GAGNE ‘NÄ°N ÖÄžRENME KURAMI

      Gagné'ye göre öÄŸrenme,gözlenen davranışlardan dolayı olarak anlaşılır. ÖÄŸrenme insanın içinde(beyninde) yer alır. Bu nedenle, öÄŸrenme sürecinde ne olup bittiÄŸini anlamak etkili bir öÄŸretim düzeni kurmak için gereklidir.
   Gagné'ye göre öÄŸrenme yalnız dış etkilerle deÄŸil, iç faktörlerin de etkisiyle oluÅŸur. Her iki grup faktöründe etkileÅŸimi öÄŸrenme için gereklidir. ÖÄŸrenme sürecinde etkisi olan iç faktörlerin belli baÅŸlıları öÄŸrenenin daha önce öÄŸrenmiÅŸ olduÄŸu bilgiler, zihinsel beceriler ve biliÅŸsel stratejilerdir. Gagné bunlara kiÅŸinin duyuÅŸsal özelliklerinide eklemiÅŸtir. Bunlar ilgi, tutum ve deÄŸerlerimizle ilgili olan duyuÅŸlarımızdır.

   Gagné öÄŸrenmede iç faktörlerin rolünü ortaya koyması yanında öÄŸretmenler için yararlı olabilecek yeni görüÅŸ ve ilkelerde geliÅŸtirmiÅŸtir. Bunları ÅŸöyle sıralayabiliriz:

1. Gagné'ye göre birbirinden farklı öÄŸrenme ürünleri vardır. Bir kelimenin öÄŸretimi, bir problem çözme konusundan farklı önlemler almayı gerektirir. ÖÄŸretme sürecinde, hangi tür öÄŸrenme ürünlerinin kazandırılacağının önceden bilinmesi öÄŸretim iÅŸinin planlamasını kolaylaÅŸtırır.
2. ÖÄŸrenme birikimli bir süreçtir. Yeni öÄŸrenmeler daha önce öÄŸrenilmiÅŸ bilgi ve beceriler üzerinde inÅŸa edilir. Zihinsel beceriler, basitten karmaşığa doÄŸru bir hiyerarÅŸi içinde oluÅŸurlar. ÖÄŸrenmenin hiyerarÅŸik bir düzen içinde oluÅŸması ön koÅŸul kvramını ortaya çıkarmaktadır. ÖÄŸrenme hiyeraÅŸileri ve bunlar arasıdaki iliÅŸiler yeni öÄŸrenmelerin hangi davranışlara dayalı olarak kazandırılabileceÄŸini gösterir. Bu suretle öÄŸretmene önkoÅŸul davranışlarını tanımaya yardımcı olur. ÖrneÄŸin, öÄŸretmen bir ilkenin öÄŸretimi ile ilgileniyorsa, öÄŸrencilerin söz konusu ilke ile ilgili kavramları bilip bilmediklerini kontrol etmek zorundadır.
3. Gagné'nin getirdiÄŸi öÄŸretme yaklaşımı farklı kuramların bir arada uygulanması fırsatını vermektedir. ÇeÅŸitli öÄŸrenme ürünlerinin varlığı bu ürünleri elde etmek için uygun öÄŸrenme kuram ve ilkelerini bir arada kullanma fırsatı vermektedir.
4. Gagné'nin, getirdiÄŸi yaklaşım öÄŸrenme sürecinin en sonunda ulaşılacak hedeflerden baÅŸlayarak geriye doÄŸru gitmek suretiyle öÄŸretimin planlanmasını saÄŸlamaktadır. Fizik dersinde Archimedes kanunu ile kazandırılmak istenilenin ne olduÄŸu iyice saptandıktan sonra geriye doÄŸru gidilerek her adımda hangi kavramın ve temel fikirlerin sırayla kazandırılacağı saptanabilir. Böyle aÅŸamalı bir yaklaşım mantıklı ve ekonomiktir. ÖÄŸrencilerin ilgili konuda nerede oldukları bilindikten sonra, öÄŸretmen konuya nereden baÅŸlayabileceÄŸini ve hangi öÄŸrenme yaÅŸantılarının kazandırılması gerektiÄŸini kolayca planlayabilir.
5. Gagné'nin öÄŸrenme konusunda ortaya oyduÄŸu en önemli fikir, örenmenin öÄŸretmenin yaptıklarından çok öÄŸrencilerin kendi yaptıkları ile oluÅŸtuÄŸudur. Bu nedenle öÄŸrenmede öÄŸrencinin aktif katılımı ve katkısı gerekir. Aktif katılım öÄŸrencinin daha önceki öÄŸrenmelerinin saÄŸlamlığına ve onları kullanabilmesine baÄŸlıdır.

ÖÄŸrenme Ürünleri

Gagné öÄŸrenme ürünlerini beÅŸ grupta toplamaktadır. Bunlar:

i. Entelektüel Beceriler(Zihinsel)
ii. Sözel bilgiler
iii. Tutumlar
iv. Psiko-motor Beceriler
v. BiliÅŸsel Stratejiler
Bu öÄŸrenme ürünlerinin her biri farklı öÄŸrenme ortamı ve koÅŸullarını gerektirir.

1. Entelektüel Beceriler

   Entelektüel beceriler basit dil becerilerinden fizik mühendislik ve diÄŸer disiplinlerdeki teknik ve karmaşık becerilere kadar uzanırlar. ÖrneÄŸin, elektriÄŸin nasıl oluÅŸtuÄŸunu söyleme bir entelektüel beceri; elektriÄŸin ne olduÄŸunu söyleme ise sözel bilgidir. Gözlemlerden sonuç çıkarma entelektüel beceridir. Entelektüel beceriler insanların semboller kullanarak insanların öÄŸrenmelerini saÄŸlar.
    Gagné entelektüel becerilerin basitten karmaşığa doÄŸru hiyerarÅŸik bir ÅŸekilde sıralandığını bir öncekinin bir sonraki için ön koÅŸul özelliÄŸi taşıdığını ileri sürmektedir. Gagnéye göre sekiz tür entelektüel beceri vardır. Bu beceriler karmaşıktan basitte doÄŸru sırasıyla aÅŸağıda gösterilmiÅŸtir.

1. Dikkatini saÄŸlama ve yönlendirme

   ÖÄŸrencide öÄŸrenmenin baÅŸlayabilmesi için öÄŸrencinin dikkatini belli noktalar üzerine vermesi “yoÄŸunlaÅŸtırması” gerekir. Ä°nsanlar, biranda bir tek ÅŸeye dikkat edebilmektedir. Bu nedenle, dikkatin öÄŸrenilecek konu, davranış ve yapılacak faaliyetler üzerine çekilmesi çok önemlidir. Dersteki yenilik ve deÄŸiÅŸikler öÄŸrencinin dikkatini çekmede etkili olan önemli hususlardır. KiÅŸinin amaçları da dikkati kontrol eden önemli iç kaynaklardandır. Dıştan etkilerle dikkati uzun süre sürdürmek çok zordur. Bu nedenle sınıf öÄŸretiminde öÄŸrencilerin güdülerini harekete geçiren yolların aranması ve kullanılması öÄŸretmenlik sanatının en önemli göstergelerinden biridir. Bunun için de öÄŸrenciler hakkında her yönüyle saÄŸlam bilgilere sahip olmak gerekir.

2. ÖÄŸrenciyi dersin amaçlarından (hedeflerinden) haberdar   etme

   ÖÄŸrenciye öÄŸretim iÅŸinin başında o derste neler öÄŸreneceÄŸini belirtmelidir. Bu suretle öÄŸrenci dersin veya ünitenin sonunda kendini neye göre deÄŸerlendirebileceÄŸinin bilgisine sahip olur. ÖÄŸrenci, öÄŸretmenin derste neyi kazandıracağını, öÄŸretmenin kafasının içinde olanları tahmin etmeye çalışmamalıdır. Bazı durumlarda öÄŸrenciler, öÄŸretmenin onlardan neyi kazanmalarını istemelerini sezmeye baÅŸlarlar. Bu etkili bir öÄŸretim için doÄŸru bir yaklaşım deÄŸildir.

   Amacın önceden duyulması yönetim mekanizmasını harekete geçirir ve beklentilerin oluÅŸmasına yardımcı olur. Yeni öÄŸrenilecek bilgilerle ilgili bilgilerin hatırlanmasında hedeften haberden olmanın çok kritik bir rolü vardır. ÖÄŸrenciyi konu dışına çıkmaktan kurtarır. ÖÄŸretmenin derste neler öÄŸrenileceÄŸini öÄŸrenciye iletmesi samimiyetini ve açıklığını ortaya koyar ve öÄŸrencinin konu üzerinde odaklaÅŸmasına yardım eder. Derste öÄŸrenilecek davranışların ortaya konulması öÄŸrenciye iÅŸin sonucunu daha somut görmeyi saÄŸlar.

   Hedeflerin öÄŸrenci tarafından kolayca anlaşılabilecek bir nitelikte verilmesi, öÄŸrenciye bir ÅŸey öÄŸrendiÄŸi zaman öÄŸrendiÄŸini nasıl anlayacağının bilgisini saÄŸlar.

   ÖÄŸrencinin derste ulaÅŸacağı hedefleri bilmesi bu hedeflere ulaÅŸmak için hangi yöntem ve stratejileri uygulayacağını da ilham eder.

3. ÖÄŸrenilecek konunun alt kademelere ayrılması

   Bu olay öÄŸretilecek konu içeriÄŸinin birbirini destekleyecek mantıksal bir düzen içerisinde sınıflandırılması iÅŸlemidir. Konuyu alt kademelere ayırmak, öÄŸrencinin ulaşılacak amaca hangi aÅŸamalarla varılacağının bilgisine sahip olmasına yardımcı olur. ÖÄŸretim süreci, konunun kavranmasını ve entelektüel becerinin kazanılmasını kolaylaÅŸtıran bir aÅŸamadır. Aynı zamanda diÄŸer konularla baÄŸlantı kurulmasında önemlidir.

4. ÖÄŸrencilerin entelektüel beceri seviyelerinin tespiti

   Bu aÅŸamada,öÄŸrencilerin entelektüel becerilerinin hangi seviyede olduÄŸu öÄŸretmen tarafından tespit edilmelidir. Bu amaç için, birkaç sorudan oluÅŸan bir test geliÅŸtirilip uygulanacağı gibi, öÄŸretmen öÄŸrencilerine konu hakkında kavram haritaları yaptırarak onların konu hakkındaki seviyelerini öÄŸrenebilir. Ayrıca, konu hakkında yapılacak bir sınıf tartışması yöntemi de önbilgileri belirlemede kullanılabilir. ÖÄŸretmen burada elde ettiÄŸi sonuçlara göre, hedef davranışlarını tekrar gözden geçirmeli ve öÄŸretimi buna göre ayarlamalıdır.

5. ÖÄŸretimi belirlenen seviyeye göre planlama

   Belirlenen seviyeye göre bir ders planı gerçekleÅŸtirilmelidir. Bir plan gerçekleÅŸtirmek, öÄŸrenme veriminin artırılması ve amaçtan sapılmaması açısından önemlidir. ÖÄŸrencilerin seviyeleri, öÄŸretilecek konu için yetersiz ise yapılacak plana gerekli önbilgilerin kazandırılması aÅŸaması dahil edilmelidir.

6. Yeni öÄŸrenileceklerle ilgili daha önce öÄŸrenilmiÅŸ bilgi ve becerilerinin hatırlanmasının saÄŸlanması

   ÖÄŸrencinin öÄŸrenme iÅŸine katılması ve öÄŸrenmeyi sürdürmesi yeni öÄŸrenileceklerle doÄŸrudan ilgili daha önce öÄŸrenilmiÅŸ bilgi ve becerilerini hatırlamasına ve kullanmasına baÄŸlıdır.

   Bölme iÅŸlemi,yeni öÄŸrenilirken sayı basamaklarının birbiri ile olan iliÅŸkilerinin, toplama, çıkarma,çarpma iÅŸlemleriyle, çarpım tablosunun bilinmesi ve kolayca hatırlanması, kullanılması gerekir.

   ÖÄŸretmen, öÄŸrencilerin daha önce kazanmış oldukları yeterlilikleri soru sorarak, açıklama yaptırarak, tartışarak ortaya çıkarabilir.

7. Uyarıcı materyallerin sunulması

   Bu olay, performans olarak öÄŸrenciden beklenen davranışların yapılmasını saÄŸlayacak veya kolaylaÅŸtıracak uyarıcıların öÄŸrenciye duyurulması iÅŸlemidir.    Konu yabancı dilde yeni kelimelerin seslendirilmesi veya cümlelerin vurgulanarak söylenmesi ise bunlarla ilgili açıklama ve örnek davranışlar öÄŸrenciye izletilmelidir. Hedef, tarih derssinde KurtuluÅŸ Savaşımızın hani ÅŸartlar altında ve nasıl kazanıldığının kazandırılması ise öÄŸretmenin anlatımı ve karşılaÅŸtırmalar yaparak konuyu açıklaması gerekebilir. Bir kimyasal olayın oluÅŸması inceleniyorsa, bununda deney ortamında öÄŸrenciye iletilmesi beklenir. Deneyi öÄŸretmen yapıyorsa baÅŸka, öÄŸrenci yapıyorsa daha baÅŸka öÄŸretme durumlarının düzenlenmesi ve izletilmesi gerekir. ÖÄŸrencilerden bazı bilgileri kendilerinin bulmaları isteniyorsa soru sorulmalıdır.

   Bu öÄŸretme olayında, önemli olan öÄŸrenciyi etkisi altına alacak uyarıcıların verilmesidir. Önemli olsan diÄŸer bir husus da hedeflerin ulaşılmasına yardım edecek uygun uyarıcıların seçilmesidir.

   CoÄŸrafya dersinde yüzey ÅŸekilleriyle ilgili kavramların kazandırılması amaçlanıyorsa tabiattaki bu ÅŸekillerin gözlenmesi, slayt ve resimlerin izlenmesi, kum havuzu üzerinde hazırlanmış bir modelin incelenmesi öÄŸretmenin sözlü anlatımından daha uygun uyarıcı durumlarıdır.

   Kavramların öÄŸretiminde bir kavramın deÄŸiÅŸik cümleler içinde kullanılması öÄŸrenci lerin büyük çoÄŸunluÄŸunun anlamasını kolaylaÅŸtırır. Yine bir kavramı öÄŸretirken kavram için çok sayıda örnekler vermek öÄŸrenciyi kapsamı çok dar genellemeler yapmaktan kurtarır.

   Uyarıcı durumun düzenlenmesinde öÄŸrenci grubunun geliÅŸim özellikleri ve okul-sınıf düzeyleri çok etkili bir rol oynar. “sınıf düzeyi” denilen kavram uyarıcı durumlarının düzenlenmesinde dikkate alınması gereken ölçütlerden biridir.

8. ÖÄŸrenciye rehberlik etme

   Bu olayda, öÄŸrencinin içinde öÄŸrenmenin gerçekleÅŸtirilmesi için ipuçları verilerek ve geçici yardımlar yapılarak yönlendirilmesi yer alır. ÖÄŸrenci cevabı kendisi bulabilecek ÅŸekilde verilmelidir. Rehberlik etmede amaç, öÄŸrencinin doÄŸru yolda olmasını saÄŸlamaktır. Yol gösterme, öÄŸrencilerin kapasitelerine göre ve öÄŸrenme sitillerine göre farklılık gösterir. Bazı öÄŸrencilere çok az yardım yetebilir, bazılarıyla ise daha çok uÄŸraÅŸmak gerekebilir. En iyi yol gösterme stratejisi, her adımda biraz yardım vererek ilerlemedir. Bu suretle, her öÄŸrenci ihtiyacı kadar destek alma imkanına sahip olur. Hızlı öÄŸrenene bir tek, yavaÅŸ öÄŸrenene ise birkaç örnek yeterli olabilir.

9. Davranışı ortaya çıkarma

   Bu olay, öÄŸrencinin öÄŸrenmeyi gerçekleÅŸtirip gerçekleÅŸtirmediÄŸini görmek için yapılır. Konuyu kavradığı hissedilen öÄŸrenciden, “ÅŸimdi göster”, “yap”, “çiz”, “söyle bakalım” gibi ifadelerle öÄŸrendiÄŸini davranışa dönüÅŸtürmesi istenir. Davranışın ortaya çıkarılması öÄŸrencinin öÄŸrendiÄŸini kendisinin de görmesi için gereklidir.

10. Geri bildirim saÄŸlama

   ÖÄŸrenmenin doÄŸru davranış ortaya çıkarıldığı zaman oluÅŸtuÄŸu gerçekleÅŸtiÄŸi kabul edilir. Bunun yanında, davranışın doÄŸruluÄŸu veya ne derce doÄŸru olduÄŸu hakkında en azından bir geri bildirim –çoÄŸu hallerde dıştan –öÄŸrenciye ulaÅŸması gerekir.
   Birçok davranış geri bildirimi bünyesinde taşır. Bir cümleyi söylerken de kiÅŸi yaptığının doÄŸruluÄŸunu içinde hissedebilir. Fakat okul öÄŸretimindeki öÄŸrenmelerde geri bildirim çoÄŸu zaman otomatik olarak gelmez. Bu nedenle, geribildirim dıştan saÄŸlanması gerekir.
    Geribildirim verilmesinde standart yoktur. Geribildirim baÅŸ sallama, mimik hareketleri, gülümseme, kabul anlamında söz söyleme gibi deÄŸiÅŸik ÅŸekillerde verilebilir.

11. DeÄŸerlendirme

   Tek davranışın yapılmasıyla davranışın geçekten öÄŸrenilip öÄŸrenilmediÄŸini anlamak her zaman mümkün deÄŸildir. Bu nedenle, birkaç davranışın öÄŸrenci tarafından yapılması ve deÄŸiÅŸik durumlar içinde gerçekleÅŸtirmesi beklenir. Birden fazla davranışa bakarak öÄŸrenmenin ölçütlere göre deÄŸerlendirilmesi yapılır.         

 ÖÄŸretmenler, enformal yollarla birkaç davranışı gözledikten sonra öÄŸrenmenin gerçekleÅŸtiÄŸine kanaat getirebilirler. DeÄŸerlendirme, formal olarak izleme testleriyle daha sistemli olarak gerçekleÅŸtirilir.

12. ÖÄŸrencilerin kalıcılığını ve transferi saÄŸlama

   ÖÄŸrenilenlerin aralıklı olarak deÄŸiÅŸik durumlar içinde tekrar edilmesi kalıcılığı artırır. Yapılan araÅŸtırmalar öÄŸrenmeden bir süre sonra yapılan aralıklı tekrarların, öÄŸrenmenin hemen ardından yapılandan daha etkili olduÄŸunu göstermektedir.

   ÖÄŸrenilenlerin baÅŸka alanlara geçiÅŸini saÄŸlamak için öÄŸrenilenlerin yeni durumlarda kullanılması, öÄŸrencilerin problemlerle karşı karşıya bırakılması yararlı olur. Yüzeylerin alanlarının nasıl bulunacağı öÄŸrenildikten sonra öÄŸrenilen düzgün yüzeye benzemeyen arsanın alanının bulunması istemek gibi.

   Yukarıda belirtilenlerin yanında öÄŸrenilenlerin baÅŸka alanlara transfer edilmesinde ÅŸu hususlar önemli rol oynamaktadır.

1. Bugün öÄŸrenilenleri daha önce öÄŸrenilmiÅŸ olanlara ve daha önce öÄŸrenileceklere baÄŸlamak suretiyle öÄŸretim daha anlamlı bir duruma getirilebilir.
ÖÄŸrenilenlerin mümkün olabildiÄŸi ölçüde okul dışındaki gerçek hayatla iliÅŸkisi kurulmaya çalışmalıdır.
2. Mümkün olan her durumda kasıtlı olarak öÄŸrenilen bilgiler arasında iliÅŸkileri vurgulamak yararlı olur.
3. ÖÄŸrenilenlerin zaman zaman gözden geçirilmesi ve aralıklı tekrarlar (anlatma, tartışma,ev ödevleri gibi yollarla) yapılması bilgilerin saÄŸlam olarak öÄŸrenilmesinde etkili olmaktadır.
4. ÖÄŸrencileri öÄŸrendiklerini uygulamaları için cesaretlendirmek ve teÅŸvik etmek transferi saÄŸlamada önemli bir rol oynamaktadır.
5. Sınavlarda öÄŸrenilenlerin transferini ölçecek sorular sorulması öÄŸrencileri bu amaçla öÄŸrenme ve çalışmaya yöneltmektedir.
6. Derslerde, televizyon programlarından, gazetelerden, okul faaliyetlerinde ve hayattan örnekler getirmek ilk öÄŸretim düzeyindeki öÄŸrencilere yarar saÄŸlamaktadır.
7. ÖÄŸrenilenlerin transfer edilebilmesi bilgilerin saÄŸlamlığına ve açıklığına baÄŸlıdır. Orta derecede baÅŸarılı olmanın bir sınavdan geçecek kadar çalışmanın veya bir ödevi yapmış olmak için yapmanın transfer deÄŸeri fazla deÄŸildir. bu nedenle, bilgilerin çok iyi ve doÄŸru olarak öÄŸrenilmesi gerekmektedir.
8. Transferi gerçekleÅŸtirmeyi amaçlayan öÄŸretmenler derslerde öÄŸrencilerin soru sormalarını ve konu üzerende görüÅŸlerini teÅŸvik etmeli ve onları cesaretlendirmelidir.
9. ÖÄŸretmenler, sınıflarına girdikleri öÄŸrencilere diÄŸer öÄŸretmenlerin neler öÄŸrettiklerinin farkında olmalı, kendi öÄŸrettikleri ile diÄŸer öÄŸretmenler öÄŸrettikleri arasında iliÅŸki kurabilmelidirler.

   Sonuç olarak Gagné,öÄŸrenci merkezli bir öÄŸretim modeli geliÅŸtirmiÅŸtir. ÖÄŸretim neticesinde öÄŸrenciye kazandırılacak entellektüel becerinin ona açık olarak belirtilmesinin gerekliliÄŸini vurgulamıştır. Bu süreçte en önemli aÅŸamanın motivasyon olduÄŸu ve motivasyonun öÄŸrenme için ön koÅŸul olduÄŸu görülmektedir.

GAGNE’NÄ°N ÖÄžRETÄ°M KURAMI Ä°LE ISI Ä°LETÄ°MÄ° VE YALITIMI                               

   KONUSUNUN ANLATILMASI

1. Dikkati saÄŸlama ve motivasyonu harekete geçirme

Bu aÅŸamada, öÄŸrencinin konuya ilgisini çekmek esastır. Bunun için bir deney düzeneÄŸi anlatılıp sonucunun öÄŸrenciler tarafından tahmin edilmesini isteyebiliriz.

2. ÖÄŸrenciyi dersin amaçlarından haberdar etme

ÖÄŸrenciye öÄŸretim iÅŸinin başında, o derste neler öÄŸretileceÄŸi belirtilmelidir. Sıcak ve soÄŸuk maddeleri muhafaza eden termoslar, evlerin sıcak ve soÄŸuktan korunması için ısı yalıtımının yapılması,pencerelerin çift cam yapılması,kuÅŸların tüylerini kabartması,su borularının izocamlarla sarılması gibi olayların ısı iletimi ve yalıtımıyla açıklanabileceÄŸinin öÄŸrenciye belirtilmesi
.
3. ÖÄŸretilecek konunun alt kademelere ayrılması

   Konunun alt baÅŸlıkları bu konuda geçen temel kavramları içerir. Isı iletimi 3 yolla yapılmaktadır.

a) Ä°letim yoluyla
b) Konveksiyon (hava ve su akımı) yoluyla
c) Işıma (radyasyon) yoluyla.

4. ÖÄŸrencilerin entelektüel beceri seviyelerinin tespiti

Bu aÅŸamada öÄŸrencilerin entelektüel becerilerinin hangi seviyede olduÄŸu öÄŸretmen tarafından tespit edilir. Bunun için soru cevap yöntemiyle bir tartışma ortamı oluÅŸturulur. Seviye, dikkati saÄŸlama aÅŸamasındaki öÄŸrenci yorumlarından tespit edilir.