek zorlama olmadan – i├že do─čacak ve derinden hissedilecek ┼čekilde icraat─▒. (Ku┼č u├žu┼ču, at ko┼ču┼ču, su ak─▒┼č─▒, r├╝zgar esi┼či vb. gibi). Bu seans sonunda aya─ča kalk─▒l─▒r ve b├╝t├╝n v├╝cut hareket eder, yava┼č yava┼č a─č─▒rla┼čarak seans biter.
T├╝rk tarihi ve k├╝lt├╝r├╝nde ├Ânemli bir yeri olan m├╝zik, dans ve bunlarla yap─▒lan tedavi konusunda; pentatonik m├╝zik formu ve Baks─▒-Kam tedavi gelene─činin yan─▒s─▒ra olgunla┼č─▒p yerle┼čen ‘makam m├╝zi─či ile tedavi’ g├╝n├╝m├╝z t─▒bb─▒nda yeniden g├╝ncelle┼čmi┼č bulunmaktad─▒r. Bin y─▒ldan daha ├Ânceki zamanlarda Orta Asya’da; Horasan ve Uygur b├Âlgelerinde geli┼čerek yay─▒lan makam musikisi hakk─▒nda Farabi,─░bn-i Sina, Ebu Bekir Razi, Hasan ┼×uri, Hekimba┼č─▒ Gevrekzade Haf─▒z Hasan Efendi, Ha┼čim Bey eserler yazm─▒┼člar ve makamlar─▒n duygular ve organlarla ili┼čkilerini tasniflerle belirtmi┼člerdir. Pentatonik m├╝zik T├╝rk illerinde geli┼čmeye devam ederken, yedili sistem olan ve bir tam sesin dokuz komadan olu┼čmas─▒ esas─▒na dayal─▒ makam sistemi, takriben d├Ârt y├╝z├╝ ge├žen makam zenginli─či ile k├╝lt├╝r ve sanat─▒m─▒za b├╝y├╝k katk─▒da bulunmu┼čtur.
PAS─░F ( RECEPT─░V) TERAP─░ M.S. 834-932 y─▒llar─▒nda ya┼čam─▒┼č olan m├╝sl├╝man T├╝rk bilginlerinden Ebu Bekir Razi, melankoliklerin tedavisi ├╝zerine yazd─▒─č─▒ bir eserinde ┼č├Âyle diyor: ” … melankolik hasta kesinlikle me┼čguliyetle tedavi edilmelidir. … melankolik hasta bal─▒k tutma veya avlanma gibi e─členceli i┼člerden biri ile u─čra┼čmal─▒d─▒r. M├╝mk├╝nse ├že┼čitli oyunlara al─▒┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r; huyunu, ahlak─▒n─▒, davran─▒┼člar─▒n─▒ be─čendi─či ve sevdi─či kimse ile bulu┼čup g├Âr├╝┼čmeli ├Âzellikle g├╝zel sesle okunan ┼čark─▒lar dinlemelidir.”

B├╝y├╝k T├╝rk Bilgini Farabi (870-950) makamlar─▒n ruha etkisini ┼č├Âyle s─▒n─▒fland─▒r─▒r:

Rast makam─▒: ─░nsana sefa (ne┼če, huzur) verir.
Rehavi makam─▒: ─░nsana beka (sonsuzluk fikri) verir.
K├╝├žek makam─▒: ─░nsana h├╝z├╝n ve elem verir.
B├╝z├╝rk makam─▒: ─░nsana havf (korku) verir.
─░sfahan makam─▒: ─░nsana hareket kabiliyeti ve g├╝ven hissi verir.
Neva makam─▒: ─░nsana lezzet ve ferahl─▒k verir.
U┼č┼čak makam─▒: ─░nsana g├╝lme ‘dilhek’ verir.
Zirg├╝le makam─▒: ─░nsana uyku ‘nevm’ verir.
Saba makam─▒: ─░nasana ┼čecaat (cesaret, kuvvet) verir.
Puselik makam─▒: ─░nsana kuvvet verir.
H├╝seyni makam─▒: ─░nsana sulh ( s├╝kunet, rahatl─▒k) verir.
Hicaz makam─▒: ─░nsana tevazu (al├žak g├Ân├╝ll├╝l├╝k ) verir.

B├╝y├╝k islam bilgin ve filozoflar─▒ndan ─░bn-i Sina ( 980-1037), musikinin t─▒pta oynad─▒─č─▒ rol├╝ ┼č├Âyle tan─▒mlamaktad─▒r: ” …tedavinin en iyi yollar─▒ndan, en etkililerinden biri, hastan─▒n akli ve ruhi g├╝├žlerini artt─▒rmak, ona hastal─▒kla daha iyi m├╝cadele i├žin cesaret vermek, ona en iyi musikiyi dinletmek , onu sevdi─či insanlarla bir araya getirmektir…”
─░bn-i Sina, Farabi’nin eserlerinden ├žok yaraland─▒─č─▒n─▒ ve hatta musikiyi de ondan ├Â─črenerek T─▒p mesle─činde tatbike koydu─čunu s├Âylemektedir. Arap├ža yazd─▒─č─▒ Kitap’├╝n necat ve Kitab’├╝n ┼×ife’deki12 fas─▒l tamamen musikiye ayr─▒lm─▒┼č oldu─čundan, bu k─▒s─▒m Baron Rodolph Dearlangar taraf─▒ndan Frans─▒zca olarak ‘La musique Arap’ ad─▒yla yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.
Eski T├╝rk hekimlerinden ┼×uuri’nin ‘Tadil-i Emzice’ adl─▒ eserinde m├╝zik ile tedavi hakk─▒nda geni┼č bilgi vard─▒r. ┼×uuri, ‘Tadil-i Emzice’de belirli makamlar─▒n g├╝n├╝n belirli zamanlar─▒nda etkili oldu─čunu belirtmektedir. Ona g├Âre:
Rast ve Rehavi makamlar─▒: Seher zamanlar─▒ etkilidir.
H├╝seyni makam─▒: Sabahleyin etkilidir.
Irak makam─▒: Ku┼člukta etkilidir.
Nihavend makam─▒: ├ľ─čleyin etkilidir.
Hicaz makam─▒: ─░ki ezan aras─▒ etkilidir.
Buselik makam─▒: ─░kindi zaman─▒ etkilidir.
U┼č┼čak makam─▒: G├╝n batarken etkilidir.
Zeng├╝le makam─▒: Gurubdan sonra etkilidir.
Muhalif makamlar─▒: Yats─▒dan sonra etkilidir.
Rast makam─▒: Gece yar─▒s─▒ etkilidir.
Zirefkend makam─▒: Gece yar─▒s─▒ndan sonra etkilidir.

Bebeklerde Muzik ile Tedavi

Avaz─▒ ├ž─▒kt─▒─č─▒ kadar ba─č─▒ran minik afacan, ba┼č─▒n─▒ g├Â─čs├╝n├╝ze yaslar yaslamaz susuveriyor de─čil mi. Uyudu deyip yerine yat─▒r─▒nca da tekrar a├ž─▒yor a─čz─▒n─▒.
Koca gece sizi ayakta tutmaya niyetli anla┼č─▒lan. Allah sab─▒rlar versin.. kolay de─čil anneÔÇö baba olmak. ─░yi de ba┼č─▒n─▒ g├Â─čs├╝n├╝ze yaslad─▒─č─▒n─▒zda m─▒┼č─▒l m─▒┼č─▒l uykuya dalan bu yavruca─č─▒n yata─č─▒nda eksik olan ne?

Ara┼čt─▒rmac─▒lar bunun anne baban─▒n ritmik kalp at─▒┼člar─▒ oldu─čunu tespit etmi┼čler. Ac─▒kt─▒klar─▒ i├žin a─člayan yeni do─čmu┼č bebeklere g├Ât├╝r├╝ld├╝kleri odalarda ├Ânceden banda kaydedilmi┼č kalp sesleri dinletildi─činde a├žl─▒klar─▒n─▒ unutup uykuya dald─▒klar─▒ g├Âzlemlenmi┼č. Yine benzer bir ├žal─▒┼čmada kalp sesi dinletilen ├žocuklar─▒n sessiz bir odada yatan ya da banttan ninni dinletilen gruplara g├Âre daha erken uyuduklar─▒ tespit edilmi┼č. Bu t├╝r bulgular, bebe─čin hen├╝z anne karn─▒ndayken annesinin kalp at─▒┼člar─▒na ┼čartland─▒─č─▒, do─čumdan sonra da bu tan─▒d─▒k sesi yeniden bulman─▒n rahatlat─▒c─▒ etki yapt─▒─č─▒ sonucuna g├Ât├╝rm├╝┼č ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒.

├ço─ču annenin hi├ž fark─▒na varmayarak bebe─čini emzirmek i├žin ├Âncelikle sol koluna yat─▒rmas─▒ ve uyuturken de kalbi ├╝zerine yaslamas─▒, ses ve m├╝zikle ├Âr├╝l├╝ bir ortamda ilk etkile┼čimin anne vas─▒tas─▒yla kuruldu─čunun tespitine yol a├žan bu t├╝r k├╝├ž├╝k ayr─▒nt─▒lar ara┼čt─▒rmac─▒lara farkl─▒ y├Ânlerde ilham olu┼čturuyor.

K├╝├ž├╝k ayr─▒nt─▒lardan cesaret alan ve alternatif t─▒bba g├Ân├╝l verenlerden biri olan Marmara ├ťniversitesi Hem┼čirelik Y├╝ksekokulu ├Â─čretim g├Ârevlisi Do├ž. Dr. Nuran K├Âm├╝rc├╝, uzun s├╝redir i├ž i├že oldu─ču m├╝zik terapinin do─čumda da etkili olaca─č─▒ aaainin do─čruluk derecesini ├Âl├žmeyi denemi┼č. Bir m├╝ddet projesini uygulayabilece─či uygun hastane arayan K├Âm├╝rc├╝, ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ Bak─▒rk├Ây Yenimahalle Do─čumeviÔÇÖnde devam ettirmi┼č.

Ney ve su sesi bebekleri heyecanland─▒r─▒yor

Do├ž. Dr. Nuran K├Âm├╝rc├╝, hastaneye gelen ve do─čumunu bekleyen hastalar i├žinden se├žilen iki grubu daha ├Ânceden haz─▒rlanan iki ayr─▒ a─čr─▒ odas─▒na al─▒yor. M├╝zik dinletilen ve dinletilmeyen gruplar ├╝zerinde birtak─▒m testler uyguluyor. Projesindeki kararl─▒l─▒─č─▒yla birlikte ├žal─▒┼čmalar─▒ esnas─▒nda s├╝rekli i├žini kemiren bir endi┼čeyi de bir t├╝rl├╝ i├žinden atam─▒yor Nuran Han─▒m. Dinletilen m├╝zik ya fazlas─▒yla rahatlat─▒c─▒ bir etki yapar da bir an ├Ânce do─čmas─▒ sab─▒rs─▒zl─▒kla beklenen bebek anneyle birlikte uyuyakal─▒rsa?

Do├ž. K├Âm├╝rc├╝, ├žal─▒┼čmalar─▒na kat─▒lacak olan anne adaylar─▒n─▒ do─čuma bir ka├ž saat kala a─čr─▒ odalar─▒na al─▒nan ve ilk do─čumu olanlar aras─▒ndan se├žmi┼č. Aylar ├Âncesinden varolmaya ba┼člayan korkuyu daha da art─▒r─▒c─▒ bir psikoloji veren a─čr─▒ odalar─▒ndaki hengame i├žinde, ba┼čka b├Âl├╝mlere al─▒n─▒p ├Âzel i┼čleme tabi olma d├╝┼č├╝ncesi bile ilk etapta hastalar─▒ rahatlatmaya yetiyor.

Deney ve kontrol grubu olarak de─čerlendirilen hastalara ├Ânce m├╝zikten ho┼član─▒p ho┼članmad─▒klar─▒, hamilelikte ne t├╝r m├╝zik dinledikleri ve di─čer ki┼čisel ├Âzelliklerini ortaya koyan birtak─▒m sorularla ilk ileti┼čime giriliyor. Daha sonra tansiyon ve kan bas─▒nc─▒ ├Âl├ž├╝mleri tespit ediliyor. Kan bas─▒nc─▒ deneyin sonu├žlar─▒ a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli. ├ç├╝nk├╝ her iki grubun da kayg─▒ ve v├╝cut d├╝zeni hakk─▒nda beklenen bilgilere ula┼čt─▒raca─č─▒ i├žin dinletilecek olan m├╝zi─čin rahatlat─▒c─▒, kayg─▒y─▒ giderici, a─čr─▒yla ba┼četmeyi ├Â─čretici, cesaretlendirici gibi etkilerinin olup olmad─▒─č─▒n─▒n tespitinde di─čer testlerin aras─▒nda daha belirleyici sonu├žlara ula┼čt─▒r─▒yor.

Se├žilen m├╝zi─čin rahatlat─▒c─▒ bir ├Âzelli─če sahip olamas─▒na dikkat eden K├Âm├╝rc├╝, m├╝zik terapilerle ad─▒n─▒ duyuran ├╝nl├╝ T├╝mata grubunun icra etti─či ve i├žinde bol bol su ve ney seslerinin bulundu─ču rehavi makam─▒n─▒ kullanmay─▒ tercih ediyor. Literat├╝r bilgilerine g├Âre nefesli ├žalg─▒lar─▒n ve ├Âzellikle neyin, kaslar─▒ uyar─▒c─▒, kendine g├╝ven ve cesaret verici etkilerini bu ├žal─▒┼čmada da g├Ârmeyi umuyor ve yirmi dakikal─▒k aralarla a─čr─▒lar─▒ hen├╝z belirginle┼čmeye ba┼člamadan ├Ânce dinletmeye ba┼čl─▒yor. Bu esnada bebeklerin ney ve su sesine kap─▒larak uykuya dalacaklar─▒ndan ve do─čumun gecikece─činden ciddi ciddi endi┼čelendi─čini de di─čer personelden gizlemeye ├žal─▒┼č─▒yor. ─░lerleyen seanslarda tam tersi bir durum ortaya ├ž─▒k─▒yor ve hastalar─▒n a─čr─▒lar─▒ giderek artmaya ba┼čl─▒yor. Buradan da m├╝zi─čin do─čumu h─▒zland─▒ran olumlu sonu├žlar g├Âstermeye ba┼člad─▒─č─▒ anla┼č─▒l─▒yor.

Yirmi dakikal─▒k aral─▒klarla dinletilen m├╝zik sonucunda hastalar─▒n durumunu g├Âsterecek olan m├╝zi─čin i├žeri─čine, istekli olup olmad─▒klar─▒na, do─čum an─▒nda ya da daha sonraki zamanlarda dinlemeyi d├╝┼č├╝n├╝p d├╝┼č├╝nmediklerine dair birtak─▒m sorular y├Âneltiliyor.

Hem┼čirelik e─čitiminde esas olan a─čr─▒yla ba┼četme duygusunun hastaya verilmesinde m├╝zi─čin daha kolayla┼čt─▒r─▒c─▒ bir rol oynad─▒─č─▒, o anda verilen m├╝zi─čin t├╝r├╝n├╝ be─čenmeyen bir hasta d─▒┼č─▒nda deneye kat─▒lan t├╝m hastalar─▒n di─čer gruba oranla daha az tedirginlik i├žerisinde olduklar─▒ ve g├╝ven hissi duyduklar─▒ belirleniyor.

Korku ifadelerinin, yerini g├╝ven ve rahatl─▒─ča b─▒rakmas─▒ umutland─▒r─▒c─▒ bir etken daha olu┼čturuyor Nuran K├Âm├╝rc├╝ÔÇÖn├╝n uzman personeli ├╝zerinde. Gruplar─▒n kan bas─▒n├žlar─▒ aras─▒ndaki farkl─▒l─▒─č─▒n tespiti ise, m├╝zi─čin dola┼č─▒m, solunum ve kast sisteminde etkili olu┼čunu ortaya koyan bulgular aras─▒nda yerini al─▒yor.

Sorulara verilen cevaplar aras─▒nda do─čum an─▒nda m├╝zik dinlemeye pek s─▒cak bak─▒lm─▒yor. Sonraki d├Ânemlerde, ├Âzellikle de bebeklere dinletmek isteyenlerin daha ├žok oldu─ču tespit ediliyor.

M├╝zi─čin do─čumu kolayla┼čt─▒r─▒c─▒ olabilece─či aaainden yola ├ž─▒karak ba┼člatt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmas─▒nda tasarlad─▒─č─▒ bulgulara ├žo─čunluklu olarak ula┼čan Nuran K├Âm├╝rc├╝, aslolan etkiyi yakalayabilmek i├žin sadece do─čum ├Âncesi hastanede m├╝zik terapi odalar─▒na al─▒nman─▒n yeterli olamayaca─č─▒n─▒ belirtiyor ve beklenilen etkiyi yakalamak i├žin en az ├╝├ž ay ├Âncesinden sevilen m├╝ziklerle terapiye ba┼člamak gerekti─čine inan─▒yor.

M├╝zik ile tedavi┬á├╝lkemizde kabul g├Ârm├╝yor

Do─čum ├Âncesi olu┼čum s├╝recinde ba┼člayan insan m├╝zik ili┼čkisi do─čumdan sonraki b├╝y├╝me, geli┼čme, olgunla┼čma ve kendini ger├žekle┼čtirme s├╝re├žlerinde de gittik├že ├že┼čitlenerek derinle┼čiyor. ─░nsan hayat─▒ ├╝zerinde ├žok y├Ânl├╝ bir etkiyle bir ├žok konuda tedavi ama├žl─▒ kullan─▒lan m├╝zik Marmara ├ťniversitesi Hem┼čirelik Y├╝ksekokulu ├ľ─čretim G├Ârevlisi Do├ž. Dr. Nuran K├Âm├╝rc├╝ÔÇÖn├╝n ki┼čisel gayretleriyle art─▒k hem┼čirelik alan─▒nda da etkili oldu─čunu g├Âstermi┼č oldu.

Yirmi g├╝nl├╝k bir deneysel ├žal─▒┼čma sonucu tahminlerini do─črulayan bilgilere ula┼čarak do─čum ve ├žocuk i├žin son derece etkili bir sonu├ž elde eden Nuran K├Âm├╝rc├╝ÔÇÖn├╝n do─črulu─ču isbat edilmi┼č projesi ┼ču anda sadece deneysel bir ├žal─▒┼čma olarak hat─▒rlan─▒yor ve hen├╝z ├╝lkemizde m├╝zikle tedavinin kabul g├Âr├╝r olmay─▒┼č─▒ nedeniyle hi├žbir hastanede kendine yer bulam─▒yor.

M├ťZ─░─×─░N BEDENDEK─░ DANSI

ÔÇťMadrid, Barcelona, Z├╝rich, Viyana, Rosenau, Berlin, Mannheim, Freiburg, Almat─▒, Bi┼čkek, ─░stanbul olmak ├╝zere d├╝nyan─▒n 11 ┼čehrinde ├Â─čretilen m├╝zikterapi Dr. Rahmi Oru├ž G├╝ven├ž taraf─▒ndan hasta gruplar─▒n─▒n tedavisi i├žin kullan─▒l─▒yor. G├╝ven├ž M├╝nih Y├╝ksek Akademisi, Rosenaau M├╝zik Terapi Enstit├╝s├╝ ve Marmara ├ťniversitesi b├╝nyesinde, akademik m├╝zikterapi e─čitiminde eski T├╝rklerin m├╝zik ve dans terapi gelene─čini, ├Â─črencilere ├Â─čretiyor.ÔÇŁ

Homere ameliyatlarda m├╝zikterapi kullanm─▒┼č ve ba┼čar─▒l─▒ olmu┼č. Platon ├Âzellikle m├╝zi─čin ├Â─čretilmesi ├╝zerinde ├žok durmu┼č. Aesculape, sa─č─▒rl─▒─č─▒ tedavi etmek i├žin trampet kullanmakla me┼čhur olmu┼č. Gerek ├çi├žero gerek Celsus, m├╝zi─čin ak─▒l hastalar─▒ ├╝zerindeki iyi etkisinden bahsediyorlar. Aristoxenes, m├╝zi─čin yemek s─▒ras─▒nda iyi gitti─čini, ├ž├╝nk├╝ zihni ve fiziki a┼č─▒r─▒l─▒─č─▒ m├╝zi─čin bertaraf etti─čini s├Âyl├╝yor.

T├╝rk ─░slam bilginleri Farabi, ─░bni Sina, Hasan ┼×uuri, Gevrekzade Haf─▒z Hasan Efendi, ha┼čim Bey gibi yazarlar T├╝rk m├╝zi─či makamlar─▒n─▒n v├╝cut organlar─▒na, mizaca ve icra zamanlar─▒na ait etkilerini eserlerinde yazm─▒┼člar. ─░bni Sina, m├╝zi─čin t─▒pta oynad─▒─č─▒ rol├╝ ┼č├Âyle tan─▒ml─▒yor: ÔÇťTedavinin en iyi yollar─▒ndan, en etkililerinden biri, hastan─▒n akli ve ruhi g├╝├žlerini artt─▒rmak, ona hastal─▒kla daha iyi m├╝cadele i├žin cesaret vermek, ona en iyi m├╝zi─či dinletmek, onu sevdi─či insanlarla bir araya getirmektir.ÔÇŁ M├╝zikle tedavinin tarihi t─▒p kadar eskiye gidiyor. ├ç├╝nk├╝ insanlar, tedavi ara├žlar─▒n─▒, ├žo─ču kez bir arada kullanm─▒┼člar.

Tokatl─▒ Mustafa EfendiÔÇÖnin ├Â─črencisi Hekimba┼č─▒ Gevrekzade Hasan Efendi rast, ─▒rak, ─▒sfahan, zirefkend, rehavi, buzurg, zeng├╝le, hicaz, buselik, u┼č┼čak, h├╝seyni, nevai makamlar─▒n─▒n hangi t├╝r ocuk hastal─▒klar─▒na iyi geldi─čini eserlerinde bildiriyor. Davud PeygamberÔÇÖin h├╝k├╝mdar SaulÔÇÖ├╝ ruhsal depresyondan kurtarmak i├žin mezamir okudu─ču ve mizmar ├žald─▒─č─▒ kaynaklarla g├╝n├╝m├╝ze kadar ula┼čt─▒r─▒lm─▒┼č bir bilgi.

G├╝n├╝m├╝zden 900 sene ├Ânce Sel├žuklu Sultan─▒ Nureddin Zengi taraf─▒ndan ┼×amÔÇÖda yapt─▒r─▒lan Nureddin HastanesiÔÇÖnde T├╝rk m├╝zi─či makamlar─▒ yine tedavi amac─▒yla kullan─▒lm─▒┼č . sonraki d├Ânemlerde Amasya, Sivas, Kayseri, Manisa, Bursa, ─░stanbul (Fatih K├╝lliyesi) ve Edirne ┼čifahanelerinde m├╝zik ile tedavi uygulanm─▒┼č.

─░lk defa Hintliler m├╝zi─čin bitkiler ├╝zerindeki etkisini incelemi┼čler, 1900ÔÇÖl├╝ y─▒llarda ise ─░ngilizler ve Amerikal─▒lar bu incelemeleri geli┼čtirerek ilgin├ž sonu├žlar bulmu┼člar. Rock m├╝zi─čin tonlar─▒n─▒n bitkileri soldurdu─ču bu ara┼čt─▒rmada ├ž─▒kan sonu├žlardan biri.

Osmanl─▒larÔÇÖda gerek ├žocuklar─▒n gerekse eri┼čkinlerin hastal─▒klar─▒n─▒n m├╝zikle tedavisinde temelde m├╝zikteki denge, uyum ve adalet kavram─▒n─▒n bulundu─ču anla┼č─▒l─▒yor. KanuniÔÇÖnin hekimlerinden Musab Harun m├╝zi─čin ┼čehzadelerin e─čitiminde oynad─▒─č─▒ rol├╝ ┼č├Âyle dile getiriyor:ÔÇŁM├╝zik ile miza├žlar─▒n─▒ sakinle┼čtiren, ─▒slah eden ┼čehzadeler b├╝y├╝d├╝k├že do─čruluk yolunda adalet ile ilerlerdi. Bu da alemin nizam─▒n─▒ ve ─▒slah─▒n─▒ sa─člard─▒. ÔÇť Osmanl─▒ saray hekimi Musa Bin HamuÔÇÖnun Kanuni Sultan S├╝leymanÔÇÖa ithaf etti─či di┼č tababetine ait T├╝rk├že eserde di┼č hastal─▒klar─▒n─▒n m├╝zikle tedavisinden bahsederken ├žocuk psikiyatrisi bak─▒m─▒ndan m├╝zik tedavisinin ├Ânemini bilen eski hekimlerin bunun i├žin bunun i├žin h├╝k├╝mdar ├žocuklar─▒n─▒n be┼čikte m├╝zikle uyutulmas─▒n─▒ tavsiye ettiklerini kaydetmesi T├╝rk ├çocuk Psikiyatrisinin 16. y├╝zy─▒ldaki parlak devrinin bir kan─▒t─▒.

M├╝zikle tedavi metodlar─▒n─▒n ara┼čt─▒r─▒lmas─▒na AmerikaÔÇÖda II. D├╝nya Sava┼č─▒ndan sonra M├╝zik Ara┼čt─▒rma MerkeziÔÇÖnde ve Walter Reed HastanesiÔÇÖnin bir b├Âl├╝m├╝nde ba┼članm─▒┼č. Halen AmerikaÔÇÖda m├╝zikle tedavi cemiyeti bulunuyor. Bu cemiyete sadece m├╝zik ve m├╝zi─čin psikiyatride kullan─▒l─▒┼č─▒ konusunda ├žal─▒┼čmalar yapm─▒┼č olanlar kabul ediliyor. Cemiyete al─▒nanlar, ki┼čilikleri, uyum yetenekleri, g├Âr├╝┼č yeterlilikleriyle oldu─ču kadar m├╝zik yetenekleriyle de de─čerlendiriliyor. Bug├╝n, bir├žo─ču AmerikaÔÇÖn─▒n orta ve Bat─▒ b├Âlgelerinde olan t─▒bbi kolej ve ├╝niversitelerde ├Âzel m├╝zikoterapi kurslar─▒ d├╝zenleniyor. Ancak bu i┼čle u─čra┼čanlar─▒n ├Âzel bir e─čitimden ge├žmesi ┼čart ko┼čuluyor. Bu tedavi metodunun uygulay─▒c─▒s─▒ ve e─čitmeni olarak bug├╝n AmerikaÔÇÖda bine yak─▒n uzman faaliyet g├Âsteriyor. Kalifornya eyaleti resmi olarak ilk defa m├╝zikle tedavi metodunu mecburi k─▒lm─▒┼č, KalifornyaÔÇÖy─▒ ├Ârnek alan di─čer on be┼č eyalet de bu metodu uygulamaya ba┼člam─▒┼č.

AmerikaÔÇÖda ancak II. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra ke┼čfedilen m├╝zikle tedavi T├╝rklerde ├žok eski zamanlardan beri biliniyor ve uygulan─▒yor olmas─▒na ra─čmen g├╝n├╝m├╝zde bu alanla ilgili ├žal─▒┼čmalar gerilemi┼č durumda. M├╝zi─čin insan v├╝cudu ├╝zerindeki olumlu etkileri tarihteki bir├žok olayla kan─▒tland─▒ktan sonra g├╝n├╝m├╝zde bu tedavi y├Ânteminin g├Âz ard─▒ edilmesi, a├ž─▒lan ┼čifahanelerin ve Cerrahpa┼ča T─▒p Fak├╝ltesi Psikiyatri Klini─čiÔÇÖndeki m├╝zikterapi b├Âl├╝m├╝n├╝n kapat─▒lmas─▒ akla anla┼č─▒l─▒r gelmiyor. Cerrahpa┼ča Psikiyatri Ana Bilim Dal─▒ Ba┼čkan─▒, Etnom├╝zikoloji Ara┼čt─▒rma B├Âl├╝m├╝ÔÇÖn├╝n o d├Ânemdeki m├╝d├╝r├╝ Ayhan Songar vefat ettikten sonra yeni gelen y├Ânetimin iste─či ├╝zerine bu b├Âl├╝m tamamen kapat─▒lm─▒┼č. O d├Ânemde b├Âl├╝m├╝n sanat y├Ânetmenli─čini y├╝r├╝ten Rahmi Oru├ž G├╝ven├ž daha sonra kurdu─ču T├╝rk M├╝zi─čini Ara┼čt─▒rma ve Tan─▒tma ÔÇô T├ťMATA grubu ile ├žal─▒┼čmalar─▒na devam etmi┼č. T├ťMATAÔÇÖn─▒n m├╝zikle tedavi konusundaki ├žabalar─▒ g├Âz ard─▒ edilemeyecek kadar ├Ânemli ama ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n desteklenmesi gerekiyor. Grup kanserli hastalar ├╝zerinde yapt─▒─č─▒ m├╝zikterapi seanslar─▒ ile ge├žti─čimiz yaz d├Âneminde olumlu sonu├žlar elde etti.

G├╝n├╝m├╝zde eski Baks─▒ÔÇÖlar─▒n trans, dans, kopuz, dombra, davul birlikteli─či ile ├Âr├╝len tedavi seanslar─▒, Kazakistan, Altay, Saha, K─▒rg─▒zistan Tuva, Ural b├Âlgelerinde hala ya┼č─▒yor. Karacorga ad─▒ verilen eski Baks─▒ dans─▒, Oru├ž G├╝ven├ž taraf─▒ndan aktif mizikterapinin ya┼čayan en eski ├Ârne─či olarak d├╝nyan─▒n ├že┼čitli ├╝lkelerinde bulunan 11 merkez (Madrid, Barselona, Z├╝rich, Rosenau, Berlin, Mannheim, Freiburg, Almat─▒, Bi┼čkek, ─░stanbul) ve 6 okul (Rosenau, Z├╝rich, Barselona, Berlin, Mannheim, Madrid) faaliyeti kapsam─▒nda hem e─čitim i├žin hem de ├že┼čitli hasta gruplar─▒n─▒n tedavisi i├žin kullan─▒l─▒yor ve ├Â─čretiliyor. M├╝nih Y├╝ksek M├╝zik Akademisi, Rosenau M├╝zikterapi Enstit├╝s├╝ ve Marmara ├ťniversitesi e─čitim ├Â─čretim kooperasyonu b├╝nyesinde, akademik m├╝zikterapi e─čitiminde eski T├╝rklerin dans ve m├╝zik terapi gelene─či ├Â─črencilere, Oru├ž G├╝ven├ž taraf─▒ndan ├Â─čretiliyor. T├ťMATAÔÇÖn─▒n ├žal─▒┼čmalar─▒na kat─▒lmak i├žin her Sal─▒ SultanahmetÔÇÖteki Ota─č M├╝zik MerkeziÔÇÖne gidebilirsiniz.

Müzikterapinin Etki Alanları

M├╝zikle tedavi, psikiyatrik durumlarda kesin yararlar sa─čl─▒yor. M├╝zikle tedavinin ┼čizofrendeki etkisi, heyecanlar─▒n yeniden ├Â─črenilmesi ┼čeklinde tan─▒mlan─▒yor. Ba┼čkalar─▒yla ili┼čkiye girmeden ve bir mecburiyet hissetmeden yava┼č yava┼č duygu fonksiyonlar─▒n─▒ harekete ge├žirip canland─▒r─▒yor. ┼×izofrenik hastalar─▒n ├Ânceden tan─▒d─▒klar─▒ bir melodi, bu tip hastalar─▒ ya┼čad─▒klar─▒ fanaaaiden kurtar─▒p realiteye tekrar d├Ân├╝┼čt├╝rebiliyor. ┼×izofrenik bir hastan─▒n sakinle┼čtirici veya rahats─▒z edici bir m├╝zik kar┼č─▒s─▒nda beklenen reaksiyonlar─▒ g├Âstermeye ba┼člamas─▒, iyiye do─čru gitti─čini g├Âsteren belirtilerden biri. Yeti┼čkinlerde g├Âr├╝len ruhi hastal─▒klarda da m├╝zikle tedaviden yararlan─▒l─▒yor. ─░yi d├╝zenlenmi┼č m├╝zik icraat─▒, hastalar─▒n s─▒k─▒nt─▒lar─▒n─▒ gidererek heyecan ve d├╝┼č├╝ncelerine y├Ân verip i├žinde oldu─ču hissi ve fikri saplant─▒lardan uzakla┼čmas─▒n─▒ sa─čl─▒yor, onlar─▒n sosyal ili┼čkilerini kuvvetlendiriyor ve benliklerin y─▒k─▒m─▒na da engel oluyor.

T├╝rklerde ilk ciddi m├╝zik tedavisi Osmanl─▒ Devleti zaman─▒nda ba┼čl─▒yor. Ancak, Orta AsyaÔÇÖda Anadolu ├Âncesi zamanda Baks─▒ÔÇÖlar, Orta Asya T├╝rkleri aras─▒nda ya┼čamlar─▒na devam ediyorlar.

M├╝zik sara, melankoli, depresyon, merak hastal─▒─č─▒, a┼č─▒r─▒ co┼čku, ba─č─▒ml─▒l─▒k, uyur gezerlik, donukluk, ne┼česizlik, histeri nevrozu, kriz, fel├ž, konu┼čamama hastal─▒─č─▒, zeka azl─▒─č─▒, tarantula denilen iri ├Âr├╝mce─čin ─▒s─▒rmas─▒ sonucu meydana gelen hastal─▒k, ayak parmaklar─▒nda, eklem romatizmas─▒, kal├ža a─čr─▒lar─▒, kal├ža kemi─či a─čr─▒lar─▒, romatizma, veba, k─▒zam─▒k, kuduz hastal─▒klar─▒n─▒ iyile┼čtirmek i├žin de kullan─▒lm─▒┼č. ├ç├╝nk├╝ m├╝zik, insan─▒n ruh halini etkiliyor. Zorlay─▒c─▒, ikna edici, telkin edici unsurlara sahip. ─░nsan ruhunun savunmas─▒z oldu─ču gizli derinliklerine n├╝fuz ediyor.

Bir M├╝zikterapi Seans─▒:

Yard. Do├ž. Dr.Rahmi Oru├ž G├╝ven├žve Avusturya M├╝zikterapi Okulu M├╝d├╝r├╝ Kadir Tu├žek taraf─▒ndan geli┼čtirilen ve AvrupaÔÇÖda bir ├žok hastane ve tedavi merkezlerinde uygulanan aktif m├╝zikterapi seans─▒:

Bu uygulamada ana d├╝┼č├╝nce; unutulmu┼č duygular─▒ yeniden uyarmak ve yeni duygular ├╝reterek ki┼činin i├žinde bulundu─ču hali de─či┼čtirmek ve sa─čl─▒kl─▒ ya┼čama ┼čartlar─▒na adaptasyonu sa─člamak.

Bu ama├žla uygun hareketlerle, tabiatta bozulmadan, devam eden uyuma ve dengeye ula┼čma faaliyeti olarak tarif edilebilecek olan seans; pentatonik ve yar─▒ pentatonik ve otantik olarak ya┼čayan T├╝rk Musikisi repertuar─▒ ile tabii, otantik enstr├╝manlar─▒n icra beraberli─činde y├╝r├╝t├╝l├╝yor. Otistik, nevrotik, pasif, korkak, ├žekingen, s─▒k─▒nt─▒l─▒ ki┼čiler ile spastik, ├Âz├╝rl├╝ ki┼čilerde hem duygular─▒n de─či┼čmesi ┼čeklinde hem de egzersiz vas─▒tas─▒ ile hareket kabiliyetinin geli┼čmesi y├Ân├╝nde olumlu terapi etkileri bu seabns ile sa─članabiliyor.

Seans─▒n Uygulanmas─▒

1. Hareket: El, g├Âz ve kalp aras─▒nda denge sa─člamak ve elleri tan─▒mak. (Beyindeki n├Âronlar─▒n ├žo─ču el ve dile ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.)
2. Hareket: Kollar─▒n d─▒┼čtan i├že daire ├žizmesi ┼čeklinde olup; tarifi, d─▒┼č tesir ve uyar─▒lardan uzakla┼č─▒p, bize bah┼čedilen ger├žek de─čerlere ve kendi ├Âz├╝m├╝ze y├Ânelmek. Sa─čl─▒k i├žin birlik ve b├╝t├╝nl├╝k duygular─▒na ula┼čmak i├žin i├ž konsantrasyon.
3. Hareket:Kollar─▒n d─▒┼čtan i├že geni┼č kavis ├žizerek yere paralel hareketi; kavu┼čma, yol ve mesafe kat etme, ula┼čma, y├╝zme, u├žma, ko┼čma gibi tabii hareketlerle rezonans ├žal─▒┼čmas─▒.
4. Hareket: Stres ve fizik-enerji blok merkezleri olarak bilinen omuzlar─▒ ve s─▒rt-g├Â─č├╝s kas kemiklerini ├žal─▒┼čt─▒ran bir hareket. Eller belde sabit tutularak iki omuzun da ├Âne-arkaya ve sa─ča-sola hareketi esas al─▒n─▒r.(Baks─▒ dans─▒ ├Ârne─či)
5. Hareket: Eller belde olmak ├╝zere ba┼č─▒n ├Âne, arkaya ve yanlara hareketidir. ├ľzellikle ense ve boyun kaslar─▒ ile beyne giden sinir ve damarlar─▒ i├žin geli┼čtirici ve yol a├ž─▒c─▒ egzersiz olarak tarif edilir.
6. Hareket: Seans boyunca ├Â─črenilen hareketlerin tabiat hareketlerindeki denge ve uyum d├╝┼č├╝n├╝lerek, zorlama olmadan i├že do─čacak ve derinden hissedilecek ┼čekilde yap─▒lmas─▒. (Ku┼č u├žu┼ču, at ko┼ču┼ču, su ak─▒┼č─▒, r├╝zgar esi┼či vb. gibi.) bu seans sonunda aya─ča kalk─▒l─▒r ve b├╝t├╝n v├╝cut hareket eder, yava┼č yava┼č a─č─▒rla┼čarak hareket biter.

%d blogcu bunu be─čendi: