Normal bir çocuk tam olarak neye benzer? Kaleler yaptığımız, oyunlar oynadığımız, derecelendirmesi olmayan bir sınava benzeyen çocukluÄŸumuzu geçeli öylesine uzun zaman oldu ki ÅŸimdilerde çok meÅŸgul insanlar olduk.
   Anne ve babası, 4 yaşında bir kız olan Erin’den bahsederken “hiddetten tepinen, vurup-çarpan, her gün kendisini saçından tırnağına vazelinle kaplayan çekilmez bir çocuk olarak tanımlamaktaydı. Ä°yi ve tutarlı olabilmek için ebeveyn dersleri alan bu anne-baba yine de Erin’i ana okuluna vermiÅŸti. Ancak iÅŸler burada da iyi gitmedi ve annesinin tanımlaması ile Erin, ellerine sahip olamıyor, diÄŸer çocuklara vuruyor ve saçlarına ya da elbiselerine dokunmak gibi sinir bozucu-sıkıcı ÅŸeyler yapıyordu. Üç öÄŸrenciye bir öÄŸretmen olmasına raÄŸmen sınıfta da dikkatini toplayamıyordu.
   DEHB ve ilaçla tedavisi hakkında en çok satan kitapları okuyup da ya da bu konuda konuÅŸulanları dinleyip de okul otobüsüne tırmanan ya da eldivenini beÅŸinci kez kaybeden veya sandalyeye oturmanın 400 ÅŸeklini bilen kendi çocuklarının durumunu merak etmeyen tek bir aile olabilir mi? Enerjik bir çocukla hiperaktif bir çocuk arasındaki ya da canlı-risk alan bir çocukla korkunç dürtüsel bir çocuk arasındaki veya esneklikle dikkati dağılabilirlik arasındaki sınır nedir? Ciddi ÅŸekilde bozukluÄŸu olan çocuklarda deÄŸil ama öÄŸretmenlerinin biraz dalgın (madde etkisinde gibi ) veya diken üstünde sinirli veya uslanması zor olarak tanımladıkları çocuklarda küçük bir tablet her ÅŸeyi biraz daha kolay hale getirseydi ne olurdu? Çocuklarda mı bir sorun var yoksa sorun bizde mi ?
   Bu kadar ulaşılamaz, öÄŸretilemez, düz kontak çocuklar için Ritalin, yıllarca beklenmedik bir nimet oldu. Ciddi olgularda, bu çocukların iÅŸlevselliÄŸinde, öÄŸrenme ve baÅŸa çıkma yetenekleri üzerinde Ritalin’in (ve benzeri diÄŸer ilaçların ) direkt etkisi vardır ve yararlarını savunanlar, bu ilacın saklanmasını olayı savsaklamak olarak tanımlamaktadır.
   Bunlar, hikayeleri kestikleri ve Lego kulelerini yıktıkları için ana okulundan uzaklaÅŸtırılan çocuklardır. Aileler çocuklarını üzgün, yolunu ÅŸaşırmış, arkadaÅŸları ile bozuÅŸmuÅŸ gördüklerinde umutsuzluÄŸa kapılırlar ve günün artık altıncı patlamasından sonra soÄŸukkanlılıklarını kaybettiklerinde kendilerinden nefret ederler. Bu çocuklar çok zeki, çok cana yakın ve beraber yaÅŸanması imkansız olabilirler. Kern’in dediÄŸi gibi bu çocuklar her 10 saniyede bir eÄŸlenceli ve yaratıcı bir ÅŸeyler düÅŸünürler. Siz ateÅŸi söndürmeye çalışırken onlar fırında kızaran ÅŸekerlemeleri jöle haline getirmekle meÅŸguldür veya akvaryumdaki balığın sıcak su dolu küvette yaÅŸayıp yaÅŸamayacağını kontrol etmektedirler.
   Ritalin kullanımındaki artış bir süredir bazı tehlike iÅŸaretleri vermeye baÅŸladı. Bazı doktorlar kendilerini çocukları hakkında endiÅŸeleri olan ailelerle kavga ederken bulacak, bazı aileler acayip ve hırçın olsa da kabullendiÄŸi çocuklarının davranışları bir parça akranlarına benzesin diye kendi çocuÄŸuna ilaç verme zorunluluÄŸu altında ezilecektir.
   Bir çok doktor henüz bu kadar sıcakken bu sorunu alenen tartışmayacaktır. Son 8 yılda Ritalin üretimi 7 kattan fazla arttı ve bunun %90’ı ABD’de tüketilmektedir. Bunun anlamı da okulların, sigorta ÅŸirketlerinin ve aşırı baskı altındaki ailelerin daha küçük sınıflarla, psikoterapi veya aile danışmanlığı ile ya da bir çok Amerikan çocuÄŸunun her an karşılaÅŸtığı telaÅŸlı ortamları bir parça deÄŸiÅŸtirerek daha iyi tedavi edilebilecek karmaşık sorunların çabuk çözümü için ilaç kullanmaya yönelmeleri olarak kabul edilmektedir. Ä°lacın elde edilebilirliÄŸinin artması kötüye kullanımı korkusunu da arttırmaktadır; daha çok gençler Ritalin’i ezerek burundan üflemekte ve reçete edilen ilacın tek tableti 5 $’a satılmaktadır.
   Aileler için soyut sosyal sorunlardan daha zoru çocuklarının çabaladığı sorunu gördüklerinde veya duyduklarında ortaya çıkmaktadır. Ritalin yardımcı olacak mı? Onun kiÅŸiliÄŸini deÄŸiÅŸtirecek mi? Onun için bu tercihi yapıyor olmak beni korkutur mu? Ona, davranışından sorumlu olmadığı mesajını verir mi? ÖÄŸretmen bu ilacı önerirken sadece kendi gününü kolaylaÅŸtırmaya mı çalışıyor? Bu ilacı sonsuza dek kullanmak zorunda kalacak mı? Ä°laçlarını her sabah vitamin gibi alırlarsa tüm çocuklar biraz daha mutlu veya biraz daha iyi olabilirler mi? Bununla ilgili bir sorunumuz olabilir mi ?
   DEHB’nun ( ve benzer ÅŸekilde DEB’nun ) tanısı ve tedavisi ile ilgili tüm tartışmaların sonucunda bu alandaki uzmanlar tüm iddia ve kanıtların sınıflandırılacağı bir tür bilimsel mahkeme toplanmasını savunmaktaydı ve nihayet geçen hafta Bethesda’da birkaç yüz doktor, uzmanlar ve eÄŸitimciler Ulusal SaÄŸlık Enstitüsünün Ritalin’in daha iyi nasıl kullanılabileceÄŸi konusunda uzun süredir beklenen uzlaÅŸma konferansını topladılar. Sonuç araÅŸtırmacıların tahmininden çok daha iyi oldu ama hala net olmayan nedenler vardı ve hali hazırdaki gerçek görüÅŸ birliÄŸi olarak çok daha fazla bilgiye gereksinimimiz olduÄŸu ortaya çıktı. Doktorlar,öÄŸretmenler ve aileler arasında çok az bilgi alışveriÅŸi olduÄŸundan ve tek başına bir hapın sihirli mermi olmaması nedeniyle uzun süreli Ritalin kullanımının fayda ve zararları konusunda yeterli bilgimizin olmadığı yönünde uyarı yapıldı. Davranış tedavisi ve ilaç tedavisinin bir tür kombinasyonunun en ciddi rahatsızlığı olan çocuklarda en faydalı tedavi seçeneÄŸi olacağı söylense de hangi kombinasyonun daha iyi olacağına dair hiç bir bilgi yoktur.
   Ailesi Erin’i beÅŸinci doÄŸum gününden hemen önce psikiyatra götürdü. Annesinin ifadesine göre psikiyatr aile ile 45 dakika görüÅŸtükten sonra öÄŸretmenin raporunu okuyup 15 dakika kadar da Erin ile görüÅŸüp kızlarının DEHB olduÄŸunu Ritalin kullanması gerektiÄŸini belirtmiÅŸ. Anne ve babası psikiyatrın kararına çok öfkelenmiÅŸti ve annesi reçeteyi yırtıp atarak hıçkırıklara gömülmüÅŸtü. Her ikisi de doktorun aceleyle karar verdiÄŸini, çocuklarını daha dikkatli dinlemesi gerektiÄŸini düÅŸünüyordu. Ä°tirazları DEHB tanısına deÄŸil ama tanının konulma ÅŸeklineydi.
   Ciddi bir bozukluÄŸu olmayan çocuklarda Ritalin kullanımı konusunda söz söyleyebilecek en yetkili kiÅŸiler arasında olan Dr. Lawrence Diller, halen anksiyöz Amerika’da çocukluk için yer olup olmadığıdır ve “Tom Sawyer ve Huckleberry Finn yarın odama gelseler ne olurdu ? Tom, eÄŸitime ilgisizdir ve Huckleberry’nin muhalif tavırları vardır. Bunlar endiÅŸe kaynağı olmayacak mıydı ? Bu insanlara da Ritalin yazmalı mıyım ? diye sormaktan kendini alamamaktadır. Dr. Lawrence’in bakış açısına göre bir çok Amerikalı iÅŸleri, alışveriÅŸleri ve çocuklarının baÅŸarı ÅŸansları konusunda o kadar endiÅŸe etmektedir ki baÅŸarılı olmaları için çocuklarına çok genç yaÅŸlardan itibaren inanılmaz baskılar yapmaktadırlar. Bu insanlara göre baÅŸarı ÅŸanslarını arttırmak için biz hekimler ilaç takviyesi yapmalıyız. Bunun sonucu da baÅŸa çıkmada ilaca bağımlı bir toplumdur. Eskiden insanların yeteneklerine, hünerlerine ve kiÅŸiliklerine göre geldikleri belli makamlar olurdu ancak son zamanlarda Amerikalılar giderek artan bir ÅŸekilde çocuklarını programlı bir tarzda standart bir kalıba sokmaya çalışmaktadır. Kare ve dikdörtgen ÅŸeklinde insanlar yetiÅŸtirip bunları yuvarlak deliklere yerleÅŸtirmeye çalışmanın emosyonel bir maliyeti vardır ve er geç fiziksel bir maliyeti de olacaktır. Ä°nsanlar bu amacı sorgulayana kadar Ritalin, Viagra ve Prozac gibi performans arttırıcıları popülerliÄŸini koruyacaktır.
   Erin anaokuluna baÅŸladıktan 3 gün sonra anne-babası öÄŸretmenden ilk çaÄŸrılarını aldılar ve öÄŸretmen onları “40 yıllık öÄŸretmenim, ancak böyle çocuk görmedim” diyerek karşıladı. Erin yerinde oturmaya çalışıyordu, ancak bunu bir çok ÅŸekilde deniyor, ya sallanıyor, ya bir bacağını yukarı kaldırıyor ya da elleri üzerinde oturuyordu. Kaliforniya yasaları her çocuk için uygun eÄŸitimin verilmesini gerektirdiÄŸinden aileyi okuldaki memurlarla tanıştırdılar. Memurlar Erin’i deÄŸerlendirdikten sonra özel eÄŸitim gerekmediÄŸini ve o sınıfta eÄŸitilebileceÄŸini söylediler. “Buna inanmayanlar sadece biz ve öÄŸretmeniydi ve DEHB bir ekleminizi kaybetmek deÄŸil ama ekleminizin hafifçe çalışmaması gibidir” diyordu Erin’in babası.
   Son 10 yıldaki DEHB tanısı ve Ritalin kullanımındaki patlamaya baktığımızda bozukluÄŸun oldukça kötü tanımlandığını görmekteyiz. Sanki insülinin diyabetliye yardımı gibi ilaçla düzeltilebilecek nörokimyasal bir dengesizlik olduÄŸu konusunda hiç kimse emin deÄŸildir. Kimde olup kimde olmadığını ayırt edecek kan testi , PET Scan ya da fizik muayene bulgusu yoktur. Basit anlamıyla bir çok çocuk için iÅŸe yaradığından Ritalin, sorunun cevabıdır. Dr. Philip Berrent’e göre “Ritalin, sabit ve düÅŸük doz bir ilaçtır ve diyet, egzersiz veya diÄŸer tedavilerin Ritalin kadar iÅŸe yaradığını söyleyenler kendileriyle alay etmektedir. Bu tarz tartışmayı sonlandırmanın en güzel yolu hiperaktif bir çocukla bir hafta geçirmektir. Cadı bayramındaki kabak kafalı çocuklardan bahsetmiyoruz, DEB veya DEHB tanısı için iyi tanımlanmış bir protokol vardır.”
   Ancak, iÅŸlemle ilgili olarak hekimlerin duygularını mide bulandırıcı bulmak zor deÄŸildir. Çünkü, nüanslara dikkat eden bir deÄŸerlendirme olması gerekirken, uzmanlar tarafından kullanılan semptom çeklisti o kadar bireysel ve kiÅŸisel bir durumu yargılamada berbat derecede mekaniktir. Sınırdaki çocuklar için esaslı bir deÄŸerlendirme gereklidir.
   Erin’in anne-babası Ritalin kullanmasına direnmeye devam ettiler. Babası “ilaçların bu çocukları budala ve geri yaptığı tarzındaki söylentilerin kendi çocuÄŸunuzda vücut bulmasını istemiyorsunuz, bu bir ÅŸablondur, çalışma arkadaÅŸlarımın ve ailemin tümü ilaç karşıtı düÅŸünceler taşımaktadır” diyordu. En nihayet 1 yıl sonra ilacı denediler. Babasının ifadesi aynen ÅŸöyleydi “dehÅŸet verici, müthiÅŸ, çok iÅŸe yaradı”. Ritalin Erin’in OKB’nu arttırana kadar en azından bir süre anne-babası böyle düÅŸünüyordu. “Işıkları 7 kez yakıp söndürüyordu, sifonu 4 kez çektikten sonra duruyor, ardından 3 kez çekiyor, tekrar durup 4 kez daha çekiyordu. Sayısal bir düzen vardı” diyor anne-babası.
   Herhangi zarar vermediÄŸi sürece biraz dikkatsiz veya inatçı çocuklara bile ilaç desteÄŸi vermenin ne zararı olabilir ki ? Evvela doktorların söylediÄŸi iÅŸtah artışı, uykusuzluk, tik geliÅŸmesi gibi halen tartışılan yan etkileri var. NIH uzmanlarının araÅŸtırmalarına göre yüksek doz ile tedavi edilen çocukların çok küçük bir yüzdesinde halüsinojenik tepkiler olmaktadır ve aile ve hekimler için tedavi rehberinin ÅŸekillenmesi gerekmektedir. Åžüphesiz bir çok aile için bu tarz yan etkiler Ritalin’in saÄŸlayacağı muazzam kar yanında çok küçük görünebilir.
   Ancak, bu konu ile doÄŸrudan ilgili aileler daha ince ve göze çarpmayan etkileri de görmektedir. Ritalin kullanımı çocukları daha uygun hale getirerek kendilik algılarını desteklese de gençler sıklıkla kendilik imajları ile uÄŸraÅŸmakta ve tüm kiÅŸiliklerinin bir tek hapla ÅŸekillenip ÅŸekillenmeyeceÄŸi konusunu merak etmektedir. Bazı aileler bağımlılık özelliÄŸi olmasa bile hızla ilgili bir ilacı çocuklarına vermek konusunda direnmektedir.
   BaÅŸka aileler ise bir çeÅŸit Ritalin reboundundan bahis ile ilacın yararının zararlarını karşılayıp karşılamayacağını tartışmaktadır. N. Y. Long Island’da bir bilgisayar yazılım temsilcisi olan Kathleen Glasberg, 12 yaşındaki kızının her gün okuldan dönüÅŸü ve ardından 2 saat süren aÄŸlamalarından artık endiÅŸe duymaktaydı. “Bütün gün kendisini tutuyor, eve gelir gelmez bu sinir bozucu durum yaÅŸanıyor” diyordu. Glassberg, kızının dikkatini toplayabilmek için çok dikkatli bir zaman çizelgesi ile birlikte okul sonrası ev görevleri listesi hazırlayarak kızının okuldan sonra hafif bir ÅŸeyler atıştırıp ardından da derslerini yapmasını planlamıştı. Ancak, iÅŸler beklenildiÄŸi gibi olmuyordu ve kızı okuldan gelir gelmez kitaplarını bir tarafa fırlatıyor, beraberce dışarı çıkıp etrafta tur atıyorlardı. Sanki bu yürüyüÅŸ küçük kızın öfkesini boÅŸaltmasını ve kendisini yeniden hazırlamasını saÄŸlıyordu.
   Geçen bahar Erin’in ailesi Ritalin’i kesti ve onu UC Ä°rwin Çocuk GeliÅŸim Merkezine götürdüler. Burada DEHB ve DEB için yeni bir program yürütülmekteydi. Erin’i okulun yaz programına kayıt ettirdiler. “Korkunç bir yazdı” diyor Tim, Erin’in babası, davranış modifikasyonu bir çok ÅŸeyi deÄŸiÅŸtiriyordu ama impulsivite sanki bir kar topu gibiydi. Arabanın vitesi veya radyosu ya da bir bilgisayar, ne olursa olsun mutlaka “dokunma” diye uyarılması gerekiyordu ama siz bunu söylerken size baktığını ve anladığını görmenize raÄŸmen ve eÄŸer dokunursa cezalandırılacağını, örneÄŸin TV ayrıcalığının kaldırılacağını bilmesine raÄŸmen ellerinin yasaklanan ÅŸeye doÄŸru uzanmakta olduÄŸunu ve eninde sonunda dokunacağını görebilirsiniz. Olan olduktan sonra da saatlerce tepinecektir. YaÅŸamı çekimsiz kılan bir tarzdı bu da.
   Tedavinin baÅŸlama yaşı konusunda da bir tartışma vardır. 1995’te 3-6 yaÅŸlarındaki çocuklara yazılan 1 milyon reçetenin yaklaşık yarısı Ritalin gibi kontrollü ilaçlara aittir. New York Eyalet Üniversitesi Psikoloji bölümü öÄŸretim üyelerinden William Pelham’e göre 4-5 yaÅŸlarındaki çocuklar da neredeyse kendilerinden büyük olanlar kadar hasta olabilir, ancak hekim çocuÄŸu ilaçla tedaviye baÅŸlamadan önce çocuÄŸun davranışlarını kontrol etme konusunda aileye bazı yöntemler önermelidir.
   Ancak bu nokta da tedavi farklılık göstermektedir. Ritalin'in olumlu, hatta mucizevi etkilerini gören doktorlar bile ilaç tedavisinin zaman zaman, iyi bir okulun, eÄŸitimin ve ailenin çocukları ile daha fazla zaman geçirmelerinin yerini tutamayacağını belirtmektedir. Çocuk, baÅŸ etme becerisine gereksinim duymadıkça medikasyonun yararları kısa zamanda kaybolur. Berkeley, Kaliforniya Üniversitesi Psikoloji bölümü öÄŸretim üyesi Stephen Hinshaw'a göre eÄŸitim vermeden sadece ilaç ile bu sorunu çözemezsiniz. Ä°laç tedavisi o aÅŸamayı halledebilir ama çalışmaların sonuçlarına göre çocukların davranış tedavisi, özel eÄŸitim, aile tedavisi veya her üçü birden olmak üzere dürtülerini kontrol etmelerine yardımcı olmak için düzenli bir pekiÅŸtirmeye ihtiyaçları vardır.