hd porno porno hd porno porno

Bo┼čanma ve ├žocuk ├╝zerine etkileri

2.490 okundu

Bo┼čanma ve ├žocuk ├╝zerine etkileri{loadposition header}
Bo┼čanma hi├ž ku┼čkusuz, ├žocuklar─▒n ba┼č─▒na gelebilecek en sars─▒c─▒ olaylardan birisi ve potansiyel olarak onlar─▒n geli┼čmelerini ciddi bir bi├žimde etkileyecek bir dizi de─či┼čikli─či de beraberinde getirmektedir. ÔÇťPotansiyel bir durumdur, ├ž├╝nk├╝ bo┼čanm─▒┼č bir ailenin bireyi olarak ya┼čamak ka├ž─▒n─▒lmaz olarak ├žocuklara zarar veren bir durum de─čildir. ├ľnemli olan anne ve baban─▒n evliliklerinin sona ermesini nas─▒l kar┼č─▒lad─▒klar─▒, bo┼čanmadan sonra hayatlar─▒n─▒ ve ili┼čkilerini nas─▒l s├╝rd├╝kleri ve ├žocuklar─▒ ile ilgilenmeye devam etmeleridir. 1 y─▒lda 1 milyondan fazla ├žocuk, anne baba bo┼čanmas─▒ ya da ayr─▒l─▒─č─▒ ya┼čamaktad─▒r. Bo┼čanmaya kar┼č─▒ ├žocuklar─▒n tepkilerinin varl─▒─č─▒n─▒n fark─▒nda olu┼čun artmas─▒yla, 1960ÔÇÖlardan bu konu ├╝zerine bir ├žok ara┼čt─▒rma yap─▒lm─▒┼čt─▒r.
1975ÔÇÖten bu yana bo┼čanmalar y─▒lda 1 milyonu a┼čt─▒.
Bug├╝n yap─▒lan iki evlilikten biri bo┼čanma ile sonu├žlanacak
1983ÔÇÖte do─čan ├žocuklar─▒n %45ÔÇÖnin anne babas─▒ bo┼čanacak. %35ÔÇÖinin anne babas─▒ tekrar evlenecek, %20ÔÇÖsinin anne ya da babas─▒ ikinci e┼činden de ayr─▒lacak.
Evliliklerin yar─▒s─▒ ilk 7 y─▒l i├žerisinde sona eriyor. Buna g├Âre 1980ÔÇÖlerde do─čmu┼č ├žocuklar─▒n a┼ča─č─▒ yukar─▒ ├╝├žte biri 18 ya┼č─▒na gelmeden tek ebeveynli bir evde ya┼čayacak.
Bu istatistiksel veriler bo┼čanman─▒n ciddi bir sosyal sorun oldu─čunu ┼č├╝phe g├Ât├╝rmez bir tarzda kan─▒tlamaktad─▒r. Ancak bo┼čanmay─▒ iyi ya da k├Ât├╝n├╝n kar┼č─▒tl─▒─č─▒ olarak g├Ârmek ├žok basit bir yakla┼č─▒m olur.

Bo┼čanma ile ilgili d├╝┼č├╝nd├╝r├╝c├╝ ger├žeklerin ve anne babas─▒ bo┼čanm─▒┼č ├žocuklar─▒n geli┼čimle ilgili ve psikolojik sorunlar ya┼čamak a├ž─▒s─▒ndan di─čer ├žocuklardan daha fazla risk alt─▒nda oldu─čuna dair artan verilerin ─▒┼č─▒─č─▒ alt─▒nda, giderek daha fazla ├žift aileyi da─č─▒tman─▒n do─čru olup olmayaca─č─▒n─▒ sorgulamaktad─▒r. Baz─▒lar─▒, en az─▒ndan ├žocuklar b├╝y├╝y├╝p evden ayr─▒lana kadar, ki┼čisel isteklerini bir kenara at─▒p evlili─či s├╝rd├╝rmeyi d├╝┼č├╝nebilir. Bo┼čanmay─▒ kar┼č─▒ taraf─▒n istedi─či durumlarda, e┼čler kar┼č─▒ taraf─▒n ├Ân├╝ne istatistikleri koyarak, kar┼č─▒ tarafta su├žluluk duygular─▒ uyand─▒r─▒p, fikrini de─či┼čtirmeyi deneyebilir. Ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒ g├Âstermi┼čtir ki; sadece ├žocuklar─▒n iyili─či i├žin bir arada kalman─▒n ├žok nadir i┼če yarad─▒─č─▒d─▒r. Bazen, birarada kalmak, ├žocuklara, anla┼čamayan e┼člerin bo┼čanmas─▒ndan daha ├žok zarar verebilmektedir. Kas─▒tl─▒ sessiz kalmalardan, s├╝rekli ba─čr─▒┼č ├ža─čr─▒┼člardan, fiziksel ┼čiddet g├Âstermeye kadar ├že┼čitli anla┼čmazl─▒k tezah├╝rlerine ┼čahit olmu┼č ├žocuklar, bo┼čanm─▒┼č aile ├žocuklar─▒ndan daha uyumsuzdur. K─▒sacas─▒, bazen, bir evlilik sorununu ├ž├Âzmenin tek yolu evlili─či sona erdirmek olabilir.
G├╝n├╝m├╝zde evliliklerin sona ermesi s─▒k rastlan─▒r bir olay oldu─ču i├žin, bir ├žok ├žocuk- ├žok k├╝├ž├╝k olanlar hari├ž- bo┼čanma kelimesini bilmektedirler. E─čer evlili─činiz bir s├╝redir gergin ve mutsuzsa, ├žocuklar─▒n─▒z─▒n bir┼čeylerin yolunda gitmedi─činin fark─▒nda olmalar─▒ b├╝y├╝k bir olas─▒l─▒kt─▒r. Kavgan─▒n-├Âzellikle fiziksel ┼čiddet ve alkolizm- bol oldu─ču ailelerde, ├žocuklar fark─▒nda olmadan, anne babalar─▒n─▒n ruhsal durumlar─▒n─▒ okumay─▒ ├Â─črenirler. K─▒zg─▒n ya da mutsuz bir ebeveyne yakla┼čmak i├žin en do─čru zaman─▒ ├že┼čitli ayr─▒nt─▒lardan yola ├ž─▒karak bulabilirler. Ayn─▒ ┼čekilde ne zaman ortada olmamalar─▒ gerekti─čini de bilirler. Bo┼čanma hakk─▒nda az ├žok bir ┼čeyler bilmek ve s├╝rekli anne-baban─▒n kavgas─▒na tan─▒k olmak bile bir├žok ├žocu─ču anne babas─▒n─▒n ayr─▒l─▒yor ya da bo┼čan─▒yor oldu─ču haberine haz─▒rlamaz. Olay patlad─▒─č─▒ zaman, ki bu ├žo─ču kez anne ya da baban─▒n evden ayr─▒lmas─▒ ile kan─▒tlan─▒r, bir ├žok ├žocuk ger├žekten sars─▒l─▒r. E─čer ├žocuk anne ve babas─▒n─▒n kavgalar─▒ndan uzak tutulmu┼čsa daha da b├╝y├╝k bir ┼čok ya┼čar. ─░stismar eden biri bile olsa, bir ebeveynden ayr─▒ olmak ├žocuklar─▒ deh┼čete d├╝┼č├╝r├╝r. ├çocu─čun aileyi terk etmi┼č olan ebeveyni ├Âzlemesi do─čald─▒r. Ebeveynin ayr─▒lm─▒┼č olmas─▒ ├žocuklar─▒n ba─čl─▒l─▒k duygular─▒n─▒ yok etmez.
Amato ve Keith (1991) bo┼čanm─▒┼č ailelerin ├žocuklar─▒yla ilgili yap─▒lan 92 ├žal─▒┼čman─▒n metaanalizini yapm─▒┼člard─▒r. Bo┼čanma s─▒ras─▒nda ├žocu─čun ya┼č─▒n─▒n, ├žocu─čun psikolojik ve sosyal uyum ve anne-baba ile ili┼čkilerine ├╝zerine en anlaml─▒ etki eden fakt├Âr oldu─čunu saptam─▒┼člard─▒r. Her ├žocu─čun geli┼čim h─▒z─▒ ayn─▒ olmasa da, ayn─▒ ya┼č grubundaki ├žocuklar benzer ├Âzellikler ta┼č─▒r. Ailenin da─č─▒lmas─▒, ayn─▒ yeti┼čkinlerde oldu─ču gibi, ├žocuklarda da bir ├žok de─či┼čik duygusal tepkiye yol a├žar. ├çocuklar bu duygular─▒ ilerideki ya┼čamlar─▒n─▒n ├že┼čitli a┼čamalar─▒nda tekrar tekrar ya┼čayabilirler. ─░├žinde bulunduklar─▒ ya┼ča g├Âre baz─▒ duygular ├Âne ├ž─▒kar, di─čerleri geri planda kal─▒p ilerki ya┼člarda tekrar yo─čunluk kazan─▒r.
Sevilen Ebeveynin Kayb─▒na Tepkiler
Disforik tepkiler
Di─čer bak─▒mvericiye tepkiler
D─▒┼ča vuran Tepkiler
Ac─▒ ve umutsuzluk Kendini rahatlatma Ba─č─▒ml─▒l─▒k Kay─▒p korkusu K─▒zg─▒nl─▒k Huzursuzluk
Bebeklik Kederli, a─člayan, yasta, apati Parmak emme, oyuncaklar─▒na sar─▒lma Yap─▒┼čkanl─▒k Ayr─▒l─▒k kayg─▒s─▒ Ayr─▒ms─▒z ├Âfke Ajitasyon
Okul ├Âncesi A─člama (fakat azalm─▒┼č), ├╝z├╝nt├╝, ├žekilme Masturbasyon Yap─▒┼čkanl─▒k, bak─▒m g├Ârme arzusu Ayr─▒l─▒k kayg─▒s─▒ Oyunlarda k─▒zg─▒nl─▒k ve ├Âfkenin d─▒┼ča vurmas─▒ Ajitasyon
Orta ├çocukluk A─člama, ├╝z├╝nt├╝ Yap─▒┼čkanl─▒k, m─▒zm─▒zlanma, bebeksi konu┼čma, ba─č─▒ms─▒zl─▒k Okul fobisi ─░taatsizlik, okuldan ka├žma, su├ž i┼čleme Huzursuzluk, okul ba┼čar─▒s─▒nda azalma
Ergenlik G├Âz├╝ ya┼čl─▒l─▒k, ├╝z├╝nt├╝, bitkinlik Okul fobisi Asilik, kavgac─▒l─▒k, kabal─▒k, ila├ž k├Ât├╝ye kullan─▒m─▒, i├žki kullanma, evden ka├žma, seks├╝el aktlar Huzursuzluk, okul ba┼čar─▒s─▒nda azalma
Okul ├Âncesi ya┼člar
Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n ebeveyn bo┼čanmas─▒na tepkileri
Regresyon
Emosyonel gereksinimlerde artma
Ba─č─▒ml─▒l─▒k, Clinging (yap─▒┼čkanl─▒k, yeti┼čkinin eteklerinin dibinden ayr─▒lmama)
Artm─▒┼č Agresyon
Korku, ├╝z├╝nt├╝, k─▒zg─▒nl─▒k olarak g├Âzlenebilmektedir.
Klinik ├žal─▒┼čmalarda genel olarak okul ├Âncesi d├Ânemdeki ├žocuklar─▒n akut yas d├Ânemimi ya┼čant─▒lar─▒n─▒n benzer oldu─ču belirtilmektedir.
Geli┼čimsel evreye ba─čl─▒ olarak 3 ├Âzg├╝n fakt├Âr zedelenebilirli─či (vulnerability) belirledi─čine i┼čaret edilmektedir (Roseby, 1985):
Cinsiyet (Gender): Bir ├žok bildiride okul ├Âncesi erkeklerin, k─▒zlara oranla daha fazla geli┼čimsel bozuklar g├Âsterdi─či ve bu problemlerin daha uzun s├╝rd├╝─č├╝ g├Âsterilmi┼čtir (Emery 1982, Hetherington ve ark 1978, 1979, Hodges ve Bloom 1984, Kurdek ve Berg 1983, Wellerstein ve Kelly 1980b). Cinsiyetler aras─▒ fark olmad─▒─č─▒n─▒ bildiren ├žal─▒┼čmalarda vard─▒r (Pett 1982, Reinhard 1977). Bo┼čanmalarda s─▒kl─▒kla evi baba terk etmekte, psikanalitik ├žer├ževeden erkek ├žocu─čun neden daha s─▒k etkilendi─či bu a├ž─▒dan izah getirilebilmektedir. Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n bo┼čanma sonras─▒ baban─▒n yoklu─čunda erkekli─či telafi (compensatory masculinity), egosentrik d├╝┼č├╝nce ve ├Âdipal korkularla izah edilmektedir (Roseby, 1985).
Bo┼čanma ├Âncesi evde ya┼čanan Stres: Bo┼čanma ├Âncesi ya┼čanan olaylar─▒n niteli─či ├Ânemlidir. E─čer bo┼čanma ├Âncesi ┼čiddet ve ├žat─▒┼čmalar yo─čun ya┼čanm─▒┼č ise ├žocuklar bozukluklar─▒ daha ┼čiddetli ya┼čamakta ve uzun s├╝reli etkilere daha yatk─▒n olmaktad─▒rlar (Wallerstein & Kelly 1974)
Ebeveynlik i┼člevlerinin yeterli g├Âsterilmemesi (Lack of adequate parenting): Bu durum ├žocuklar─▒n g├╝ven ve otonomi duygusunu olumsuz olarak etkilemektedir (Wertman 1972).
K─▒sa D├Ânemdeki (Akut ) Etkiler
Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n bili┼čsel, geli┼čimsel s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒ ve duygusal immaturiteleri sebebiyle, bo┼čanmaya tepkileri abart─▒l─▒ olmaktad─▒r. Wallersteib ve Kelly (1980b) okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n bo┼čanman─▒n akut d├Ânemdeki kriz etkilerine olduk├ža duyarl─▒ olduklar─▒na dikkat ├žekmi┼člerdir. Bu semptomlar bu ya┼č ├žocuklar─▒n─▒n olaylara immatur yakla┼č─▒mlar─▒, fantazi ile ger├že─či ay─▒rt etmede g├╝├žl├╝kleri, bak─▒m ve korunma i├žin anne-babaya muhta├ž ve ba─č─▒ml─▒ olu┼člar─▒n─▒n fark─▒nda olu┼člar─▒yla ili┼čkilidir. Erkekler baban─▒n gidi┼čini k─▒zlara oranla daha az tolere etmektedirler. Bu ├žal─▒┼čmada ayr─▒l─▒k sonras─▒nda 1 y─▒l sonra yap─▒lan de─čerlendirmede bu ├žocuklar─▒n ├žo─čunda; regresyon, agresyon ve korkunun kayboldu─ču g├Âzlenmi┼čtir. E─čer bu bulgular devam ediyorsa, bu durum bo┼čanman─▒n kendisinden ba┼čka fakt├Ârlere ba─čl─▒yd─▒. Bunlar: devam eden ebeveyn ├žat─▒┼čmas─▒ ve yetersiz anne-baba i┼člevlerinin olmas─▒yd─▒. Bu durum ├žal─▒┼čmadaki 34 ├žocu─čun yar─▒s─▒nda g├Âzlenmekteydi. Bu durum ; ├žok k├╝├ž├╝k ├žocuklarda bo┼čanma karar─▒ ve erken yas evresinde kriz tepkilerinin normal olabilece─čini d├╝┼č├╝nd├╝rmektedir. Wallerstein ve Kelly: ebeveyn ├žocuk ili┼čkisinin kalitesinin bo┼čanmay─▒ takiben ilk y─▒lda k├╝├ž├╝k ├žocu─čun durumla ba┼ča ├ž─▒kabilmesinin en ├Ânemli belirleyicisi oldu─ču sonucuna vard─▒lar.
Davran─▒┼čsal Tepkiler
Regresyon
Artm─▒┼č Agresyon
Klinik ├žal─▒┼čmalarda okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n ├žo─čunun, anne ve babas─▒n─▒n ayr─▒lmas─▒na ve bo┼čanmas─▒na, geli┼čimlerinde tamamlad─▒klar─▒ bir a┼čamaya geri d├Ânerek tepki g├Âsterir. Bu k─▒sa vadede (bir ka├ž ay) normal say─▒labilir. ├çocuklara zor durumlardan ka├žarak, kontrol├╝ elinde tuttuklar─▒, zihinsel olarak emin ve rahatlat─▒c─▒ bir yere s─▒─č─▒nma imkan─▒ verir. Bu davran─▒┼člar─▒n 1 y─▒l sonras─▒nda iyile┼čmeye ba┼člad─▒─č─▒ belirtilmektedir (Hetherington ve ark 1978).
Tipik gerileme davran─▒┼člar─▒ parmak emme, yata─č─▒ ─▒slatma, tutturmalar, anne ve babaya vurma, anne babaya a┼č─▒r─▒ d├╝┼čk├╝nl├╝k g├Âsterme ve eskiden sevilen bir oyuncu─ča yada nesneye tekrar ba─članmakt─▒r.
├çocuklar, anne ve babalar─▒n─▒n evlili─činin sona ermesine duyduklar─▒ ├Âfkeyi, ya┼člar─▒na, ki┼čilik ├Âzelliklerine ve ailenin durumuna g├Âre de─či┼čen ┼čekillerde ifade ederler. ├ço─ču ├žocuk, ├Âzellikle erkek ├žocuklar s─▒k s─▒k kavga ederek, anne ve babaya, ├Â─čretmenlerine ve onlarla ilgilenen di─čer ki┼čilere ba─č─▒rarak ve k─▒r─▒p d├Âkerek ├Âfkelerini a├ž─▒─ča vurular. Kalter ve RembarsÔÇÖ─▒n ├žal─▒┼čmalar─▒nda (1981): bu ya┼č grubu i├žin agresyonu di─čer ya┼č gruplar─▒na g├Âre d├╝┼č├╝k bulmu┼čtur. Wallerstein ve Kelly (1975) Odipal d├Ânemdeki okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n daha agresif ve ba─č─▒ml─▒l─▒k g├Âsterdiklerini belirtmektedir.
Duygusal Tepkiler
Wallerstein ve Kelly (1975) bo┼čanma veya ayr─▒lma karar─▒n─▒ a├ž─▒kland─▒─č─▒ erken yas evresindeki 2.5-6 ya┼č aras─▒ndaki k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n emosyonel tepkileri ba┼čl─▒ca:
Korku, anksiyete ve ├╝z├╝nt├╝
─░rritabilite
Akut seperasyon anksiyetesi
Uyku Problemleri
Bili┼čsel konf├╝zyon
Otoerotik aktiviteler (masturbasyon)
B├╝t├╝n ├žocuklar anne ve babalar─▒n─▒n ayr─▒lmas─▒ndan ve ailenin da─č─▒lmas─▒ndan sonra korkuya kap─▒l─▒rlar. Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒ daha ├žok, birlikte ya┼čad─▒klar─▒ evde kalan ebeveyninde kendini terk edip gitmesinden, giden ebeveyn taraf─▒ndan eskisi kadar sevilmemekten, yiyecek ya da yatacak yer bulamamaktan korkarlar. Bu korkular─▒n─▒ a─člamak, ebeveynden ba┼čka kimse ile kalmay─▒ reddetmek veya ebeveyni g├Âz ├Ân├╝nden ay─▒rmamak ┼čeklinde ortaya ├ž─▒kar.
Bu d├Ânemde ├žocuklar ya┼čad─▒klar─▒na bir anlam verebilmek i├žin fantazilere ve masallardaki b├╝y├╝l├╝ olaylara s─▒─č─▒nabilirler. Do─čadaki olaylar─▒n merkezinin kendileri olduklar─▒n─▒ inand─▒klar─▒ i├žin ebeveynin gidi┼činin kendisinin su├žu oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rler. Hayallerinde, anne baban─▒n hi├ž ayr─▒lmad─▒─č─▒n─▒ kurar, reddedilme ve kaybetme duygular─▒ ile ba┼ča ├ž─▒kabilmek i├žin t├╝rl├╝ ┼čeyler uydururlar.
├çocuklar anne baban─▒n ayr─▒lma karar─▒ konusunda s├Âz hakk─▒na sahip de─čillerdir. Ancak su├žluluk duygusu bu konuda onlar─▒n da rol├╝ oldu─ču d├╝┼č├╝ncesine yol a├žar. Bu duygunun nedeni kendilerinin d├╝nyan─▒n merkezi olduklar─▒na inanmalar─▒ ve bu y├╝zden her ┼čeyin nedeninin kendileri oldu─čunu d├╝┼č├╝nmeleridir. E─čer daha uslu olsalard─▒, okulda daha iyi notlar alsalard─▒, gizlice babalar─▒n─▒n gitmelerini istemeselerdi, annelerine ge├žen gece kar┼č─▒ gelmeselerdi vb. gibi nedenlerle her ┼čeye kendilerinin sebep oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rler. Hatta durumu d├╝zeltmenin de kendilerine ba─čl─▒ oldu─čuna inan─▒rlar.
Anne ve baban─▒n bo┼čanmas─▒n─▒n ├╝zerinden y─▒llar ge├žse de, hatta onlar ikinci kez evlenmi┼č olsalar bile bir ├žok ├žocuk hala onlar─▒ bir araya getirme hayalleri kurar, bazen anne ve babalar ├žocuklar─▒na yanl─▒┼č sinyaller vererek, onlar─▒n bo┼č yere umutlanmas─▒na yol a├žarlar.
Okul ├Âncesi ya┼člardaki ├žocuklar─▒n ├žo─ču cans─▒z nesneleri insan gibi d├╝┼č├╝n├╝r ve anne ve baban─▒n onlar─▒ her t├╝rl├╝ ┼čeyden koruyabilece─čine inan─▒r. Dolay─▒s─▒yla en b├╝y├╝k korkular─▒, onlar─▒ koruyan bu ki┼čileri kaybetmektir. Bir ebeveynin evden ayr─▒lmas─▒ bu korkunun ger├že─če d├Ân├╝┼čmesidir. Bir ebeveyn gitti─čine g├Âre, di─čeri de her an gidebilir diye d├╝┼č├╝n├╝rler. Zaman ve mesafe kavramlar─▒ tam olarak geli┼čmemi┼č oldu─ču i├žin, onlara g├Âre, bir ebeveynin her sabah i┼če gitmesi ile ba┼čka bir ┼čehirde ya┼čamas─▒ aras─▒nda bir fark yoktur. Ayr─▒ca ayn─▒ ├Ârneklem grubundaki daha b├╝y├╝k ├žocuklar─▒na oranla daha akut ve b├╝y├╝k tepkiler g├Âsterdiklerine i┼čaret etmi┼člerdir. Okul ├Âncesi erkek ├žocuklar─▒n, ayn─▒ ya┼č grubu k─▒z ├žocuklar─▒na oranla bo┼čanmadan daha fazla etkilendikleri ifade edilmektedir. Okul ├Âncesi ├žocuklarda bo┼čanman─▒n akut etkileri bir y─▒ll─▒k s├╝rede genellikle d├╝zelmektedir.
Uzun D├Ânemdeki Etkiler (Long-term Effects)
Wallerstein (1984), erken d├Ânemdeki bulgular─▒n aksine, 10 y─▒ll─▒k takip ├žal─▒┼čmalar─▒nda: k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n daha b├╝y├╝k ├žocuklara oranla anlaml─▒ derecede daha az emosyonel problem ya┼čad─▒klar─▒n─▒ saptam─▒┼čt─▒r. Ara┼čt─▒rmac─▒ bunu o d├Ânemde ya┼čananlar─▒ k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n an─▒msayamamalar─▒ ile ili┼čkili olarak de─čerlendirmi┼čtir.
Erkek ├žocuklar─▒n Cinsiyet ├ľzde┼čimi
Yap─▒lan ilk ├žal─▒┼čmalarda (Biller 1970, Westman 1970): cinsiyet ├Âzde┼čimi ve bozulmu┼č g├╝ven ve otonomiyi ara┼čt─▒rmak amac─▒yla ara┼čt─▒rmalar yapm─▒┼člar. Psikoseks├╝el geli┼čimin odipal evresinde bo┼čanma ya┼čayan erkek ├žocuklar─▒n, 3 ya┼č ├Âncesi ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čayan erkek ├žocuklara oranla daha fazla agresif davran─▒┼člar g├Âsterdiklerini saptam─▒┼člard─▒r.
Santrock (1970) yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmada 0-2ya┼č, 3-5 ya┼č ve 6-9 ya┼člar─▒nda bo┼čanma veya ayr─▒l─▒k ya┼čam─▒┼č 11 ya┼č─▒ndaki ├žocuklar─▒ ├žal─▒┼čmas─▒na alm─▒┼č: erken ya┼člarda bo┼čanma ya┼čayan ├žocuklar─▒n daha d├╝┼č├╝k derecede agresyon g├Âsterdiklerini bildirmi┼čtir.
Psikoanalitik alanda ├žal─▒┼čan ara┼čt─▒rmac─▒lar ve klinisyenler baba-yoklu─ču ├žal─▒┼čmalar─▒nda tipik olarak alt─▒n─▒ ├žizdikleri; ├Âdipal evrede artm─▒┼č agresyonu erkekli─či telafi ile a├ž─▒klamaktad─▒rlar (Gardner 1977).
K─▒zlar─▒n Cinsiyet Davran─▒┼č─▒
Kalter ve Rembar (1981) 3-5 ya┼člar─▒nda ebeveyn ayr─▒l─▒─č─▒ veya bo┼čanm─▒┼č ergen k─▒zlarla yapt─▒klar─▒ ├žal─▒┼čmada; bu k─▒zlar─▒n arkada┼člar─▒na kar┼č─▒ daha fazla agresyon g├Âsterdiklerini, ayn─▒ ya┼č grubundaki erkeklere oranla daha fazla akademik problemler ya┼čad─▒─č─▒ g├Âzlenmi┼čtir. Ara┼čt─▒rmac─▒lar: bu k─▒zlar─▒n ├Âdipal d├Ânemde ya┼čad─▒klar─▒ bo┼čanmaya kar┼č─▒ ├Âfkeyi internalize ederek puberteye kadar ta┼č─▒d─▒klar─▒n─▒ ileri s├╝rmektedirler.
Hetherington (1972): 13-17 ya┼č─▒nda intakt, dul ve bo┼čanm─▒┼č aile k─▒zlar─▒yla yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmada: bo┼čanm─▒┼č ailelerdeki k─▒z ├žocuklar─▒n─▒n dul ailesi k─▒z ├žocuklar─▒na oranla daha fazla heteroseks├╝el patern ve d├╝┼č├╝k benlik say─▒s─▒ saptam─▒┼čt─▒r. 5 ya┼č─▒ndan ├Ânce ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čam─▒┼č k─▒zlar, 5 ya┼č─▒ndan sonra ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čayan k─▒zlara oranla; daha fazla erkeklerle uygunsuz ili┼čkiye girdikleri, daha fazla ba┼čtan ├ž─▒kar─▒c─▒ davrand─▒klar─▒, daha erken ve daha s─▒k fl├Ârte ve cinsel ili┼čkiye ba┼člad─▒klar─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Baba yoklu─ču a├ž─▒s─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda Hetherington k─▒zlar─▒n ├Âdipal d├Ânemde bir erkek ebeveyni kayb─▒n─▒n etkilerini ergenlik d├Âneminde g├Âsterdiklerini ileri s├╝rm├╝┼čt├╝r. Baba yoklu─ču, k─▒zlar─▒n erkeklerle etkile┼čimlerini etkiledi─čini iddia etmi┼čtir.
Davran─▒┼čsal ve akademik etkiler
Kalter ve Rembar (1981) ÔÇśe g├Âre anne-baba ayr─▒l─▒─č─▒n─▒ ├Âdipal d├Ânemde ya┼čam─▒┼č, anlaml─▒ derecede daha y├╝ksek derecede okul davran─▒┼č problemleri ya┼čad─▒klar─▒n─▒ bulmu┼čtur. Ara┼čt─▒rmac─▒lar ├Âdipal d├Ânemde ayr─▒l─▒k ve ya bo┼čanma ya┼čayan erkek ├žocuklar─▒n agresyonlar─▒n─▒ latans d├Âneme ta┼č─▒d─▒klar─▒n─▒ ileri s├╝rmektedirler.
Blachcberd ve Biller (1977): baba yoklu─ču ya┼čayan erkek ├žocuklar─▒n okul ba┼čar─▒lar─▒n─▒ ara┼čt─▒rmas─▒nda: 5 ya┼č ├Âncesi ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čayan latans ya┼č─▒ erkek ├žocuklar─▒n anlaml─▒ derecede daha s─▒k okul ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ ya┼čad─▒klar─▒n─▒ saptam─▒┼čt─▒r.
├ço─ču baba sevgi doludur ve ├žocuklar─▒n─▒n hayat─▒nda olumlu bir rol oynar. Babalar evden ayr─▒ld─▒klar─▒ zaman ├žocuklar─▒n─▒ her kar┼č─▒lar─▒nda g├Ârebilecekleri g├╝├žl├╝ erkek modelinden mahrum etmi┼č olurlar. Dahas─▒ erkek ├žocuklar sorumluluk, ba┼čar─▒, babal─▒k, di─čer insanlarla ge├žinmek, kar┼č─▒ cinsle ili┼čki kurmak ve sald─▒rgan huylar─▒n─▒ kontrol etmek gibi konularda uygun erkek davran─▒┼člar─▒n─▒ ├Â─črenmek i├žin belki de hayatlar─▒n─▒n en g├╝venilir ├Â─čretmenini kaybetmi┼č olurlar.
Babas─▒z evlerde b├╝y├╝yen erkek ├žocuklar─▒n daha az rekabet├ži, sporla daha az ilgili, ba┼čkalar─▒na ba─č─▒ml─▒ ve daha sald─▒rgan olduklar─▒ ara┼čt─▒rmalarda saptanm─▒┼čt─▒r. Okulda da ba┼čar─▒s─▒z olmalar─▒ ve otoriteye ba┼čkald─▒rmalar─▒ olas─▒d─▒r. E─čer baba, erkek ├žocuk okul ├Âncesi d├Ânemdeyken ayr─▒l─▒rsa, ├žocu─čun cinsel kimli─či konusunda da akl─▒ kar─▒┼č─▒r.
Babas─▒z b├╝y├╝yen k─▒z ├žocuklar ise kar┼č─▒ cinsle ili┼čki kurmakta zorlan─▒rlar. Baz─▒lar─▒ ya┼člar─▒na g├Âre ├žok uyanm─▒┼čt─▒r. Bunun nedeni, babalar─▒ ile olmas─▒ beklendi─či gibi cinsellik d─▒┼č─▒ yollarla bir erke─čin ilgisini ├žekme egzersizleri yapma f─▒rsat─▒ bulamam─▒┼č olmalar─▒d─▒r. Ya┼č├ža k├╝├ž├╝k k─▒zlar hayallerinde bir baba yarat─▒p, onunla kendilerini avutur ve ger├že─čin so─čuk y├╝z├╝nden ka├žarlar. Babalar─▒ taraf─▒ndan ihmal edilen k─▒z ├žocuklar─▒n, mutlulu─ču, erkekleri mutlu etmekle ├Âl├žmeleri ├žok ├╝z├╝c├╝d├╝r.
Ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒ ├žat─▒┼čmalar sonucu y─▒pranm─▒┼č bir ailede ya┼čayan ├žocuklar─▒n, bo┼čanm─▒┼č ailelere oranla daha fazla problemler ya┼čad─▒─č─▒d─▒r. 1965-1979 aras─▒nda bo┼čanma oranlar─▒ h─▒zl─▒ art─▒┼č g├Âstermi┼čtir. 1970ÔÇÖin sonlar─▒nda veya 80ÔÇÖlerin ba┼č─▒nda do─čan %40-50 aras─▒ ├žocuk bo┼čanma deneyimi ya┼čayacaklar─▒ tahmin edilmektedir ve bunlar yakla┼č─▒k 5 y─▒l boyunca tek ebeveyn evlerde ya┼čayacaklard─▒r. Bo┼čanm─▒┼č annelerin %75ÔÇÖi , babalar─▒n %80ÔÇÖi tekrar evlenece─činden, ikinci bir bo┼čanma riski de artmaktad─▒r (Hetherington, 1989).
Sonu├žta ├žocuklar bir ge├ži┼č g├Âsterirler: orijinal aileden tek ebeveynli aileye, genellikle anne ile, e─čer yeni bir evlilik olursa yeni aileye ve yeni ebeveyne ve s─▒kl─▒kla yeni karde┼člere uyum sa─člamakla y├╝z y├╝ze kal─▒r.
Bo┼čanmada annenin velayetindeki erkek ├žocukta ├Âzel sorunlar olu┼čmu┼čtur. Tersine, tekrar evlenme ergenlik ├Âncesi k─▒zlar i├žin ├Âzel problemler do─čurmu┼čtur. Tekrar evlenmeyi takiben ikinci y─▒lda, anne ile k─▒z ├žocu─ču ras─▒ndaki ├žat─▒┼čmalar y├╝ksekti. Tekrar evlenmenin oldu─ču k─▒zlarda, intakt ve evlenme olmayan bo┼čanm─▒┼č aile k─▒zlara oranla daha fazla talepkar, daha hostil, ve bask─▒ alt─▒nda ve daha az sevecen oluyorlard─▒. Davran─▒┼člar─▒ zamanla iyile┼čirken, aileleriyle aralar─▒ndaki z─▒tla┼čma ve distruptif davran─▒┼člar devam ediyordu.
├ťvey babaya yak─▒nla┼čma ili┼čkilerinde problemler ├Âzellikle k─▒z ├žocuklar─▒nda ya┼čan─▒yordu. Bunun birinci sebebi bo┼čanman─▒n f─▒rt─▒nal─▒ d├Âneminde anne-k─▒z aras─▒nda olu┼čan olumlu ili┼čkinin yeniden evlenme ile bozulmas─▒ olabilir. Bo┼čanma sonras─▒nda anneler k─▒zlar─▒na daha fazla ba─č─▒ms─▒zl─▒k, otorite ve karar verme sorumlulu─ču veriyorlar (bo┼čanma ├Âncesi ya┼čant─▒ya oranla). Bu sonu├žta e┼čitlik├ži ve ortak destek ili┼čkisine d├Ân├╝┼č├╝yor (en az─▒ndan ergenlik ├Âncesi k─▒zlarda). Sonu├žta; ergenlik ├Âncesi k─▒zlar, annelerinin yeniden evlenmesine g├╝cenebilmekte ve ├╝vey baba onun bu ili┼čkisi i├žin tehdit olu┼čturabilmektedir. ├ťvey baba ├╝vey k─▒z─▒n─▒ kontrol alt─▒nda tutmak i├žin iyi ebeveyn olmak yerine, yo─čun duygusal kat─▒l─▒ktan ka├ž─▒nan nazik yabanc─▒ rol├╝ alabilir. K├╝├ž├╝k ve daha b├╝y├╝k ├žocuklar ├╝vey babay─▒ sonu├žta s─▒cakl─▒kla kabullenirler fakat 9-15 ya┼člar─▒ndakiler diren├ž g├Âstermeye devam ederler ├ž├╝nk├╝ ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒ i├žin m├╝cadele etmek sebebiyle, ├ž├╝nk├╝ g├╝├žl├╝ seks├╝el arzular─▒ nedeniyle biyolojik olmayan babay─▒ tehdit olarak g├Ârmelerinden dolay─▒d─▒r.
Hetherington (1989) yeniden evlenmenin s─▒k─▒nt─▒l─▒ d├Ânemlerinde karde┼člerin olmas─▒n─▒n tampon ya da destekleyici olup olmayaca─č─▒n─▒ sorgulam─▒┼čt─▒r. Yeniden evlenmi┼č ailelerin ├žocuklar─▒nda ambivalans, hostil, d├╝┼čmanc─▒l ili┼čkiler bo┼čanmam─▒┼č ailelere g├Âre daha s─▒kt─▒r. Daha da ├Âtesi karde┼č k─▒skan├žl─▒─č─▒, agresyon ve alaka kurmama, antisosyal davran─▒┼člar─▒n artmas─▒nda ├Ânemli rol oynar. Bu tarz erkeklerde k─▒zlara oranla daha s─▒kt─▒r. Karde┼č ili┼čkileri zamanla iyile┼čirken, yinede bo┼čanm─▒┼č yeniden evlenmi┼č grupta di─čer iki gruba oranla (intakt, bo┼čanm─▒┼č yeniden evlenmemi┼č) daha fazla bozukluk kal─▒r.

 

 

 

 

 

Bo┼čanma ve ├çocuk ├ťzerine Etkileri

Bo┼čanma hi├ž ku┼čkusuz, ├žocuklar─▒n ba┼č─▒na gelebilecek en sars─▒c─▒ olaylardan birisi ve potansiyel olarak onlar─▒n geli┼čmelerini ciddi bir bi├žimde etkileyecek bir dizi de─či┼čikli─či de beraberinde getirmektedir. ÔÇťPotansiyel bir durumdur, ├ž├╝nk├╝ bo┼čanm─▒┼č bir ailenin bireyi olarak ya┼čamak ka├ž─▒n─▒lmaz olarak ├žocuklara zarar veren bir durum de─čildir. ├ľnemli olan anne ve baban─▒n evlliliklerinin sona ermesini nas─▒l kar┼č─▒lad─▒klar─▒, bo┼čanmadan sonra hayatlar─▒n─▒ ve ili┼čkilerini nas─▒l s├╝rd├╝kleri ve ├žocuklar─▒ ile ilgilenmeye devam etmeleridir. 1 y─▒lda 1 milyondan fazla ├žocuk, anne baba bo┼čanmas─▒ ya da ayr─▒l─▒─č─▒ ya┼čamaktad─▒r. Bo┼čanmaya kar┼č─▒ ├žocuklar─▒n tepkilerinin varl─▒─č─▒n─▒n fark─▒nda olu┼čun artmas─▒yla, 1960ÔÇÖlardan bu konu ├╝zerine bir ├žok ara┼čtr─▒ma yap─▒lm─▒┼čt─▒r.
1975ÔÇÖten bu yana bo┼čanmalar y─▒lda 1milyonu a┼čt─▒.
Bug├╝n yap─▒lan iki evlilikten biri bo┼čanma ile sonu├žlanacak.
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á 1983ÔÇÖte do─čan ├žocuklar─▒n %45ÔÇÖnin anne babas─▒ bo┼čanacak. %35ÔÇÖinin anne babas─▒ tekrar evlenecek, %20ÔÇÖsinin anne ya da babas─▒ ikinci e┼činden de ayr─▒lacak.
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Evliliklerin yar─▒s─▒ ilk 7 y─▒l i├žerisinde sona eriyor. Buna g├Âre 1980ÔÇÖlerde do─čmu┼č ├žocuklar─▒n a┼ča─č─▒ yukar─▒ ├╝├žte biri 18 ya┼č─▒na gelmeden tek ebeveynli bir evde ya┼čayacak.
Bu istatistiksel veriler bo┼čanman─▒n ciddi bir sosyal sorun oldu─čunu ┼č├╝phe g├Ât├╝rmez bir tarzda kan─▒tlamaktad─▒r. Ancak bo┼čanmay─▒ iyi ya da k├Ât├╝n├╝n kar┼č─▒tl─▒─č─▒ olarak g├Ârmek ├žok basit bir yakla┼č─▒m olur.
Bo┼čanma ile ilgili d├╝┼č├╝nd├╝r├╝c├╝ ger├žeklerin ve anne babas─▒ bo┼čanm─▒┼č ├žocuklar─▒n geli┼čimle ilgili ve psikolojik sorunlar ya┼čamak a├ž─▒s─▒ndan di─čer ├žocuklardan daha fazla risk alt─▒nda oldu─čuna dair artan verilerin ─▒┼č─▒─č─▒ alt─▒nda, giderek daha fazla ├žift aileyi da─č─▒tman─▒n do─čru olup olmayaca─č─▒n─▒ sor─čulamaktad─▒r. Baz─▒lar─▒, en az─▒ndan ├žocuklar b├╝y├╝y├╝p evden ayr─▒lana kadar, ki┼čisel isteklerini bir kenara at─▒p evlili─či s├╝rd├╝rmeyi d├╝┼č├╝nebilir. Bo┼čanmay─▒ kar┼č─▒ taraf─▒n istedi─či durumlarda, e┼čler kar┼č─▒ taraf─▒n ├Ân├╝ne istatistikleri koyarak, kar┼č─▒ tarafta su├žluluk duygular─▒ uyand─▒r─▒p, fikrini de─či┼čtirmeyi deneyebilir. Ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒ g├Âstermi┼čtir ki; sadece ├žocuklar─▒n iyili─či i├žin birarada kalman─▒n ├žok nadir i┼če yarad─▒─č─▒d─▒r. Bazen, birarada kalmak, ├žocuklara, anla┼čamayan e┼člerin bo┼čanmas─▒ndan daha ├žok zarar verebilmektedir. Kas─▒tl─▒ sessiz kalmalardan, s├╝rekli ba─čr─▒┼č ├ža─čr─▒┼člardan, fiziksel ┼čiddet g├Âstermeye kadar ├že┼čitli anla┼čmazl─▒k tezah├╝rlerine ┼čahit olmu┼č ├žocuklar, bo┼čanm─▒┼č aile ├žocuklar─▒ndan daha uyumsuzdur. K─▒sacas─▒, bazen, bir evlilik sorununu ├ž├Âzmenin tek yolu evlili─či sona erdirmek olabilir.
G├╝n├╝m├╝zde evliliklerin sona ermesi s─▒k rastlan─▒r bir olay oldu─ču i├žin, bir ├žok ├žocuk- ├žok k├╝├ž├╝k olanlar hari├ž- bo┼čannma kelimesini bilmektedirler. E─čer evlili─čniz bir s├╝redir gergin ve mutsuzsa, ├žocuklar─▒n─▒z─▒n bir┼čeylerin yolunda gitmedi─činin fark─▒nda olmalar─▒ b├╝y├╝k bir olas─▒l─▒kt─▒r. Kavgan─▒n-├Âzellikle fiziksel ┼čiddet ve alkolizm- bol oldu─ču ailelerde, ├žocuklar fark─▒nda olmadan, anne babalar─▒n─▒n ruhsal durumlar─▒n─▒ okumay─▒ ├Â─črenirler. K─▒zg─▒n ya da mutsuz bir ebeveyne yakla┼čmak i├žin en do─čru zaman─▒ ├že┼čitli ayr─▒nt─▒lardan yola ├ž─▒karak bulabilirler. Ayn─▒ ┼čekilde ne zaman ortada olmamalar─▒ gerekti─čini de bilirler. Bo┼čanma hakk─▒nda az ├žok bir┼čeyler bilmek ve s├╝rekli anne-baban─▒n kavgas─▒na tan─▒k olmak bile bir├žok ├žocu─ču anne babas─▒n─▒n ayr─▒l─▒yor ya da bo┼čan─▒yor oldu─ču haberine haz─▒rlamaz. Olay patlad─▒─č─▒ zaman, ki bu ├žo─ču kez anne ya da baban─▒n evden ayr─▒lmas─▒ ile kan─▒tlan─▒r, bir ├žok ├žocuk ger├žekten sars─▒l─▒r. E─čer ├žocuk anne ve babas─▒n─▒n kavgalar─▒ndan uzak tutulmu┼čsa daha da b├╝y├╝k bir ┼čok ya┼čar. ─░stismar eden biri bile olsa, bir ebevynden ayr─▒ olmak ├žocuklar─▒ deh┼čete d├╝┼č├╝r├╝r. ├çocu─čun aileyi terketmi┼č olan ebevyni ├Âzlemesi do─čald─▒r. Ebeveynin ayr─▒lm─▒┼č olmas─▒ ├žocuklar─▒n ba─čl─▒l─▒k duygular─▒n─▒ yoketmez.
Amato ve Keith (1991) bo┼čanm─▒┼č ailelerin ├žocuklar─▒yla ilgili yap─▒lan 92 ├žal─▒┼čman─▒n metaanalizini yapm─▒┼člard─▒r. Bo┼čanma s─▒ras─▒nda ├žocu─čun ya┼č─▒n─▒n, ├žocu─čun psikolojik ve sosyal uyum ve anne-baba ile ili┼čkilerine ├╝zerine en anlaml─▒ etki eden fakt├Âr oldu─čunu saptam─▒┼člard─▒r. Her ├žocu─čun geli┼čim h─▒z─▒ ayn─▒ olmasa da, ayn─▒ ya┼č grubundaki ├žocuklar benzer ├Âzellikler ta┼č─▒r. Ailenin da─č─▒lmas─▒, ayn─▒ yeti┼čkinlerde oldu─ču gibi, ├žocuklarda da bir ├žok de─či┼čik duygusal tepkiye yol a├žar. ├çocuklar bu duygular─▒ ilerideki ya┼čamlar─▒n─▒n ├že┼čitli a┼čamalar─▒nda tekrar tekrar ya┼čayabilirler. ─░├žinde bulunduklar─▒ ya┼ča g├Âre baz─▒ duygular ├Âne ├ž─▒kar, di─čerleri geri planda kal─▒p ileriki ya┼člarda tekrar yo─čunluk kazan─▒r.
Okul ├Âncesi ya┼člar
Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n ebeveyn bo┼čanmas─▒na tepkileri
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Regresyon
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Emesyonel gereksinimlerde artma
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Ba─č─▒ml─▒l─▒k, Clinging (yap─▒┼čkanl─▒k, yeti┼čkinin eteklerinin dibinden ayr─▒lmama)
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Artm─▒┼č Agresyon
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Korku, ├╝z├╝nt├╝, k─▒zg─▒nl─▒k olarak g├Âzlenebilmektedir.
Klinik ├žal─▒┼čmalarda genel olarak okul ├Âncesi d├Ânemdeki ├žocuklar─▒n akut yas d├Ânemimi ya┼čant─▒lar─▒n─▒n benzer oldu─ču belirtilmektedir.
Geli┼čimsel evreye ba─čl─▒ olarak 3 ├Âzg├╝n fakt├Âr zedelenebilirli─či (vulnerability) belirledi─čine i┼čaret edilmektedir (Roseby, 1985):
1. Cinsiyet (Gender): Bir ├žok bildiride okul ├Âncesi erkeklerin, k─▒zlara oranla daha fazla geli┼čimsel bozuklar g├Âsterdi─či ve bu problemlerin daha uzun s├╝rd├╝─č├╝ g├Âsterilmi┼čtir (Emery 1982, Hetherington ve ark 1978, 1979, Hodges ve Bloom 1984, Kurdek ve Berg 1983, Wellerstein ve Kelly 1980b). Cinsiyetler aras─▒ fark olmad─▒─č─▒n─▒ bildiren ├žal─▒┼čmalarda vard─▒r (Pett 1982, Reinhard 1977). Bo┼čanmalarda s─▒kl─▒kla evi baba terketmekte, psikanalitik ├žer├ževeden erkek ├žocu─čun neden daha s─▒k etkilendi─či bu a├ž─▒dan izah getirilebilmektedir. Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n bo┼čanma sonras─▒ baban─▒n yoklu─čunda erkekli─či telafi (compensatory masculinity), egosentrik d├╝┼č├╝nce ve ├Âdipal korkularla izah edilmektedir (Roseby, 1985).
2. Bo┼čanma ├Âncesi evde ya┼čanan Stres: Bo┼čanma ├Âncesi ya┼čanan olaylar─▒n niteli─či ├Ânemlidir. E─čer bo┼čanma ├Âncesi ┼čiddet ve ├žat─▒┼čmalar yo─čun ya┼čanm─▒┼č ise ├žocuklar bozukluklar─▒ daha ┼čiddetli ya┼čamakta ve uzun s├╝reli etkilere daha yatk─▒n olmaktad─▒rlar (Wallerstein & Kelly 1974)
3. Ebeveynlik i┼člevlerinin yeterli g├Âsterilmemesi (Lack of adequate parenting): Bu durum ├žocuklar─▒n g├╝ven ve otonomi duygusunu olumsuz olarak etkilemektedir (Wertman 1972).
K─▒sa D├Ânemdeki (Akut ) Etkiler
Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n bili┼čsel, geli┼čimsel s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒ ve duygusal immaturiteleri sebebiyle, bo┼čanmaya tepkileri abart─▒l─▒ olmaktad─▒r. Wallersteib ve Kelly (1980b) okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n bo┼čanman─▒n akut d├Ânemdeki kriz etkilerine olduk├ža duyarl─▒ olduklar─▒na dikkat ├žekmi┼člerdir. Bu semptomlar bu ya┼č ├žocuklar─▒n─▒n olaylara immatur yakla┼č─▒mlar─▒, fantazi ile ger├že─či ay─▒rtetmede g├╝├žl├╝kleri, bak─▒m ve korunma i├žin anne-babaya muhta├ž ve ba─č─▒ml─▒ olu┼člar─▒n─▒n fark─▒nda olu┼člar─▒yla ili┼čkilidir. Erkekler baban─▒n gidi┼čini k─▒zlara oranla daha az tolore etmektedirler. Bu ├žal─▒┼čmada ayr─▒l─▒k sonras─▒nda 1 y─▒l sonra yap─▒lan de─čerlendirmede bu ├žocuklar─▒n ├žo─čunda; regresyon, agresyon ve korkunun kayboldu─ču g├Âzlenmi┼čtir. E─čer bu bulgular devam ediyorsa, bu durum bo┼čanman─▒n kendisinden ba┼čka fakt├Ârlere ba─čl─▒yd─▒. Bunlar: devam eden ebebeyn ├žat─▒┼čmas─▒ ve yetersiz anne-baba i┼člevlerinin olmas─▒yd─▒. Bu durum ├žal─▒┼čmadaki 34 ├žocu─čun yar─▒s─▒nda g├Âzlenmekteydi. Bu durum; ├žok k├╝├ž├╝k ├žocuklarda bo┼čanma karar─▒ ve erken ya┼č evresinde kriz tepkilerinin normal olabilece─čini d├╝┼č├╝nd├╝rmektedir. Wallerstein ve Kelly: ebeveyn ├žocuk ili┼čkisinin kalitesinin bo┼čanmay─▒ takiben ilk y─▒lda k├╝├ž├╝k ├žocu─čun durumla ba┼ča ├ž─▒kabilmesinin en ├Ânemli belirleyicisi oldu─ču sonucuna vard─▒lar.
Davran─▒┼čsal Tepkiler
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Regresyon
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Artm─▒┼č Agresyon
┬ĚKlinik ├žal─▒┼čmalarda okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n ├žo─čunun, anne ve babas─▒n─▒n ayr─▒lmas─▒na ve bo┼čanmas─▒na, geli┼čimlerinde tamamlad─▒klar─▒ bir a┼čamaya geri d├Ânerek tepki g├Âsterir. Bu k─▒sa vadede (bir ka├ž ay) normal say─▒labilir. ├çocuklara zor durumlardan ka├žarak, kontrol├╝ elinde tuttuklar─▒, zihinsel olarak emin ve rahatlat─▒c─▒ bir yere s─▒─č─▒nma imkan─▒ verir. Bu davran─▒┼člar─▒n 1 y─▒l sonras─▒nda iyile┼čmeye ba┼člad─▒─č─▒ belirtilmektedir (Hetherington ve ark 1978).
Tipik gerileme davran─▒┼člar─▒ parmak emme, yata─č─▒ ─▒slatma, tutturmalar, anne ve babaya vurma, anne babaya a┼č─▒r─▒ d├╝┼čk├╝nl├╝k g├Âsterme ve eskiden sevilen bir oyuncu─ča ya da nesneye tekrar ba─članmakt─▒r.
├çocuklar, anne ve babalar─▒n─▒n evlili─činin sona ermesine duyduklar─▒ ├Âfkeyi, ya┼člar─▒na, ki┼čilik ├Âzelliklerine ve ailenin durumuna g├Âre de─či┼čen ┼čekillerde ifade ederler. ├ço─ču ├žocuk, ├Âzellikle erkek ├žocuklar s─▒k s─▒k kavga ederek, anne ve babaya, ├Â─čretmenlerine ve onlarla ilgilenen di─čer ki┼čilere ba─č─▒rarak ve k─▒r─▒p d├Âkerek ├Âfkelerini a├ž─▒─ča vurular. Kalter ve RembarsÔÇÖ─▒n ├žal─▒┼čmalar─▒nda (1981): bu ya┼č grubu i├žin agresyonu di─čer ya┼č gruplar─▒na g├Âre d├╝┼č├╝k bulmu┼čtur. Wallerstein ve Kelly (1975) Odipal d├Ânemdeki okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n daha agresif ve ba─č─▒ml─▒l─▒k g├Âsterdiklerini belirtmektedir.
Duygusal Tepkiler
Wallerstein ve Kelly (1975) bo┼čanma veya ayr─▒lma karar─▒n─▒ a├ž─▒kland─▒─č─▒ erken yas evresindeki 2.5-6 ya┼č aras─▒ndaki k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n emosyonel tepkileri ba┼čl─▒ca:
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Korku, anksiyete ve ├╝z├╝nt├╝
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ─░rritabilite
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Akut separasyon anksiyetesi
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Uyku Problemleri
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bili┼čsel konf├╝zyon
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Otoerotik aktiviteler (masturbasyon)
B├╝t├╝n ├žocuklar anne ve babalar─▒n─▒n ayr─▒lmas─▒ndan ve ailenin da─č─▒lmas─▒ndan sonra korkuya kap─▒l─▒rlar. Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒ daha ├žok, birlikte ya┼čad─▒klar─▒ evde kalan ebeveyninde kendini terk edip gitmesinden, giden ebeveyn taraf─▒ndan eskisi kadar sevilmemekten, yiyecek ya da yatacak yer bulamamaktan korkarlar. Bu korkular─▒n─▒ a─člamak, ebeveynden ba┼čka kimse ile kalmay─▒ reddetmek veya ebeveyni g├Âz ├Ân├╝nden ay─▒rmamak ┼čeklinde ortaya ├ž─▒kar.
Bu d├Ânemde ├žocuklar ya┼čad─▒klar─▒na bir anlam verebilmek i├žin fantazilere ve masallardaki b├╝y├╝l├╝ olaylara s─▒─č─▒nabilirler. Do─čadaki olaylar─▒n merkezinin kendileri olduklar─▒n─▒ inand─▒klar─▒ i├žin ebeveynin gidi┼činin kendisinin su├žu oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rler. Hayallerinde, anne baban─▒n hi├ž ayr─▒lmad─▒─č─▒n─▒ kurar, reddedilme ve kaybetme duygular─▒ ile ba┼ča ├ž─▒kabilmek i├žin t├╝rl├╝ ┼čeyler uydururlar.
├çocuklar anne baban─▒n ayr─▒lma karar─▒ konusunda s├Âz hakk─▒na sahip de─čillerdir. Ancak su├žluluk duygusu bu konuda onlar─▒n da rol├╝ oldu─ču d├╝┼č├╝ncesine yol a├žar. Bu duygunun nedeni kendilerinin d├╝nyan─▒n merkezi olduklar─▒na inanmalar─▒ ve bu y├╝zden her ┼čeyin nedeninin kendileri oldu─čunu d├╝┼č├╝nmeleridir. E─čer daha uslu olsalard─▒, okulda daha iyi notlar alsalard─▒, gizlice babalar─▒n─▒n gitmelerini istemeselerdi, annelerine ge├žen gece kar┼č─▒ gelmeselerdi vb. gibi nedenlerle her ┼čeye kendilerinin sebep oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rler. Hatta durumu d├╝zeltmenin de kendilerine ba─čl─▒ oldu─čuna inan─▒rlar.
Anne ve baban─▒n bo┼čanmas─▒n─▒n ├╝zerinden y─▒llar ge├žse de, hatta onlar ikinci kez evlenmi┼č olsalar bile bir ├žok ├žocuk hala onlar─▒ bir araya getirme hayalleri kurar, bazen anne ve babalar ├žocuklar─▒na yanl─▒┼č sinyaller vererek, onlar─▒n bo┼č yere umutlanmas─▒na yol a├žarlar.
Okul ├Âncesi ya┼člardaki ├žocuklar─▒n ├žo─ču cans─▒z nesneleri insan gibi d├╝┼č├╝n├╝r ve anne ve baban─▒n onlar─▒ her t├╝rl├╝ ┼čeyden koruyabilece─čine inan─▒r. Dolay─▒s─▒yla en b├╝y├╝k korkular─▒, onlar─▒ koruyan bu ki┼čileri kaybetmektir. Bir ebeveynin evden ayr─▒lmas─▒ bu korkunun ger├že─če d├Ân├╝┼čmesidir. Bir ebeveyn gitti─čine g├Âre, di─čeri de her an gidebilir diye d├╝┼č├╝n├╝rler. Zaman ve mesafe kavramlar─▒ tam olarak geli┼čmemi┼č oldu─ču i├žin, onlara g├Âre, bir ebeveynin her sabah i┼če gitmesi ile ba┼čka bir ┼čehirde ya┼čamas─▒ aras─▒nda bir fark yoktur. Ayr─▒ca ayn─▒ ├Ârneklem grubundaki daha b├╝y├╝k ├žocuklar─▒na oranla daha akut ve b├╝y├╝k tepkiler g├Âsterdiklerine i┼čaret etmi┼člerdir. Okul ├Âncesi erkek ├žocuklar─▒n, ayn─▒ ya┼č grubu k─▒z ├žocuklar─▒na oranla bo┼čanmadan daha fazla etkilendikleri ifade edilmektedir. Okul ├Âncesi ├žocuklarda bo┼čanman─▒n akut etkileri bir y─▒lll─▒k s├╝rede genellikle d├╝zelmektedir.
Uzun D├Ânemdeki Etkiler (Long-term Effects)
Wallerstein (1984), erken d├Ânemdeki bulgular─▒n aksine, 10 y─▒ll─▒k takip ├žal─▒┼čmalar─▒nda: k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n daha b├╝y├╝k ├žocuklara oranla anlaml─▒ derecede daha az emosyonel problem ya┼čad─▒klar─▒n─▒ saptam─▒┼čt─▒r. Ara┼čt─▒rmac─▒ bunu o d├Ânemde ya┼čananlar─▒ k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n an─▒msayamamalar─▒ ile ili┼čkili olarak de─čerlendirmi┼čtir.
Erkek ├žocuklar─▒n Cinsiyet ├ľzde┼čimi
Yap─▒lan ilk ├žal─▒┼čmalarda (Biller 1970, Westman 1970): cinsiyet ├Âzde┼čimi ve bozulmu┼č g├╝ven ve otonomiyi ara┼čt─▒rmak amac─▒yla ara┼čt─▒rmalar yapm─▒┼člar. Psikoseks├╝el geli┼čimin odipal evresinde bo┼čanma ya┼čayan erkek ├žocuklar─▒n, 3 ya┼č ├Âncesi ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čayan erkek ├žocuklara oranla daha fazla agresif davran─▒┼člar g├Âsterdiklerini saptam─▒┼člard─▒r.
Santrock (1970) yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmada 0-2ya┼č, 3-5 ya┼č ve 6-9 ya┼člar─▒nda bo┼čanma veya ayr─▒l─▒k ya┼čam─▒┼č 11 ya┼č─▒ndaki ├žocuklar─▒ ├žal─▒┼čmas─▒na alm─▒┼č: erken ya┼člarda bo┼čanma ya┼čayan ├žocuklar─▒n daha d├╝┼č├╝k derecede agresyon g├Âsterdiklerini bildirmi┼čtir.
Psikoanalitik alnda ├žal─▒┼čan ara┼čt─▒rmac─▒lar ve klinisyenler baba-yoklu─ču ├žal─▒┼čmalar─▒nda tipik olarak alt─▒n─▒ ├žizdikleri; ├Âdipal evrede artm─▒┼č agresyonu erkekli─či telafi ile a├ž─▒klamaktad─▒rlar (Gardner 1977).
K─▒zlar─▒n Cinsiyet Davran─▒┼č─▒
Kalter ve Rembar (1981) 3-5 ya┼člar─▒nda ebeveyn ayr─▒l─▒─č─▒ veya bo┼čanm─▒┼č ergen k─▒zlarla yapt─▒klar─▒ ├žal─▒┼čmada; bu k─▒zlar─▒n arkada┼člar─▒na kar┼č─▒ daha fazla agresyon g├Âsterdiklerini, ayn─▒ ya┼č grubundaki erkeklere oranla daha fazla akademik problemler ya┼čad─▒─č─▒ g├Âzlenmi┼čtir. Ara┼čtr─▒mac─▒lar: bu k─▒zlar─▒n ├Âdipal d├Ânemde ya┼čad─▒klar─▒ bo┼čanmaya kar┼č─▒ ├Âfkeyi internalize ederek puberteye kadar ta┼č─▒d─▒klar─▒n─▒ ileri s├╝rmektedirle.
Hetherington (1972): 13-17 ya┼č─▒ndaintakt, dul ve bo┼čanm─▒┼č aile k─▒zlar─▒yla yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmada: bo┼čanm─▒┼č ailelerdeki k─▒z ├žocukalr─▒n─▒n dul ailesi k─▒z ├žocuklar─▒na oranla daha fazla heteroseks├╝el patern ve d├╝┼č├╝k benlik say─▒s─▒ saptam─▒┼čt─▒r. 5 ya┼č─▒ndan ├Ânce ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čam─▒┼č k─▒zlar, 5 ya┼č─▒ndan sonra ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čayan k─▒zlara oranla; daha fazla erkeklerel uygunsuz ili┼čkiye girdikleri, daha fazla ba┼čtan ├ž─▒kar─▒c─▒ davrand─▒klar─▒, daha erken ve daha s─▒k fl├Ârte ve cinsel ili┼čkiye ba┼člad─▒klar─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Baba yoklu─ču a├ž─▒s─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda Hetherington k─▒zlar─▒n ├Âdipal d├Ânemde bir erkek ebeveyni kayb─▒n─▒n etkilerini ergenlik d├Âneminde g├Âsterdiklerini ileri s├╝rmi┼čtir. Baba yoklu─ču, k─▒zlar─▒n erkeklerle etkile┼čimlerini etki┼čledi─čini iddia etmi┼čtir.
Davran─▒┼čsal ve akademik etkiler
Kalter ve Rembar (1981) ÔÇśe g├Âre anne-bba ayr─▒l─▒─č─▒n─▒ ├Âdipal d├Ânemde ya┼čam─▒┼č, anlaml─▒ derecede daha y├╝ksek derecede okul davran─▒┼č problemleri ya┼čad─▒klar─▒n─▒ bulmu┼čtur. Ara┼čt─▒rmac─▒lar ├Âdipal d├Ânemde ayr─▒l─▒k ve ya bo┼čanma ya┼čayan erkek ├žocuklar─▒n agresyonlar─▒n─▒ latans d├Âneme ta┼čad─▒klar─▒n─▒ ileri s├╝rmektedirler.
Blachcberd ve Biller (1977): baba yoklu─ču ya┼čayan ekek ├žocuklar─▒n okul ba┼čar─▒lar─▒n─▒ ara┼čt─▒rmas─▒nda: 5 ya┼č ├Âncesi ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čayan latans ya┼č─▒ erkek ├žocuklar─▒n anlaml─▒ derecede daha s─▒k okul ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ ya┼čad─▒klar─▒n─▒ saptam─▒┼čtr─▒.
├ço─ču baba sevgi doludur ve ├žocuklar─▒n─▒n hayat─▒nda olumlu bir rol oynar. Bbalar evden ayr─▒ld─▒klar─▒ zaman ├žocuklar─▒n─▒ her kar┼č─▒lar─▒nda g├Ârebilecekleri g├╝├žl├╝ erkek modelinden mahrum etmi┼č olurlar. Dhas─▒ erkek ├žocuklar sorumluluk, ba┼čar─▒, babal─▒k, di─če insanlarla ge├žinmek, kar┼č─▒ cinsle ili┼čki kurmak ve sald─▒rgan huylar─▒n─▒ kontrol etmek gibi konularda uygun erkek davran─▒┼člar─▒n─▒ ├Â─črenmek i├žin belki de hayatlar─▒n─▒n en g├╝venilir ├Â─čretmenini kaybetmi┼č olurlar.
Babas─▒z evlerde b├╝y├╝yen erkek ├žocuklar─▒n daha az rekabet├ži, sporla daha az ilgili, ba┼čkalar─▒na ba─č─▒ml─▒ ve daha sald─▒rgan olduklar─▒ ara┼čt─▒rmalarda saptanm─▒┼čt─▒r. Okulda da ba┼čar─▒s─▒z olmalar─▒ ve otoriteye ba┼čkald─▒rmalar─▒ olas─▒d─▒r. E─čer baba, erkek ├žocuk okul ├Âncesi d├Ânemdeyken ayr─▒l─▒rsa, ├žocu─čun cinsel kimli─či konusunda da akl─▒ kar─▒┼č─▒r.
Babas─▒z b├╝y├╝yen k─▒z ├žocuklar ise kar┼č─▒ cinsle ili┼čki kurmakta zorlan─▒rlar. Baz─▒lar─▒ ya┼člar─▒na g├Âre ├žok uyanm─▒┼čt─▒r. Bunun nedeni, babalar─▒ ile olmas─▒ beklendi─či gibi cinsellik d─▒┼č─▒ yollarla bir erke─čin ilgisini ├žekme egesersizleri yapma f─▒rsat─▒ bulamam─▒┼č olmalar─▒d─▒r. Ya┼č├ža k├╝├ž├╝k k─▒zlar hayallerinde bir baba yarat─▒p, onunla kendilerini avutur ve ger├že─čin so─čuk y├╝z├╝nden ka├žarlar. Babalar─▒ taraf─▒ndan ihmal edilen k─▒z ├žocuklar─▒n, mutlulu─ču, erkekleri mutlu etmekle ├Âl├žmeleri ├žok ├╝z├╝c├╝d├╝r.
Ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒ ├žat─▒┼čmalar sonucu y─▒pranm─▒┼č bir ailede ya┼čayan ├žocuklar─▒n, bo┼čanm─▒┼č ailelere oranla daha fazla problemler ya┼čad─▒─č─▒d─▒r. 1965-1979 aras─▒nda bo┼čanma oranlar─▒ h─▒zl─▒ art─▒┼č g├Âstermi┼čtir. 1970ÔÇÖin sonlar─▒nda veya 80ÔÇÖlerin ba┼č─▒nda do─čan %40-50 aras─▒ ├žocuk bo┼čanma deneyimi ya┼čayacaklarr─▒ tahmin edilmektedir ve bunlar yakla┼č─▒k 5 y─▒l boyunca tek ebeveyn evlerde ya┼čayacaklard─▒r. Bo┼čanm─▒┼č annelerin %75ÔÇÖi , babalar─▒n %80ÔÇÖi tekrar evlenece─činden, ikinci bir bo┼čanma riski de artmaktad─▒r (Hetherington, 1989).
Sonu├žta ├žocuklar bir ge├ži┼č g├Âsterirler: orijinal aileden tek ebeveynli aileye, genellikle anne ile, eger yeni bir evlilik olursa yeni aileye ve yeni ebeveyne ve s─▒kl─▒kla yeni karde┼člere uyum sa─člamakla y├╝zy├╝ze kal─▒r.
Bo┼čanmada annenin velayetindeki erkek ├žocukta ├Âzel sorunlar olu┼čmu┼čtur. Tersine, tekrar evlenme ergenlik ├Âncesi k─▒zlar i├žin ├Âzel problemler do─čurmu┼čtur. Tekrar evlenmeyi takiben ikinci y─▒lda, anne ile k─▒z ├žocu─ču ras─▒ndaki ├žat─▒┼čmalar y├╝ksekti. Tekrar evlenmenin oldu─ču k─▒zlarda, intakt ve evlenme olmayan bo┼čanm─▒┼č aile k─▒zlara oranla daha fazla talepkar, daha hostil, ve bask─▒ alt─▒nda ve daha az sevecen oluyorlard─▒. Davran─▒┼čalar─▒ zamanla iyile┼čirken, aileleriyle aralar─▒ndaki z─▒tla┼čma ve distruptif davran─▒┼člar devam ediyordu.
├ťvey babaya yak─▒nla┼čma ili┼čkilerinde problemler ├Âzellikle k─▒z ├žocuklar─▒nda ya┼čan─▒yordu. Bunun birinci sebebi bo┼čanman─▒n f─▒rt─▒nal─▒ d├Âneminde anne-k─▒z aras─▒nda olu┼čan olumlu ili┼čkinin yeniden evlenme ile bozulmas─▒ olabilir. Bo┼čanma sonras─▒nda anneler k─▒zlar─▒na daha fazla ba─č─▒ms─▒zl─▒k, otorite, ve karar verme sorumlulu─ču veriyorlar (bo┼čanma ├Âncesi ya┼čant─▒ya oranla). Bu sonu├žta e┼čitlik├ži ve ortak destek ili┼čkisine d├Ân├╝┼č├╝yor (en az─▒ndan ergenlik ├Âncesi k─▒zlarda). Sonu├žta; ergenlik ├Âncesi k─▒zlar, annelerinnin yeniden evlenmesine g├╝cenebilmekte ve ├╝vey baba onun bu il┼čkisi i├žin tehdat olu┼čturabiilmektedir. ├ťvey baba ├╝vey k─▒z─▒n─▒ kontrol alt─▒nda tutmak i├žin iyi ebevyn olmak yerine, yogun duygusal kat─▒l─▒ktan ka├ž─▒nan nazik yabanc─▒ rol├╝ alabilir. K├╝├ž├╝k ve daha b├╝y├╝k ├žocuklar ├╝vey babay─▒ sonu├žta s─▒cakl─▒kla kabullenirler fakat 9-15 ya┼člar─▒ndakiler diren├ž g├Âstermeye devam ederler ├ž├╝nk├╝ ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒ i├žin m├╝cadele etmek sebebiyle, ├ž├╝nk├╝ g├╝├žl├╝ seks├╝el arzular─▒ nedeniyle biyolojik olmayan babay─▒ tehdit olarak g├Ârmelerinden dolay─▒d─▒r.
Hetherington (1989) yeniden evlenmenin s─▒k─▒nt─▒l─▒ d├Ânemlerinde karde┼člerin olmas─▒n─▒n tampon ya da destekleyici olup olmayaca─č─▒n─▒ sorgulam─▒┼čt─▒r. Yeniden evlenmi┼č ailelerin ├žocuklar─▒nda ambivalans, hostil, d├╝┼čmanc─▒l ili┼čkiler bo┼čanmam─▒┼č ailelre g├Âre daha s─▒kt─▒r. Daha da ├Âtesi karde┼č k─▒skan├žl─▒─č─▒, agresyon ve alaka kurmama, antisosyal davran─▒┼člar─▒n artmas─▒nda ├Ânemli rol oynar. Bu tarz erkeklerde k─▒zlara oranla daha s─▒kt─▒r. Karde┼č ili┼čkileri zamanla iyile┼čirken, yinede bo┼čanm─▒┼č yeniden evlenmi┼č grupta di─čer iki grupa oranla (intakt, bo┼čanm─▒┼č yeniden evlenmemi┼č) dah fazla bozukluk kal─▒r.
EBEVEYN BO┼×ANMASI VE ├çOCU─×U TEPK─░S─░
Latans Ya┼č─▒ ├çocuklar
Geli┼čimin latans d├Âneminde sosyal fark─▒ndal─▒k ve kendini fark─▒ndal─▒k ├Ânemli ├Âl├ž├╝de artar. Erken latans d├Âneminde bo┼čanmay─▒ ya┼čayan ├žocuklar k─▒zg─▒nl─▒klar─▒n─▒n fark─▒na varabilirler fakat sadakat ve korku hisleriyle bunlar─▒ g├Âstermede ba┼čar─▒s─▒z olabilirler. Yani sadakat ve k─▒zg─▒nl─▒k (anger and loyalty) aras─▒nda ├žat─▒┼čma ya┼čar. Latans ya┼č─▒ ├žocu─ču giden ebeveyni kendini reddi gibi alg─▒layabilir. Latans ya┼č─▒ aile dinamiklerine aktif olarak kat─▒l─▒r. Hess ve Camara (1979) ve Coeper ve ark (1983) : bu ├žocuklar─▒n d├╝┼č├╝k benlik sayg─▒s─▒, depresyon, bozulmu┼č davran─▒┼č ve okul ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒, izlosyon g├Âstermeye daha yatk─▒n oldu─čunu belirtmektedirler.
Okul ├Âncesi ├žocuklardaki gibi k─▒zlar erkeklere oranla daha fazla davran─▒┼č problemleri g├Âsterirler. Bba ayr─▒l─▒─č─▒ olan latans ├ža─č─▒ erkek ├žocuklar─▒, cinsiyet ├Âzde┼čiminde bozukluklara yatk─▒nd─▒r.
K─▒sa D├Ânemdeki Tepkiler
Davran─▒┼čsal Tepkiler
Bir ka├ž ├žal─▒┼čmada latans d├Ânemi populasyonda; erkeklerin (t─▒pk─▒ okul ├Âncesi ├žocuklar gibi) k─▒zlara oranla daha fazla k─▒zg─▒nl─▒k ve stres g├Âsterdiklerini tan─▒mlam─▒┼čt─▒r. ├ço─ču erkek ├žocuk k─▒zg─▒nl─▒klar─▒n─▒; ├Â─čretmenleri ve arkada┼člar─▒ ├╝zerine kayd─▒rabilmektedir. Baz─▒ ├žocuklar ise direkt ve a├ž─▒k olarak ÔÇťbaban─▒n ayr─▒l─▒p gitmesindenÔÇŁ annelerini su├žlamaktad─▒r. Santrock yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmada (1979) latans d├Ânemi erkek ├žocuklar; okul ├Âncesi ├žocuklara oranla bo┼čanma sonras─▒ daha fazla aresyon g├Âstermektedir. Bu agresyonlar─▒ aile d─▒┼č─▒ndaki ki┼čilere de kayabilmektedir.
Hess ve Camara; bo┼čanman─▒n kendisinden ziyade aile ├žat─▒┼čmalar─▒n─▒n agresyon seviyesini daha g├╝venilir yordad─▒─č─▒n─▒ saptam─▒┼čt─▒r. Wallerstein ve Kelly (1980b): erkeklerin k─▒zlara oranla daha fazla agresyon g├Âsterdiklerini bulmu┼čtur.
Emosyonel Tepkiler
6-8 ya┼č─▒ndaki ├žocuklar fantazi veya inkar ile ├╝z├╝nt├╝ ve yaslar─▒n─▒ ge├žiremezler (Wallerstein & Kelly 1980b). Regresyon g├Âzlenebilir. Agresyon genellikle velayet ├╝zerinde olan anneye y├Ânelir. Di─čer ebeveyn aktif olarak yard─▒mc─▒ olmasa bile tipik olarak ├žocuklar ikisini de sad─▒k kal─▒r.
Sonu├ž olarak: hem okul ba┼čar─▒s─▒nda hemde arkada┼č ili┼čkilerinde azalma; ge├ž latans d├Ânemi ├žocuklar─▒n yar─▒s─▒nda g├Âzlenir. 1 y─▒l i├žinde bu problemlerin ├žo─ču d├╝zelir.
Aile ili┼čkileri
Wallerstein ve Kelly (1980b) ve Adams (1982): bo┼čanma ve ayr─▒l─▒k ya┼čayan ergenlerin aile ili┼čkileri d─▒┼č─▒nda tipik olarak destek ararlar. Bu ergenlerin geli┼čimsel olarak bireyselle┼čmeye haz─▒rlanmas─▒yla ili┼čkilidir. Buna kar┼č─▒n latans ya┼č─▒ ├žouklar─▒ geli┼čimsel olarak aileden bireyselle┼čmeye haz─▒r de─čildir ve bu nedenle destek aray─▒┼č─▒ aile ile s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Bu nedenle aileyi bar─▒┼čt─▒rma gayretleri i├žinde olabilirler.
Okul ba┼čar─▒s─▒
Hetherington, Camara ve Fatherman (1981); ebeveyn yoklu─ču ve akademik ba┼čar─▒n─▒n ara┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ 58 ├žal─▒┼čmay─▒ analizlerinde; tek ebeveynli ailelerin ├žocuklar─▒n─▒n daha d├╝┼č├╝k notlar ald─▒klar─▒n─▒ bildirmektedirler. Bban─▒n elviri┼čli oldu─ču durumlarda erkek ├žocuklar─▒n notlar─▒n─▒n daha iyi oldu─ču saptanm─▒┼čt─▒r. ┼×unu ak─▒lda tutmak ├Ânemlidir: Baban─▒n olmad─▒─č─▒ evde, anne otoriteyi g├╝├ž kullanarak erkek ├žocu─čun agresyonunun bast─▒rmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ belirtilmektedir (Hetherington ve ark.1978).
Uzun D├Ânem Etkileri
Wallerstein ve Kelly (1980b): 5 y─▒ll─▒k takip ettikleri: 9-12 ya┼č erkek ├žocuklar─▒nda yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmda bo┼čanma karar─▒ veya erken yas evresinde k─▒zg─▒nl─▒k ya┼čayan grubun, k─▒zg─▒nl─▒─č─▒n─▒n daha da artt─▒─čn─▒ belirtmektedir. Bunlar─▒n davran─▒m bozuklu─ču belirtileri ; ├Âfke patlamalar─▒, anne-bbaya kar┼č─▒ gelme, su├ž i┼čleme, okul ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ ve okuldan ka├žma gibi sorunlar─▒ daha s─▒k g├Âsterdi─či yolundayd─▒. Karar a┼čamas─▒nda yogun k─▒zg─▒nl─▒k ya┼čam─▒┼č grup en fazla acting-out ya┼č─▒yordu. Akut evrede anne-babalar─▒n─▒ su├žluyor, ard─▒s─▒ra kendilerini ailelerinden yal─▒t─▒yor, geri ├žekiyorlard─▒.
Walter ve Ramber (1981): latans d├Âneminde bo┼čanmay─▒ ya┼čam─▒┼č erkek ├žocuklar─▒n ergenlik d├Âneminde okul ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ ev okuldan ka├žma olaylar─▒n─▒ s─▒k ya┼čad─▒klar─▒, oysa bu d├Ânemdeki k─▒zlar─▒n okul problemleri az g├Âsterdikleri yolundayd─▒. Kurdek ve Berg (1983): latans d├Âneminde bo┼čanma ya┼čam─▒┼č ├žocuklar─▒ 10 y─▒ll─▒k takiplerinde, k─▒zlar─▒n erkeklere oranla anlaml─▒ derecede daha iyi uyum sa─člad─▒─č─▒n─▒ belirlemi┼čtir. K─▒zlar erkeklere oranla bo┼čanmay─▒ daha kabullenici oluyor, babayla temas─▒n kayb─▒na daha az olumsuz tepki g├Âsteriyorlard─▒. Uyum sa─člaman─▒n bo┼čanan e┼čler aras─▒ndaki ├žat─▒┼čman─▒n derecesi ile ili┼čkili oldu─čunu saptam─▒┼člard─▒r.
Hetherington (1972): okul ├Âncesi ve klatans d├Âneminde bo┼čanmay─▒ ya┼čam─▒┼č k─▒zlar─▒ ergenlik d├Ânemlerinde de─čerlendirmi┼č: okul ├Âncesi y─▒llarda bo┼čanmay─▒ ya┼čam─▒┼č k─▒zlarda heteroseks├╝el davran─▒┼člar─▒ daha ciddi bulmu┼čturr (erkeklerle etkile┼čimde artm─▒┼č anksiyete ve ba┼čtan├ž─▒kar─▒c─▒l─▒k). K─▒zg─▒nl─▒─č─▒ ergenli─če ta┼č─▒nm─▒┼č k─▒zlar─▒n bir grubunda; artm─▒┼č cinsel aktivite ve rastgele cinsel ili┼čkiye girme oran─▒ fazlayd─▒.
ERGENLER
Sa─čl─▒kl─▒, b├╝t├╝nle┼čmi┼č kimli─čin geli┼čmesi i├žin aileye ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒n yava┼č yava┼č azalmas─▒ gereklidir. Kazan─▒lacak otonomi ergen-ebevyn ili┼čkisinin nat├╝r├╝ne ba─čl─▒d─▒r. Ergenlerde otonomi 3 alanda geli┼čir: emosyonlar, davran─▒┼člar ve de─čerler (values) (Douvan &Adelson, 1966). Emosyonel otonomi; bireyin yak─▒nla┼čma ve sevgi hislerini ev d─▒┼č─▒ndaki birileriyle de doyurmaya ba┼člamas─▒yla ba┼člar. Davran─▒┼čsal otonomi, ki┼čisel davran─▒┼čalar─▒ hakk─▒nda karar verme sorumlulu─čunu al─▒r. De─čerlerin otonomisinde; yanl─▒┼č ve do─čruyu alg─▒lama ve ya┼čam stilini belirlemeye ba┼člar. Otonomi i├žin m├╝cadele hem ergen hem aileler i├žin zor anlard─▒r. Otonominin ba┼čar─▒l─▒ olarak ger├žekle┼čtirilmesi bo┼čanm─▒┼č aile ergenlerinde zor olabilir. ABDÔÇÖde 10-18 ya┼č─▒nda 14 milyon ergen tek ebeveynle ya┼čamaktad─▒r (1983, Select Commitie on childen). ABDÔÇÖde her 4 ├žocuktan biri tek ebevyn ile ya┼čarken; 16 ya┼č─▒na ula┼čt─▒klar─▒nda beyazlar─▒n 1/3ÔÇÖ├╝, siyahlar─▒n 2/3ÔÇÖ├╝ bo┼čanma nedeniyle ya┼čamlar─▒n─▒n bir d├Âneminde tek ebebeyn ile ya┼čamak zorunda kalm─▒┼čt─▒r (Bumpass &Rindfuss 1979).
K─▒sa D├Ânemdeki Etkiler
Davran─▒┼čsal Tepkiler
Peterson yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmada (1982): babas─▒ yok olan erkeklerin, intakt ailelere oranla daha geleneksel erkeklik sergilediklerini belirledi. Santrock (1977) bo┼čanm─▒┼č ailelerdeki 10-12 ya┼č─▒ndaki subjelerde; intakt ailelere oranla anlaml─▒ derecede daha maskuline, itiatsiz, agresif ve riskli davran─▒┼čalarda bulunduklar─▒yd─▒.
Wallerstein & Kelly (1980b) ve Schwartzberg (1980) ergenlerde yapt─▒klar─▒ ├žal─▒┼čmalarda ebveyn bo┼čanmas─▒na iki farkl─▒ yolla tepki g├Âsteriyorlard─▒. Birinci grup regresif davran─▒┼člar g├Âsteriyor, kendinden daha k├╝├ž├╝k ├žocuklarla zaman ge├žiriyorlard─▒. Okul devam─▒ ve ba┼čar─▒s─▒nda d├╝┼čmeler, zihinleriyle bu konuyla a┼č─▒r─▒ me┼čgul etmeleriyle ili┼čkiliydi. ─░kinci grup: Ba─č─▒ml─▒l─▒k gereksinimlerini transfer ediyor, haz─▒r olmasalar bile ba─č─▒ms─▒z olmaya ├žal─▒┼č─▒yorlard─▒. Bunun sonucu erkeklerde antisosyal davran─▒┼č ve su├ža y├Ânelik davran─▒┼člar geli┼čiyordu. K─▒zlarda ise arkada┼člar─▒na ba─č─▒ml─▒l─▒k ve cinsel ili┼čkiye erken gibi davran─▒┼člar sergileniyordu.
Ebeveyn bo┼čanmas─▒n─▒n ergen k─▒zlar─▒n seks├╝el davran─▒┼člar─▒na etki etti─čini bildiren ba┼čka ├žal─▒┼čmalarda vard─▒r (Hainline & Feig 1978, Hetherington ve ark 1979a): Bu k─▒zlar─▒n fl├Ârte daha erken ba┼člad─▒klar─▒, daha fazla cinsel aktivitede bulunduklar─▒, erken ya┼čta evlendikleri ve b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla evlilik ├Âncesi gebe kald─▒klar─▒yd─▒.
Emosyonel Tepkiler
Ara┼čt─▒rma ve klinik bildiriler: ebeveyn bo┼čanmas─▒na ergenlerin ciddi emosyonel tepkiler g├Âsterdiklerine i┼čaret etmktedirler. Wallerstein ve KellyÔÇÖnin (1980b): 21 ki┼čilik ergen grubunda, ├žo─čunu karar a┼čamas─▒nda k─▒zg─▒nl─▒k ve yas ya┼čad─▒klar─▒n─▒ belirtmektedir. Bunlar─▒n 1/3ÔÇÖ├╝ kendini ailelerdrinden duygusal olarak yal─▒tarak tepki g├Âstermi┼člerdir. Bu ergenler ailelerinden erken ayr─▒lmaya meyilli olmaktad─▒r.
Baz─▒ ergenler stratejik olarak aileden kendisini ├žekmekte, b├Âylece daha az k─▒zg─▒nl─▒k duymakta ve ├žabuk uyum sa─člamaktad─▒rlar.
Okul Davran─▒┼člar─▒ ve Ba┼čar─▒s─▒
Bir ├žok ├žal─▒┼čmada bo┼čanm─▒┼č ailelerdeki ergenlerin daha d├╝┼č├╝k akademik ve bili┼čsel performans g├Âsterdiklerini saptam─▒┼čt─▒r (Allison &Furstenberg 1989, rosenthal & Hansen 1980). Tek ebeveynli evlerde denetim eksikli─či nedeniyle, okula gitmeme ve ka├žma davran─▒┼člar─▒ artmaktad─▒r (Brown 1980).
Uzun D├Ânemdeki Etkileri
Bo┼čanman─▒n Ku┼čaklar Aras─▒ Ge├ži┼či
Bir ka├ž ├žal─▒┼čmada ebeveynleri bo┼čanm─▒┼č ailelerin bireylerin evliliklerinin bo┼čanma ile sonu├žlanma olas─▒l─▒─č─▒ daha y├╝ksektir (Ganog, Coleman & Brown 1981).
BO┼×ANMANIN ├çOCUKLAR ├ťZER─░NDEK─░ ETK─░LER─░
Be┼č ve sekiz ya┼č aras─▒
├çocuklar be┼č ya┼č─▒na geldiklerinde duygular─▒n─▒ ve sald─▒rganl─▒k gibi baz─▒ d├╝rt├╝lerini k─▒smen de olsa kontrol edebilmeyi ├Â─črenmi┼č olurlar. Ki┼čilikleri yava┼č yava┼č yerine oturmaya ba┼člad─▒─č─▒ i├žin d├╝nyaya ve ├ževrelerine b├╝y├╝k ilgi duyarlar. Bu kritik d├Âneme gelen anne baba ayr─▒l─▒─č─▒ ya da bo┼čanma, ├žocuklar─▒n sa─čl─▒kl─▒ geli┼čimine sekte vurabilir. Hala s─▒n─▒rl─▒ anlama kapasitelerine ra─čmen bo┼čanman─▒n ne anlama geldi─čini d├╝┼č├╝nebilirler ve evden ayr─▒lan ebeveynin fiziksel bo┼člu─čunu kuvvetle hissederler. “Bana kim bakacak? Bana ne olacak?” gibi sorulara somut cevaplar isterler ve anne ve babalar─▒n─▒ bar─▒┼čt─▒rmak i├žin ├že┼čitli yollar denerler. Her ikisine de derinden ba─čl─▒l─▒k duyarlar.
Dokuz ve On iki ya┼člar aras─▒
Bu ya┼č grubundaki ├žocuklar genellikle, anne baban─▒n ayr─▒lmas─▒n─▒ ya da bo┼čanmas─▒n─▒ daha iyi kabullenirler, ancak ya┼čamlar─▒na yans─▒yan sonu├žlar─▒ nedeniyle onlara ├Âfke duyabilirler. Yinede ayr─▒lan ebeveyne ├Âzlem duyarlar. E─čer bu ebeveynin cinsiyeti, kendi cinsiyetleri ile ayn─▒ ise bu ├Âzlem daha da ┼čiddetlidir. Eski e┼čine ├Âfke duyan anne ve babalar da bu ya┼č grubundaki ├žocuklar─▒na daha ├žok i├žlerini d├Âkerler. Bu yanl─▒┼čt─▒r.
Bu ya┼člardaki ├žocuklar i├žin rol modelleri ├Ânemlidir. Anne ve babalar─▒n─▒, akrabalar─▒n─▒, arkada┼člar─▒n─▒, ├Â─čretmenlerini ve onlar─▒n g├Âz├╝nde de─čeri olan di─čer insanlar─▒ izleyerek payla┼čma, liderlik, arkada┼čl─▒k kurma ve olaylara olumlu yakla┼čma gibi becerilerini geli┼čtirirler.
├çocuklar─▒n─▒z─▒n bo┼čanman─▒za uyum sa─člamalar─▒na yard─▒m etmek i├žin ataca─č─▒n─▒z ilk ad─▒m yapman─▒z gereken ┼čeylerin bilincine varmakt─▒r:
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Ailenizin kendine ├Âzg├╝ ko┼čullar─▒ i├žerisinde ayr─▒ ya┼čama ve bo┼čanman─▒n ne anlama geldi─čini ├žocuklar─▒n─▒z─▒n anlamalar─▒n─▒ sa─člamak.
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ├çocuklar─▒n─▒za, ya┼člar─▒na uygun bi├žimde, bo┼čanman─▒n onlar─▒ nas─▒l etkileyece─čini somut ifadelerle a├ž─▒klamak
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ├çocuklar─▒n─▒z─▒ her zaman sevileceklerine ve en iyi ┼čekilde bak─▒lacaklar─▒na inand─▒rmak ve bu y├Ânde davranmak.
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ├çocuklar─▒n─▒z─▒ di─čer ebeveyn ile mutlu ve s─▒cak bir ili┼čki s├╝rd├╝rmek i├žin cesaretlendirmek ve bunun i├žin elinizden geleni yapmak
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Eski e┼činizle ili┼čkiyi m├╝mk├╝n oldu─ču kadar sorunsuz s├╝rd├╝rmek. Bu m├╝mk├╝n de─čilse, sorunlar─▒ ├žocuklara yans─▒tmamak.
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ├çocuklarla ilgili konularda eski e┼činizle i┼čbirli─či yapmak.
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ├çocuklar─▒n─▒z─▒n sizin i├žin yeri doldurulamaz ve de─čerli varl─▒klar oldu─čunu hissetmelerini sa─člamak.
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Hayatlar─▒ndaki ba┼čka insanlardan ve uzmanlardan yard─▒m ve rehberlik istemeleri i├žin ├žocuklar─▒n─▒za yard─▒m etmek.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Aldatmalar ve yeniden evlenme ├žocuklar─▒ nas─▒l etkiler?

Son y─▒llarda de─či┼čen ekonomik, sosyal ve k├╝lt├╝rel ┼čartlar nedeniyle anne-babalar─▒n bo┼čanarak ba┼čka biri ile evlenmesi veya evlenmeden birlikte ya┼čamas─▒ ve e┼člerin birbirini aldatmas─▒ gibi durumlarda art─▒┼č oldu─ču g├Âr├╝lmektedir.

├çocuk ve Ergen Ruh Sa─čl─▒─č─▒ ve Hastal─▒klar─▒ Uzman─▒ Dr. Ayten Erdo─čan yeti┼čkinler aras─▒ndaki ili┼čkilerdeki bu de─či┼čimlerin ├žocuklar ├╝zerindeki etkilerini anlatarak, ├žocuklara nas─▒l davran─▒lmas─▒ gerekti─či konusunda bilgiler verdi:

E┼čiyle ge├žimsizlik ya┼čayan bir kad─▒n veya erke─čin ba┼čkas─▒ ile fl├Ârt etmesi ├žocuklar─▒ nas─▒l etkiler?
Huzursuz, mutsuz, birbirine sayg─▒ ve sevgisi olmayan anne ve babadan olu┼čan evlilik ortam─▒n─▒n ├žocu─čun sa─čl─▒kl─▒ ruhsal geli┼čimi a├ž─▒s─▒ndan sak─▒ncalar─▒ oldu─ču bilinmektedir. B├Âyle bir durumda ├žocuk ruh sa─čl─▒─č─▒nda olumsuz etkiler kad─▒n ya da erke─čin bir ba┼čkas─▒ ile fl├Ârt etmesi de─čil, evde anne baba aras─▒nda ya┼čanan negatif olumsuz duygu ve davran─▒┼člar sonucu olu┼čur.

Ba┼čka biriyle fl├Ârt; eve gelmeme, evde ba─č─▒r─▒p ├ža─č─▒rma, a┼ča─č─▒lama gibi uyumsuz evlilik sonucu ortaya ├ž─▒kan bir ├žok olumsuz durumun bir par├žas─▒d─▒r. B├Âyle ortamda b├╝y├╝yen ├žocu─čun bu stres fakt├Ârlerinden etkilenmesi normaldir. ├çocuklar ge├žimsizlik sonucu ortaya ├ž─▒kan bu durumlar kar┼č─▒s─▒nda i├žinde bulunduklar─▒ ya┼č d├Ânemine g├Âre de─či┼čen ├Âzellikte ├že┼čitli endi┼če ve kayg─▒lar duyarlar.

├çocuklar, “annem babam birbirlerine zarar verecek mi, bana zarar verecekler mi, ayr─▒lacaklar m─▒, kiminle ya┼čayaca─č─▒m, evden ta┼č─▒nacak m─▒y─▒m, annem veya babam nerede ya┼čayacak, okulum de─či┼čecek mi, bu yaz gene basketbol okuluna gidebilecek miyim?” gibi ├žok ├že┼čitli kayg─▒ ve endi┼čelere kap─▒labilirler.

Ayr─▒ca bu duruma gelmi┼č anne-baba daha ├žok kendileri ile ilgilenmek durumunda oldu─ču i├žin ├žocu─ča ay─▒rd─▒─č─▒ zaman, ilgi ve destek azal─▒r, bu da ├žocuklarda sevilmedikleri, ├Ânemsenmedikleri duygular─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒na neden olarak ├Âzg├╝venlerinin d├╝┼čmesine yol a├žabilir. Ek olarak, sorunlarla kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒nda onlardan yeterli deste─či alamamalar─▒na neden olarak ya┼čant─▒lar─▒nda aksamalara yol a├žabilir.

├ľzellikle k├╝├ž├╝k ├žocuklar anne-babalar─▒n─▒n evlili─činin ba┼čar─▒s─▒z olmas─▒ konusunda kendilerini su├žlama e─čilimindedirler ve s─▒k s─▒k bunun do─čru olmad─▒─č─▒n─▒n hat─▒rlat─▒lmas─▒ gerekir. E┼čler aras─▒ndaki uyumsuzlu─čun hi├žbir ┼čekilde ├žocu─čun su├žu olmad─▒─č─▒ ve anla┼čamamalar─▒n─▒n ├žocukla kesinlikle ilgili olmad─▒─č─▒ mutlaka vurgulanmal─▒d─▒r.

Ayr─▒ca ├žocuklar kendilerine y├Ânelik sevginin de ge├žici olup olmad─▒─č─▒n─▒ sorgulayabilir: Burada kar─▒ koca ile anne-baba-├žocuk ili┼čkisinin farklar─▒ndan bahsedip, ge├žinemiyor olsalar dahi onu her zaman ve ko┼čulsuz bir ┼čekilde sevecekleri konusunda s─▒k s─▒k g├╝vence vermeleri gerekir.

Ge├žimsizlik nedeniyle e┼činden ayr─▒lm─▒┼č bir kad─▒n─▒n erkek arkada┼č─▒n─▒n olmas─▒ ve onu ├žocuklar─▒yla tan─▒┼čt─▒rmas─▒ ├žocuklarda ne t├╝r etkiler yapar?
B├Âyle bir durum olu┼čtu─čunda ortaya ├ž─▒kabilecek olumlu ya da olumsuz etkiler ├žocu─čun i├žinde bulundu─ču ya┼č d├Ânemine, anne ve baban─▒n ki┼čisel ├Âzelliklerine, ├žeki┼čmelerin s├╝r├╝p s├╝rmedi─čine, ├žocu─čun ya┼čad─▒─č─▒ ortam ve d├╝zene g├Âre de─či┼čir.

Ayr─▒l─▒ktan sonra ├žocu─čun sa─čl─▒kl─▒ uyumu i├žin en ├Ânemli fakt├Ârler e┼čler aras─▒ ├žat─▒┼čman─▒n bitmesi, ├žocu─čun her iki ebeveyni de d├╝zenli g├Ârmesi, ya┼čad─▒─č─▒ ortam─▒n s├╝rekli ve d├╝zenli olmas─▒d─▒r.

0-3 ya┼č ├žocu─čunun verece─či tepki, uyum ile 12-18 ya┼č aras─▒ ├žocu─čun tepki ve uyumu ├žok farkl─▒l─▒klar g├Âsterir. K├╝├ž├╝k ya┼č ├žocu─ču i├žin di─čer fakt├Ârler sa─članabilmi┼čse annenin yeni bir arkada┼č─▒ olmas─▒ bu ki┼činin olumlu biri olmas─▒ halinde b├╝y├╝k sorun te┼čkil etmez.

As─▒l baban─▒n olumsuz bir fig├╝r olmas─▒, ├žocu─ča yeterli ilgiyi g├Âsterememesi durumunda ise aksine annenin olumlu ├Âzelliklere sahip, ├žocu─ča sevgi ve destekle yakla┼čabilecek erkek arkada┼č─▒n─▒n ├žocuk ├╝zerinde olumlu etkileri olabilir.

Yeti┼čkin bir erkek taraf─▒ndan sevilip desteklenmek ├žocu─čun ├Âzg├╝venini artt─▒r─▒r, erkek ├žocuk i├žin ├Âzde┼čim yap─▒lacak bir olumlu bir rol modeli olu┼čturur, k─▒z ├žocuk i├žinse kar┼č─▒ cins taraf─▒ndan sevilme ve de─čer verilme ihtiyac─▒n─▒n kar┼č─▒lanmas─▒na yard─▒mc─▒ olur.

B├Âyle bir durum ergenlik y─▒llar─▒ i├žindeki ├žocuklar─▒n daha de─či┼čik tepkiler g├Âstermesine neden olabilir. Baz─▒ ergenler i├žin yukar─▒da bahsedilen olumlu etkiler sa─članabilirken, baz─▒lar─▒nda bir ├žok negatif olumsuz duygu ve davran─▒┼člar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ g├Âzlenebilir.

Erkek ├žocuklar bu ya┼člarda baz─▒ ├žat─▒┼čmalar─▒n yeniden uyanmas─▒, cinselli─čin tan─▒nmas─▒ sonucu hem anneye hem, birlikte ya┼čad─▒─č─▒ bireye olumsuz tav─▒rlar sergileyebilirler. K─▒z ├žocuklarda ise cinselli─čin abart─▒l─▒ ya┼čanmas─▒, anneye ├Âfke gibi sorunlar ortaya ├ž─▒kabilir.

Ergenler anne-babalar─▒n─▒ mutlu g├Ârmek isteseler de, anne babalar─▒n─▒n ba┼čka insanlarla birlikte olmas─▒ kar┼č─▒s─▒nda kar─▒┼č─▒k duygular beslerler. Anne ya da baban─▒n ba┼čka biriyle ├ž─▒kmas─▒n─▒ ho┼č g├Ârmenin di─čer ebeveyne sadakatsizlik olaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nebilirler.

Anne ve babalar yeni e┼č se├žiminde ├žocuklar─▒n─▒n sevece─či birini mi tercih ediyorlar ve e─čer b├Âyleyse, bu do─čru mudur?
Anne ve babalar─▒n yeni e┼č se├žiminde ├žocuklar─▒n─▒n sevece─či birini mi tercih ettikleri konusunda yap─▒lm─▒┼č bilimsel ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒ olmad─▒─č─▒ i├žin bir yorum yapmam m├╝mk├╝n de─čil.

E┼č se├žimi ├žok karma┼č─▒k bir olay olup ki┼čilerin e┼č se├žiminde bir ├žok fakt├Âr rol oynar, ├žocuklarla uyumlu ki┼či olup olmamas─▒ bir ├žok fakt├Ârden sadece biri olabilir.

E┼č se├žiminde ki┼či i├žin ├Ânemli olan kendi beklentilerine yan─▒t verip vermedi─čidir, anne-baban─▒n kendine uyan bir e┼č se├žmesi, onunla mutlu ve kendi ile bar─▒┼č─▒k olmas─▒ en az─▒ndan mutlu bir ebeveyne sahip olma a├ž─▒s─▒ndan ├žocu─ča dolayl─▒ olarak olumlu yans─▒r.

Kendi sorunlar─▒n─▒ ├ž├Âzm├╝┼č, ├╝reten ve mutlu bir anne-baban─▒n ┼č├╝phesiz ├žocu─ča ├Ânemli faydalar─▒ olur.

├çocuklar babalar─▒n─▒n yeni e┼či ile ili┼čkilerinde ne sorunlar ya┼č─▒yorlar, ├╝vey annenin ├žocuklara yakla┼č─▒m─▒ nas─▒l olmal─▒?
Burada en ├žok ya┼čan─▒lan yanl─▒┼č ├žocuktan yeni e┼či annesinin yerine koymas─▒n─▒n istenmesidir. Halbuki, ├žocu─čun annesi vefat etmi┼č ya da ayr─▒lm─▒┼č olsa bile onun ├Âz annesidir, yeni gelen ki┼či ancak bak─▒m veren ki┼či olarak g├Ârev yapar, annenin yerini almaz. Bak─▒m veren olarak ├žocu─ča ├žok sevgi g├Âstermesi ya da fedakarl─▒klar yapm─▒┼č olmas─▒ da bu durumu de─či┼čtirmez. Tabii ki ├žocuk ve bu ki┼či aras─▒nda ba─čl─▒l─▒k geli┼čebilir, iyi ve sa─čl─▒kl─▒ ili┼čkiler kurulabilir.

Di─čer bir yanl─▒┼č da ikinci e┼čin ├žocuklar taraf─▒ndan sevilmesi ve kabul g├Ârmesi i├žin annenin hatalar─▒n─▒n vurgulanmas─▒ ve hakk─▒nda olumsuz konu┼čulmas─▒d─▒r. Bu durum da hem ├žocu─čun ├Âzg├╝veninin zedelenmesine hem de her iki tarafa da tepki duymas─▒na neden olur.

├çocu─čun annesi hakk─▒nda olumsuz konu┼čmamak, bunu ba┼čarmak m├╝mk├╝n olmuyorsa hi├ž bahsetmemek daha uygundur. ├çocu─čun annesi hakk─▒nda konu┼čmas─▒, sorular sormas─▒ ise ├Âzellikle desteklenmeli, duygu ve d├╝┼č├╝ncelerini rahatl─▒kla ifade edebilece─či ortamlar sa─članmal─▒d─▒r.

├çocuklar genelde kendi ├Âz babalar─▒n─▒ m─▒ yoksa annelerinin evlendi─či ikinci babay─▒ m─▒ daha ├žok sevip kabulleniyorlar?
As─▒l baban─▒n oldu─ču, ├žocuk ile d├╝zenli g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝, ├žocu─čun ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lad─▒─č─▒ durumlarda annenin ikinci e┼či ├žocu─čun babas─▒ de─čil sadece annenin ikinci e┼či konumundad─▒r.

B├Âyle durumlardaki sa─čl─▒kl─▒ olan─▒ budur ├žocuk her ikisinin yerini bilir ona g├Âre uyum ve davran─▒┼č geli┼čtirir, kavram olarak da annenin ikinci, ├╝├ž├╝nc├╝ e┼činden bahsedilirken ikinci baba, yeni baba ┼čeklinde bahsedilmesi yanl─▒┼čt─▒r. Bu durumda ├žocu─ča ger├žek babas─▒n─▒n oldu─ču, e┼čler ayr─▒ olsa bile bunun de─či┼čmeyece─či, eve gelen ki┼činin sadece annenin ikinci e┼či oldu─ču babal─▒k g├Ârev ve sorumlulu─ču olmad─▒─č─▒ a├ž─▒k olarak s├Âylenmelidir.

─░kinci e┼čin tabii ki e┼čine ve onun yak─▒nlar─▒na kar┼č─▒ sorumluluklar─▒ vard─▒r ve iyi bir e┼č kar┼č─▒ taraf─▒n ├žocuklar─▒ ve yak─▒nlar─▒na olumlu davran─▒r.

├çocuklar─▒n baba olarak sevip kabullenecekleri ki┼či olumlu ├Âzelliklere sahip olarak olumlu rol modeli yaratma, ├žocu─ča yeterli ilgiyi g├Âsterme, ├žocu─ča sevgi ve destekle yakla┼čma, ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lama gibi babal─▒k g├Ârevlerini yapan ve s├╝rd├╝ren ki┼čidir. Ancak baban─▒n bu g├Ârevleri kendisinin yapmad─▒─č─▒ durumlarda bu eksikli─či kar┼č─▒layan ki┼či ister amca, day─▒ ister ikinci e┼č olsun baban─▒n yerini alabilir.

├çocu─čun annenin yeni e┼čini ├žok sevmesi ├Âz babas─▒yla aras─▒ndaki ili┼čkiyi nas─▒l etkiler?
Baba ├žocuk ili┼čkisi doyurucu ise annenin ikinci e┼či ile ├žocu─čun iyi ili┼čkiler i├žinde olmas─▒ bir sorun yaratmaz, aksine babada olumlu duygular ortaya ├ž─▒kmas─▒na neden olur. E─čer kar─▒-koca aras─▒nda bo┼čanmaya ra─čmen ├žat─▒┼čmalar s├╝r├╝yorsa, baban─▒n kendi yeterlili─či hakk─▒nda ┼č├╝phesi varsa baba-├žocuk aras─▒ ili┼čki olumsuz etkilenir.

Aldatma sonucu bitmi┼č evlilikler ├žocuklar─▒ nas─▒l etkiler?
Bo┼čanma, ├Âl├╝m olaylar─▒ ve ta┼č─▒nma gibi stres yarat─▒c─▒ do─čal ya┼čam olaylar─▒ndan biri olup, anne-babalar i├žin oldu─ču kadar ├žocuklar i├žin de s─▒k─▒nt─▒l─▒ bir durumdur. Bo┼čanma nedeni genel olarak e┼člerin uyumsuzlu─ču olup, aldatma sadece bunun bir sonucudur. Bo┼čanman─▒n ├žocuk ├╝zerindeki etkileri, bo┼čanma nedeni ne olursa olsun benzerdir.

Eri┼čkinlerden farkl─▒ olarak, ├žocuklar─▒n bo┼čanma kar┼č─▒s─▒nda duygusal tepkileri i├žinde bulundu─ču ya┼č d├Ânemine g├Âre farkl─▒l─▒k g├Âsterir. Genel olarak ├╝z├╝nt├╝, su├žluluk, ├Âfke ve kayg─▒ hisseder ve bu duygular─▒n─▒ da davran─▒┼člar─▒ ile g├Âsterebilirler. Anne baba aras─▒nda bo┼čanma s─▒ras─▒nda olu┼čabilecek ├žeki┼čmelerden ├žocu─ču uzak tutmak, ├žocu─čun endi┼čeleri kar┼č─▒s─▒nda a├ž─▒k ve d├╝r├╝st davranmak, ├žocu─čun ya┼čad─▒─č─▒ ortamda s├╝reklili─čin ve g├╝ven ortam─▒n─▒n olu┼čmas─▒n─▒ sa─člamak ├žocu─čun bu zor s├╝reci daha kolay atlatmas─▒na yard─▒mc─▒ olabilir.

├çocu─čun bo┼čanman─▒n getirdi─či de─či┼čikliklere uyum sa─člamas─▒ zaman alabilir. Bo┼čanma sonras─▒ baz─▒ duygusal ve davran─▒┼čsal tepkiler aylar boyunca ve hatta bir y─▒l boyunca devam edebilir. Baz─▒ tepkiler ise daha ge├žici olup, ailenin durumu istikrara kavu┼čtu─čunda veya ├žocu─čun rutini yeniden olu┼čtu─čunda kaybolabilir.

Bu tepkilerin mutlaka kal─▒c─▒ sorunlara i┼čaret etmedi─čini de unutmamak gerekir. Huzursuz, mutsuz, birbirine sayg─▒ ve sevgisi olmayan anne ve babadan olu┼čan evlilik ortam─▒n─▒n ├žocu─čun sa─čl─▒kl─▒ ruhsal geli┼čimi a├ž─▒s─▒ndan sak─▒ncalar─▒ oldu─ču bilinmektedir. Bundan dolay─▒ anne baban─▒n bo┼čanma konusundaki su├žluluklar ├╝zerinde yo─čunla┼čmaktansa, yeni ┼čartlar alt─▒nda ├žocuk i├žin en tutarl─▒ ve huzurlu ortam─▒n nas─▒l yarat─▒labilece─či ├╝zerine yo─čunla┼čmalar─▒ gerekir.

├çocuklar─▒n bo┼čanmay─▒ izleyen duygusal endi┼čelerinin ├žo─ču, hassasiyetle ele al─▒nmalar─▒ halinde, ge├žicidir. ├çocu─čun duygular─▒na ili┼čkin olarak verdi─či sinyaller konusunda dikkatli olmak ona yard─▒mc─▒ olmak a├ž─▒s─▒ndan yol g├Âsterici olacakt─▒r. Ayr─▒ca sanc─▒l─▒ bo┼čanma s├╝reci sonras─▒ ya┼čam─▒n─▒ istedi─či gibi y├Ânlendirebilen, d├╝zenli bir ya┼čam tarz─▒ olu┼čturabilen mutlu anne babalar ├žocuklar i├žin de iyi bir model olabilirler.

 

 

 

Bo┼čanman─▒n ├çocuk ├ťzerindeki Etkileri

 

Pelin Kuzugüdenli

 

pelinkuzugudenli@donusumkonagi.net
├çocu─čun sa─čl─▒kl─▒ geli┼čimi; sevgi, sayg─▒, g├╝ven gibi temel ihtiya├žlar─▒n─▒n anne-babas─▒ taraf─▒ndan kar┼č─▒land─▒─č─▒ bir aile ortam─▒nda ger├žekle┼čir.
Aile, bu ba─člamda ├žocu─čun ki┼čili─čini bi├žimlendirir ve gelece─čine y├Ân verir.
Ebeveynlerin ├žocuk ile oldu─ču kadar birbirleriyle olan ili┼čkilerinin niteli─či de ├žocu─čun geli┼čimini etkiler.
Bo┼čanma, hem anne-baban─▒n hem de ├žocu─čun ya┼čam─▒nda, aile birli─činin bozulmas─▒ ile ├Ânemli de─či┼čimlere yol a├žan sars─▒c─▒ olaylardan biridir.
Bo┼čanma ile yeni bir ya┼čam d├╝zenine ad─▒m atmaya haz─▒rlanan ebeveynlerin, bu zorlu d├Ânemde ya┼čanan olaylardan ├žocuklar─▒n─▒n en az d├╝zeyde etkilenmesini sa─člamak i├žin dikkatli davranmalar─▒n─▒ gereken baz─▒ konular vard─▒r.
├çocuklar ya┼člar─▒na, cinsiyetlerine, miza├ž ├Âzelliklerine, bo┼čanma s├╝recinde, ├Âncesinde ve sonras─▒nda ya┼čanan olaylara, anne-baban─▒n yakla┼č─▒m tarzlar─▒na, tutumlar─▒na ba─čl─▒ olarak bo┼čanma olay─▒ndan farkl─▒ d├╝zeylerde etkilenirler.

├çocuklar, geli┼čim d├Ânemlerine g├Âre bo┼čanma olay─▒na ne t├╝r tepkiler verir?
Erken ├žocukluk d├Âneminde( 0-3 ya┼č) ya┼čanan bo┼čanma olay─▒ kar┼č─▒s─▒nda ├žocuk, uyku problemleri, ├Âfke patlamalar─▒, alt ─▒slatma, parmak emme ve a┼č─▒r─▒ ba─članma, a─člama gibi tepkiler g├Âsterebilir.
Okul ├Âncesi d├Ânemde ( 3-6 ya┼č) ├žocuk, ya┼čanan olaylardan kendisini sorumlu hissedebilir ve su├žluluk duyabilir, birlikte ya┼čad─▒─č─▒ anne ya da babas─▒na kar┼č─▒ ├Âfkeli olabilir, uyku problemleri ya┼čayabilir.
Okul d├Âneminde (6-11 ya┼č) ├žocuk, giden ebeveyninin art─▒k onu istemedi─čini d├╝┼č├╝nebilir, birlikte ya┼čad─▒─č─▒ anne ya da babas─▒n─▒ bo┼čanmadan sorumlu tutabilir ve ona kar┼č─▒ h─▒r├ž─▒nla┼čabilir, sa─čl─▒kl─▒ arkada┼č ili┼čkileri kuramayabilir, uyku d├╝zeni bozulabilir.

Bo┼čanma olay─▒n─▒n ├žocuk ├╝zerindeki olumsuz etkileri sadece o d├Ânemle s─▒n─▒rl─▒ kalmaz, dikkat edilmedi─či takdirde ├žocu─čun geli┼čiminde ciddi problemlere yol a├žabilir ve uzun vadede ki┼čili─če yerle┼čen ├Ânemli sorunlara neden olabilir.

Bo┼čanma s├╝recinde anne-babalar nelere dikkat etmelidir?
Bo┼čanma karar─▒n─▒ anne-baba birlikte ├žocu─ča a├ž─▒klamal─▒d─▒r. Bo┼čanmadan sonra ya┼čamlar─▒nda ne gibi de─či┼čikliklerin olaca─č─▒ konusunda ├žocuk bilgilendirilmeli, belirsizliklerden m├╝mk├╝n oldu─čunca uzak tutulmal─▒d─▒r.
Bo┼čanma sonras─▒nda ayr─▒ ya┼čayaca─č─▒ anne ya da babas─▒n─▒ d├╝zenli ve s├╝rekli olarak g├Ârebilece─či konusunda ├žocu─ča g├╝ven verilmelidir.
├çocuk, anne-baba aras─▒nda ya┼čanan problemlerin, tart─▒┼čmalar─▒n d─▒┼č─▒nda tutulmal─▒; taraflardan birini se├žmeye, tan─▒kl─▒k etmeye, yan tutmaya zorlanmamal─▒d─▒r.
Bo┼čanma ile birlikte ona kar┼č─▒ olan sevgilerinde hi├žbir de─či┼čiklik olmayaca─č─▒ a├ž─▒k├ža ifade edilmelidir.
Anne- baba, ├žocu─čun bo┼čanma s├╝reciyle ilgili t├╝m sorular─▒n─▒ d├╝r├╝stl├╝kle cevaplamal─▒, bu durumdan kesinlikle onun sorumlu olmad─▒─č─▒n─▒ anlatmal─▒ ve duygular─▒n─▒ a├ž─▒k├ža ifade etmesi konusunda ├žocu─ču cesaretlendirmelidir.
Bo┼čanman─▒n hemen ard─▒ndan ev ya da ┼čehir de─či┼čtirme, yeni bir evlilik gibi ├Ânemli ya┼čam de─či┼čiklikleri ertelenmelidir.
├çocu─čun ya┼č─▒tlar─▒yla vakit ge├žirmesi sa─članmal─▒, spor m├╝zik gibi sosyal faaliyetlere kat─▒l─▒m─▒ desteklenmelidir.
├çocuklar─▒n ebeveynlerini model ald─▒klar─▒ unutulmamal─▒, m├╝mk├╝n oldu─čunca kayg─▒l─▒, gergin, mutsuz g├Âr├╝nmekten ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r.
Anne-baba, bo┼čanman─▒n ├žocuk ├╝zerindeki olumsuz etkilerini azaltmaya ├žal─▒┼č─▒rken kendilerini, bu zorlu d├Ânemde ya┼čad─▒klar─▒n─▒ da g├Âz ard─▒ etmemeli; gerekirse profesyonel yard─▒m almal─▒d─▒r.

 

%d blogcu bunu be─čendi: