ÖÄžRENMENÄ°N AÅžAMALARI EDÄ°NÄ°MBireyin daha önce yapmadığı bir davranış yada beceriyi belli bir doÄŸruluk düzeyinde yapabilir.hale gelmesidir.Edinimin iki doÄŸrusu ,1- Zor öÄŸrenen bireyler için öÄŸretim programında deÄŸiÅŸiklik yaparak bu bireylere öÄŸrenmeleri konusunda yardım edilebilir.2- Bireye zor bir beceri öÄŸretilirken bu beceriyi nasıl bir yerine getirebileceÄŸine iliÅŸkin için bilÄŸi sunularak öÄŸrenme kolaylaÅŸtırılabilir.Bu 2 yılla saÄŸlanabilir.a- Yanlışsız öÄŸretim.b- Hata düzeltmesi. YANLIÅžSIZ ÖÄžRETÄ°M: Uygulamacı bireye ip ucu sunarak bireyin öÄŸretim sırasında hata yapmadan yada en az hata yaparak öÄŸrenmesini amaçlar..Yanlışsız öÄŸretim yöntemleri 1- Uyaran ipuçları ile öÄŸretim.2- Tepki ipuçları ile öÄŸretim. HATA DÜZELTMESÄ°: Bireyin öÄŸretim sırasında yanlış tepkide bulunduÄŸunda, uygulamacının bireye tepkisinin yanlış olduÄŸunu vurgulayarak bireyden sergilemesi beklenen tepkinin ne olduÄŸunu ifade etmesidir.Hata düzenlemesi 3farklı ÅŸekilde yapılabilir.1- Birey hata yaptıktan sonra kendisine tekrar aynı deneme sunulur. Ve bu arada uygulamacı yardım düzeyini artırabilir. ÖrneÄŸin: Renkli ve beyaz çamaşır yıkama.2- Birey hata yapıyorken yanıt vermesi kesintiye uÄŸratılır ve bireyin yannışını anlayarak kendi kendine düzeltmesi saÄŸlanır. ÖrneÄŸin: Omlet yapma.3- Birey hata yapıyorken yanıt vermesi kesintiye uÄŸratılır ve beceriyi tamamlamakta zorlandığı basamak arka arkaya birkaç defa tekrar ettirilerek bireyin davranışı doÄŸru sergilemesi saÄŸlanabilir. ÖrneÄŸin : Bilgisayar kullanma. Hata düzeltmesinin etkili olabilmesi için ÅŸu noktalara dikkat edilmesi gerekir.a- Bireyin yaşına uygunluk göstermelidir.b- Hata gerçekleÅŸir gerçekleÅŸmez tutarlı biçimde sunulmalıdır.c- Bireyi küçük düÅŸürücü yada taciz edici olmamalıdır.d- Bireyin hatasını kısa sürede düzeltmesini saÄŸlayabilecek ,ancak bireyde baÄŸlılığa yol açmayacak biçimde sunulmalıdır.f- Hata düzeltmesinin sunulduÄŸu basamak yada davranışın birey tarafından tekrar sergilenmesi için olanak tanınmalıdır.g- Bireyi bağımsızlığa teÅŸvik edici olmalıdır. Edinimi KolaylaÅŸtıran Etmenler: 1- Bireyin dikkatini üzerinde çalışılan konuya yönetilmesi saÄŸlanırsa ,öÄŸrenmenin daha hızlı ve daha yüksek düzeyde gerçekleÅŸtiÄŸi görülmektedir. Dikkat SaÄŸlayıcı Uyaran: Uygulamacının bireyin dikkatini yöneltmesini için sunduÄŸu dikkate saÄŸlama yönergesi yada iÅŸaret gibi uyaranlardır. ‘Hazır mısın?..’’BaÅŸlayalım mı!::’’buraya bak.. gibi. Dikkat Edici Ä°p Uçları Ne Zaman Kullanılır;a- Uygulamaya baÅŸlarkenb- Uygulamaya baÅŸlarken ve uygulama sırasında bireyin dikkatini uygulama dışında bir takım olay ve nesnelere yöneldiÄŸinde,c- Her yeni denemeyi sunarken, Dikkat SaÄŸlayıcı Uyaran Ä°ÅŸe Yaramadığı Durumlarda a- Uygulama süresi kısa tutulmalı,b- Uygulama sırasında ortamda olabildiÄŸince az sayıda birey bulunmasına dikkat edilmeli,c- Uygulama sırasında bireyin çevresindeki kitap, kalem vb. nesneleri olabildiÄŸince sınırlamalı,d- Uygulama sırasında kullanılacak nesneler dışında, hiçbir nesnenin bulunmamasına özen gösterilmelidir .2- .Bireye, hedef uyarana verdiÄŸi tepkiye iliÅŸkin geri bildirim sunulmalıdır.Geri bildirim doÄŸru tepkiler için kullanılabildiÄŸi gibi,yanlış tepkiler için de kullanılabilir. Geri Bildirim Sunarken Åžu Noktalara Dikkat Edilmelidir.a) Davranışa iliÅŸkin gözlenebilir ve açık bir ifade yer almalı.b) davranış sırasında yada davranışın hemen sonrasında sunulması.c) Sadece üzerinde çalışılan davranış yada beceriye iliÅŸkin sunulması.d) Geri bildirim ifadesi tutarlı biçimde kullanılmalı.e) DoÄŸru davranış için sunulan olumlu geri bildirim ile yanlış davranışlar için sunulan düzeltici geri bildirim birbirlerini dengelemelidirler.f) geri bildirim uygulamacı tarafından olduÄŸu kadar bireyin akranları tarafındanda sunulabilmeli. 3- Denemelerin ard arda sunulması,edinim aÅŸamasını kolaylaÅŸtırabilir. Ard arda sunuÅŸ biçimi: Birkaç deneme arasında baÅŸka hiçbir konuda öÄŸretime yer verilmeksizin denemelerin sunulmasıdır. Aralıklı deneme sunuÅŸ biçimi: Denemeler arasında bireye bir dinlenme süresi bırakılır. Dağınık deneme sunuÅŸ biçimi: Denemeler arasında ,öÄŸretim davranış yada beceri ile ilgili yeni bir davranış yada becerinin öÄŸretiminin yada bir etkinliÄŸinin yer almasıdır. Edinim aÅŸamasında Ard arda deneme sunuÅŸ biçimi tercih edilmelidir. 4- Birey tepkide bulunmadan önce nasıl tepkide bulunacağına iliÅŸkin bilgi sunularak edinim kolaylaÅŸtırılır. ‘Yannışsız öÄŸretim’ EDÄ°NÄ°M AÅžAMASI Ä°ÇN DAVRANIÅžSAL AMAÇ NASIL YAZILMALIDIR? Edinim aÅŸaması için yazılan davranışsal amçlarda ,bireyden davranışı hangi düzeyde doÄŸru olarak yapmasını beklediÄŸimiz ortaya konulur. Edinim için 2 farklı ölçüt belirlenebilir.a) Davranışın %80-%90 düzeyinde doÄŸru olarak sergilenmesi.b) Davranışın %100 düzeyinde doÄŸru olarak sergilenmesi. Bu davranış ileride öÄŸretilmesi amaçlanan bir davranış için ön koÅŸul olma özelliÄŸi taşıyorsa ,o davranışın %100 doÄŸru olarak sergilenmesi saÄŸlanmalıdır.Örnek: “Ahmet en az üç oturum üst üste ,sunulan 10 denemenin en az sekizinde ,yeÅŸil ışık yandığında karşıdan karşıya geçer.” AKICILIKYeni öÄŸrenilmiÅŸ bir davranışı yada davranış zincirini çocuÄŸun hızlı ve kolay bir biçimde yapmasıdır. Bir davranışın doÄŸruluk düzeyinin yüksek olması ,o davranışın akıcı biçimde sergilenmesi anlamına gelmez. Belli bir hızda sergilenmesi gereken bir davranış söz konusu ise bu davranışın belli bir hızda sergileninceye kadar öÄŸretime devam edilmelidir. Akıcılık AÅŸamasının Önemi:Bir davranışın toplumda sergilendiÄŸi düzeyde sergilenmesi,çocuÄŸun performansını akranlarının performansın ayaklaÅŸtırır;dolayısı ile çocuÄŸun daha normal olmasını akranlarının performanslarına yaklaÅŸtırır;çocuÄŸun daha normal olmasını kolaylaÅŸtırır. Akıcılığı KolaylaÅŸtıran Etmenler:1- Bireyin daha fazla alıştırma yapmasını saÄŸlamak ve pekiÅŸtirmek. Alıştırma yaparken ÅŸunlara dikkat edilmelidir.a- Kısa alıştırma oturumları düzenlenmelidir. b- Gün içinde birkaç kez alıştırma oturumları düzenlenmelidir. c- Bireye her alıştırma oturumlarında yapabileceÄŸi en fazla sayıda deneme fırsatı saÄŸlanmalıdır.2- Alıştırma oturumlarında uygulamacı pekiÅŸtireç sunarak davranışın daha hızlı, kolay biçimde ve daha yüksek düzeyde sergilenmesini saÄŸlayabilir.3- Alıştırmaların aralıklı dememe sunuÅŸ biçimiyle yapılmasıdır.4- Akıcılık oturumları güdüleyici olmalıdır. EDÄ°NÄ°M VE AKICILIK KARÅžILAÅžTIRILMASI | | EDÄ°NÄ°M | AKICILIK | | .· .DoÄŸru.· .Davranışın yaran kontrolü altında alınması hedeflenir ve uyaran kontrolü gerçekleÅŸtiÄŸinde pekiÅŸtirilir.· .Davranış öncesi teknikler(ipucu-pekiÅŸtirme).· .Ard arda denemeler. | .· .kolay ve hızlı .· .Davranışın daha kolay ve hızlı sergilenmesi hedeflenir, birey bu özellikleri karşılayınca pekiÅŸtirilir..· .Davranış sonrası uyaranlar (araÅŸtırma+pekiÅŸtirme).· .Dağınık denemeler. | |
AKICILIK AÅžAMASI Ä°ÇN AMAÇ NASIL YAZILMALIDIR1. Alan yazında yer alan ,çeÅŸitli disiplin alanlarında sergilenmesi beklenen baÅŸarı düzeyleri dikkate alınır.2. Bireyin çevresindeki kiÅŸilerle görüÅŸülerek akıcılık ölçütü belirlenir.3. Ä°lk iki seçeneÄŸin uygun fark analizi yapılabilir.Bu yöntemde ,bireye akıcılığı kazandırılmak istenen davranışın aynı koÅŸullar altında baÅŸkaları tarafından ne hızda sergilendiÄŸine bakılarak ,bireyin bu davranışı ne hızda sergilendiÄŸiyle karşılaÅŸtırılır.Örnek: “Ahmet en az 3 oturum üst üste sunulan 10 denemenin en az sekizinde, yeÅŸil ışık yandığında en fazla 40 sn’.sürede karşıdan karşıya geçer.” KALICILIK Kalıcılığın Önemi1. kalıcılık saÄŸlanabilirse öÄŸretim koÅŸulları olmak sızın birey öÄŸrendiklerini halen sergileyebiliyor olur.2. Kalıcılığın saÄŸlanması ile bazı basit davranışlar daha karmaşık becerilerin öÄŸrenilmesinde ön koÅŸul oluÅŸturulabilir ve bu durumda da bu karmaşık becerilerin edinim aÅŸamasında kazandırılabilmesi kolaylaÅŸtırılabilir. Kalıcılığı KolaylaÅŸtıran Etmenler1. ÖÄŸretilen beceri ve davranışlar bireyin yaÅŸamında iÅŸlevsel olmalı ve önem taşımalıdır.Ä°ÅŸlevsel olma: Bireyin günlük yaÅŸam rutininde gereksinim duyulan beceri yada davranış olması Ä°ÅŸlevsel davranış à pekiÅŸtirme à davranış artar2. Kalıcılık ,alıştırma yapma yoluyla da saÄŸlanabilir. Aşırı öÄŸrenme: denilen araÅŸtırma oturumlarında öÄŸretimde çeÅŸitli uygulamalar yapılır.Bu uygulamalar;a- PekiÅŸtireç türünü deÄŸiÅŸtirmeb- pekiÅŸtireç tarifesinde deÄŸiÅŸiklik yapma.c- Bireyin kendi kendini pekiÅŸtirmesid- DoÄŸal olarak oluÅŸan pekiÅŸtireçlerin kullanılması. Aşırı öÄŸrenme:Edinim aÅŸamasında ölçüt karşılandıktan sonra, öÄŸrenilen beceri yada davranışa iliÅŸkin tekrarlama çalışmalarının yapılmasıdır. Tekrarlama çalışmaları:Bir beceri yada davranışın edinim aÅŸamasında öÄŸretilmesi için geçen öÄŸretim oturumlarının yaklaşık %50’si kadar olmalıdır 3. Denemelerin dağınık sıra ile sunulması4. Kalıcılık;pekiÅŸtirme tarifesinde uyarlama yaparak pekiÅŸtireçleri silikleÅŸtirilmesi yoluyla saÄŸlanabilir. Kalıcılık Ä°çin Davranışsal Amaç Nasıl Yazılmalıdır?Kalıcılık aÅŸaması için belirlenen ölçütün edinim ve akıcılık aÅŸaması için yazılan davranışsal amaçlardaki kadar yüksek olmasına gerek yoktur.Örnek: “Ahmet öÄŸretim bittikten sonra ,en az 3oturum üst üste ,sunulan 10 denemenin en az sekizinde, yeÅŸil ışık yandığında en fazla 40 sn sürede karşıdan karşıya geçer.” NOT: YaÅŸam Tehlikesi Ä°çeren Davranışlar Ä°çin Amaç Yazılırken Dikkat Edilmelidir GENELLEMEBireyin öÄŸretim koÅŸulları dışında diÄŸer koÅŸullarda da öÄŸrendiklerini sergileyebilmesidir:a- Uyaran genellemesib- Tepki genellemesi Uyaran genellemesi: ÖÄŸrenilen davranışların, öÄŸretim gerçekleÅŸtiÄŸi ortam yada ayırt edici uyaranların dışındaki ortamlarda yada ayırt edici uyaranların varlığında ortaya çıkmasıdır. ÖrneÄŸin: Hayat bilgisi dersinde öÄŸrendiÄŸi bilgileri evde gerektiÄŸi durumlarda kullanması. Tepki genellemesi: DeÄŸiÅŸtirilmek istenen hedef davranışla iliÅŸkili olan ve henüz öÄŸretilmemiÅŸ olan davranışların sergilenmesidir. ÖrneÄŸin :selamlaÅŸma becerisi Edinim aÅŸamasında kazanılan beceri yada davranış en az 4 biçimde genellenebilir.a- DeÄŸiÅŸik yönergeler sunulduÄŸunda bireyin hedef davranışı sergilemesi.b- DeÄŸiÅŸik araç gereç sunulduÄŸunda c- hedef uyaranın deÄŸiÅŸik kiÅŸiler tarafından sunulduÄŸunda.d- hedef uyaranın deÄŸiÅŸik ortamlarda sunulduÄŸunda Genellemenin ÖnemiBireyin bağımsız olarak iÅŸlevde bulunmasını saÄŸlar. Davranışların öÄŸretim dışındaki ortamlarda, kiÅŸilerle,uyaranlarla genellenebilmesi kiÅŸinin doÄŸal olaylarla pekiÅŸtirilme olasılığını artırır. Bu çocuÄŸun çevresi ile olumlu etkileÅŸime girmesine yol açar. Genellemeyi KolaylaÅŸtıran Etmenler1- Ortamda uyarlama yapmak.a. toplum merkezli öÄŸretim sunmak. Amacı: uyaran kontrolünü doÄŸrudan doÄŸal ortamlarda saÄŸlamaktır.b. ÖÄŸretim ortamlarını olabildiÄŸince genelleme ortamlarına benzetmekc. Çok sayıda ve çeÅŸitli ortamlarda öÄŸretim düzenlemek.d. Çok sayıda ve çeÅŸitli uygulamacılarla öÄŸretim oturumları düzenlemek 2- Davranış öncesi uyaranlarda uyarlama yapmak:ÖÄŸretimde kullanılacak araç gereçlerin tümü ile öÄŸretim yapmaktır. Davranış öncesi uyaranlar kullanılarak öÄŸretim iki biçimde kolaylaÅŸtırılabilir.a. Çoklu örneklere göre genellemeb. yaygın örneklere göre genelleme. 3. ÖÄŸretilmesi planlanan davranış:a. Birey tarafından diÄŸer ortamlardan kullanılıyorsa.b. bireyi daha bağımsız kılıyorsac. SergilendiÄŸinde birey doÄŸal ortamda daha fazla pekiÅŸtireç alıyorsa ,genelleme kolaylaÅŸacaktır. 4- davranış sonrasında uyaranlarda uyarlama yapmaka. DoÄŸal pekiÅŸtireçler kullanılmalıdır.b. pekiÅŸtireçler silikleÅŸtirilmelidir.c. pekiÅŸtireçler gün sonunda verilmelidir.d. Birey genelleme yaptığında pekiÅŸtirilmelidir. Genelleme AÅŸaması Ä°çin Amaç Nasıl Yazılmalıdır.?Genelleme aÅŸamasına iliÅŸkin davranışsal aÅŸamalarda ,hem davranışın ne kadar doÄŸru sergilenmesinin hedeflendiÄŸinin, hem de ne hızla yada kolaylıkla sergilenmesinin beklendiÄŸinin ifade edilmesi gerektiÄŸidir.Örnek: “Ahmet farklı ÅŸehirlerde en az 3 oturum üst üste sunulan 10 denemenin en az sekizinde, yeÅŸil ışık yandığında en fazla 40 sn .sürede karşıdan karşıya geçer.”
|
