hd porno porno hd porno porno

Alg─▒ ve Hareketin ─░┼člevsel Organizasyonu

1.504 okundu

Yapay zeka ├žal─▒┼čmalar─▒, hen├╝z hi├ž bir bilgisayar─▒n insan beyninin bilgi-i┼člemci ve analitik ba┼čar─▒s─▒na ula┼čamad─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir. T├╝m duysal sistemlerle ba─č─▒nt─▒l─▒ alg─▒lar gibi, istemli motor davran─▒┼člar da m├╝hendislik harikas─▒d─▒r. Bu ba┼čar─▒, beyindeki n├Âronlar─▒n ├žok ince ayarlarla / hesaplarla birbiri ile ili┼čkiler olu┼čturmalar─▒ndan kaynaklanmaktad─▒r.

Alg─▒ ve eylemi kavramak i├žin de─či duyusu ile ba┼člamak uygundur ├ž├╝nk├╝, bu duysal sistem hem olduk├ža iyi ara┼čt─▒r─▒lm─▒┼č ve anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r, hem de duysal ve motor sistemlerin etkile┼čimini en g├╝zel temsil eden bir d├╝zenlenme g├Âsterir.

De─čisel bir uyaran─▒n fiziksel enerjisinin derideki mekanoresept├Ârlerin transd├╝ksiyonu ile nas─▒l olup da elektriksel etkinli─če d├Ân├╝┼čebildi─či, hangi uzant─▒lar─▒n marifeti ile beyinde bir de─či deneyimine d├Ân├╝┼čebildi─či bug├╝n bir├žok y├Ân├╝yle anla┼č─▒labilmi┼čtir.

Beyinin i┼člevsel organizasyonunu kavramak g├╝├ž gelse de baz─▒ anatomik yal─▒nla┼čt─▒rmalar bunu kolaylamaktad─▒r:
1) G├Ârece az t├╝rde n├Âron vard─▒r. ├çok say─▒daki n├Âronlar bir ├žok ortak ├Âzelli─či payla┼č─▒r.

2) Beyin ve omurilikteki n├Âronlar ÔÇť├žekirdekÔÇŁ ad─▒ verilen ve birbirleri ile ili┼čki kurarak i┼člevsel sistemleri olu┼čturan belirli grupla┼čma / k├╝mele┼čmeler g├Âsterirler.

3) Serebral korteksin yerel b├Âlgeleri duysal, motor ve asosiyasyonal i┼člevler i├žin ├Âzelle┼čmi┼čtir.

 

Bu ├╝├ž anatomik ilke de─činin alg─▒lanmas─▒ ba─člam─▒nda incelenecektir.

 

 

Duysal Bilginin ─░┼člemi (S├╝re├žlenmesi) Somatoduysal Sistemde Ger├žekle┼čir

De─čisel alg─▒ gibi karma┼č─▒k davran─▒┼člar, genellikle birka├ž ├žekirdek ve kortikal b├Âlgenin b├╝t├╝nle┼čmi┼č etkimesini gerektirirler. Beyindeki bilgi i┼člem ve s├╝re├žleme i├žin genel ilke hiyerar┼čidir. Uyaran bilgisi bir dizi subkortikal ve kortikal b├Âlgeden iletilir. Beyinin bilgi i┼člemci kapasitesini art─▒rmak ├╝zere, tek bir duysal modalite ├žer├ževesinde bile ayn─▒ anda farkl─▒ anatomik yolak kullan─▒l─▒r. Somatoduysal sistemde, ayn─▒ deri alan─▒ndaki hafif de─či ve a─čr─▒l─▒ uyaran beyine farkl─▒ yolaklarla ula┼čt─▒r─▒l─▒r.

 

G├Âvde ve Uzant─▒lardan Kalkan Somatoduysal Bilgi Omurili─če ─░letilir

G├Âvde ve uzant─▒lardan kalkan duysal bilgi, beyaz maddenin ├ževreledi─či santral gri maddeden olu┼čan omurili─če girer. Gri madde ÔÇťHÔÇŁ harfine benzer; iki yanl─▒ arka (dorsal veya posterior) ve ├Ân (ventral veya anterior) boynuzlar─▒ vard─▒r

Omurili─čin enine kesitlerinde, arka k├Âk gri madde i├žinde duysal ├žekirdekler veya n├Âron gruplar─▒ bulunur. Bunlar─▒n aksonlar─▒ g├Âvdenin y├╝zeyinden uyaran bilgisini al─▒rlar (emerler). ├ľn boynuz motor ├žekirdekleri veya n├Âron gruplar─▒n─▒ i├žerir; bunlar─▒n aksonlar─▒ omurilikten ├ž─▒k─▒p, iskelet kaslar─▒n─▒ inerve ederler. Motor h├╝creler, duysal h├╝creler gibi belirgin k├╝me olu┼čturmaz, omurilik boyunca dikey uzanan kolonlar olu┼čtururlar. Gri maddedeki ├že┼čitli ara n├Âronlar, duysal n├Âronlardan beyine akan bilgiyi, y├╝ksek merkezlerden motor n├Âronlara y├Ânelen komutlar─▒ ve motor n├Âronlar aras─▒ ge├ži┼čen bilgiyi mod├╝le eder.

Gri maddeyi ├ževreleyen beyaz madde, dorsal, lateral ve ventral kolonlara ayr─▒l─▒r Bunlar─▒n herbirinde inen veya ├ž─▒kan akson demetleri yer al─▒r. Gri maddenin iki dorsal boynuzu aras─▒ndaki dorsal kolon yaln─▒zca beyin sap─▒na somatik duysal bilgi ta┼č─▒yan ├ž─▒k─▒c─▒ aksonlar i├žerir. Lateral kolonlar, hem ├ž─▒k─▒c─▒ aksonlar, hem de omurilikteki ara veya motor n├Âronlar─▒ inerve etmek ├╝zere neokorteks veya beyin sap─▒ndan kaynaklanan aksonlar i├žerirler. Ventral kolonlar da karma aksonlar i├žerirler. Lateral ve ventral aksonlardaki ├ž─▒kan somatik duysal aksonlar ko┼čut yolaklar olu┼čturur ve ├╝st yap─▒lara a─čr─▒ ve ─▒s─▒ bilgisi ta┼č─▒rlar. ─░nen motor aksonlar aksiyal (dingil benzeri ku┼čak kaslar─▒) kaslar─▒ ve post├╝r├╝ denetlerler.

Omurilik d├Ârt ana b├Âlgeye ayr─▒l─▒r: Servikal, torakal, lumbal ve sakral… Bu b├Âlgeler, kaslar─▒n, kemiklerin ve ├Âteki g├Âvde bile┼čenlerinin geli┼čti─či embriyolojik somitler ile il┼čkilidir. Ayn─▒ segmental d├╝zeyde geli┼čen g├Âvde yap─▒lar─▒n─▒ inerve etmek ├╝zere omurili─či terkeden aksonlar, omurili─če giren aksonlarla intervertebral foramende birle┼čerek spinal sinirleri olu┼čtururlar. Servikal d├╝zeydeki spinal sinirler, kafan─▒n arkas─▒ndaki, boyun ve kollardaki duysal alg─▒ ve motor i┼člerle ilgilidir. Torakal d├╝zeydeki sinirler, ├╝st g├Âvdeyi; lumbal ve sakral spinal sinirler de alt g├Âvde, s─▒rt ve bacaklar─▒ inerve ederler.

D├Ârt b├Âlgenin her biri, dorsal ve ventral k├Âklerin s─▒ra say─▒s─▒ ile tan─▒mlanan birka├ž segment i├žerir: Servikal: 8; Torakal: 12; Lumbal: 5; Sakral: 5 olmak ├╝zereÔÇŽ
Eri┼čkin omurili─či segmentli g├Âr├╝nmese de, iki organizasyonel ├Âzellik nedeniyle omurilik rostrokaudal ekseni boyunca boyut ve bi├žim farkl─▒l─▒─č─▒ g├Âsterir. Nedenleri:

1) Sakral d├╝zeyde giren duysal lif say─▒s─▒ g├Ârece azd─▒r. Yukar─▒ya do─čru giren lifler giderek artar. Tersine, inen aksonlar─▒n ├žo─ču servikal d├╝zeylerde sonlan─▒r ve a┼ča─č─▒ya indik├že azal─▒r. Yani akson say─▒s─▒ servikal d├╝zeyde en y├╝ksek, sakral d├╝zeyde ise en d├╝┼č├╝k say─▒dad─▒r. Bu durum kesitteki gri:beyaz madde alan─▒ oran─▒na yans─▒r.

2) Ventral ve dorsal boynuzlar─▒n boyut farkl─▒l─▒klar─▒ da etkilidir. Kol ve bacak kaslar─▒na giden motor liflerin yo─čun olarak ├ž─▒kt─▒─č─▒ d├╝zeylerde ├Ân boynuz ├žok daha geni┼č yer kaplar. Benzer bi├žimde, duysal lif yo─čunlu─ču da uzant─▒lar─▒n d├╝zeylerine uyar. Bu b├Âlgelere, lumbosakral ve servikal geni┼člemeler ad─▒ verilir.

 

G├Âvde ve Uzant─▒lar─▒n Birincil Duysal N├Âronlar─▒ Arka K├Âk Gangliyonunda K├╝mele┼čmi┼čtir

Uzant─▒lar─▒n ve g├Âvdenin deri, kas ve eklemlerinden duysal bilgiyi omurili─če ta┼č─▒yan n├Âronlar, hemen omurili─če biti┼čik ve vertebral kolon i├žinde seyreder Bunlar ps├Âdo├╝nipolar n├Âronlard─▒r; ├žatalla┼čan aksonlar─▒n─▒n santral ve periferik dallar─▒ vard─▒r. Periferik dal deri, kas veya ba┼čka bir dokuda serbest u├žlar veya ├Âzelle┼čmi┼č bir epitel h├╝cre k├Âkenli resept├Âr ile yapt─▒─č─▒ bir ba─člant─▒ ile sonlan─▒r.

Santral uzant─▒, dorsal k├Âk ucundan omurili─če girer ve hemen dallan─▒r. Bunlar ya gri maddede sonlan─▒r veya y├╝kselerek omurilik-bulbus kav┼ča─č─▒ndaki ├žekirdeklerde sonlan─▒r Bu yerel ve ├ž─▒k─▒c─▒ lifler iki i┼člevsel somatoduysal yolak olu┼čturur. Yerel dallar, yerel refleks devreleri harekete ge├žirirken, ├ž─▒kan dallar da beyine duysal bilgiyi iletir. Bu bilgi, de─či, konum duyusu veya a─čr─▒n─▒n alg─▒s─▒ i├žin temelleri olu┼čturur.

 

Arka K├Âk Gangliyon N├Âronlar─▒n Santral Aksonlar─▒, G├Âvde Y├╝zeyinin Tasla─č─▒n─▒ Olu┼čturacak Bi├žimde D├╝zenlenmi┼čtir

Arka k├Âk ganglion h├╝crelerin santral aksonlar─▒, omurilikte sonlan─▒nca, adeta, g├Âvde y├╝zeyinin n├Âral bir tasla─č─▒n─▒ olu┼čtururlar. G├Âvde y├╝zeyinin ├že┼čitli b├Âl├╝mlerinden girdilerin bu d├╝zenli da─č─▒l─▒m─▒na somatotopi denir ve bu d├╝zen t├╝m ├ž─▒k─▒c─▒ somatoduysal yolak boyunca s├╝rer / korunur.

Sakral b├Âlgeden omurili─če giren aksonlar, orta ├žizgiye yak─▒n olarak dorsal kolonda y├╝kselir. Daha yukar─▒dan kat─▒lanlar ise buna uygun d├╝zende daha d─▒┼ča do─čru seyrederler. B├Âylece servikal omurilikte, dorsal kolonun ortas─▒, bacaklar ve alt g├Âvde k├Âkenli, daha yanlar─▒ ise ├╝st g├Âvde, kollar ve boyun k├Âkenli aksonlardan olu┼čur. Servikal d├╝zeylerde, arka kolon aksonlar─▒ iki demete ayr─▒l─▒r: ─░├žte, funikulus grasilis, d─▒┼čta funikulus kuneatus olmak ├╝zere ÔÇŽ

 

Her Bir Somatik Alt Modalite Periferden Beyine Belirli Bir Alt Sistemde ─░┼členir / S├╝re├žlenir

Somatik duyunun alt modaliteleri olan de─či, a─čr─▒ ve konum duyusu ko┼čut fakat ayr─▒ yolaklarla ta┼č─▒n─▒r ve beyinde farkl─▒ b├Âlgelerde sonlan─▒r; yani ├žok ├Âzg├╝ld├╝r.

De─či bilgisi ta┼č─▒yan birincil aferent lifler ipsilateral dorsal kolona girer, kontralateral kolona ├žapraz yapmadan bulbusa y├╝kselir. Alt g├Âvdeden gelen lifler funikulus grasilise girer ve ayn─▒ adl─▒ ├žekirdekte sonlan─▒r. ├ťst g├Âvdeden gelen lifler funikulus kuneatusa girer ve ayn─▒ adl─▒ ├žekirdekte sonlan─▒r. Bu ├žekirdeklerin n├Âronlar─▒ndan beyinin kar┼č─▒ taraf─▒na ge├žen ve oradan da talamusa y├╝kselen aksonlar ├ž─▒kar. Bu demete lemnisk├╝s medialis denir Dorsal kolondaki somatotopi bu demette de s├╝rer. ├çaprazla┼čma nedeniyle, g├Âvdenin solundan gelen bilgi beyinin sa─č─▒nda sonlan─▒r. Lemnisk├╝s medialis, talamusun ventral posterior ├žekirde─činde sonlan─▒r. Somatotopik d├╝zen burada da ge├žerlidir; alt g├Âvdeden gelenler d─▒┼čta, ├╝st g├Âvde ve y├╝zden gelenler i├žte sonlan─▒r.

 

Koku Duyusu D─▒┼č─▒ndaki T├╝m Modaliteler i├žin Talamus Duysal Resept├Ârler ile Serebral Korteks Aras─▒nda ├ľnemli bir Ba─člant─▒ Olu┼čturur

Talamus, diensefalonun arka b├Âl├╝m├╝n├╝ olu┼čturan oval bi├žimde bir yap─▒d─▒r; serebral korteksin birincil duysal alanlar─▒na duysal bilgi aktar─▒r. Ancak, basit bir ge├žit de─čildir. Kap─▒ denetimi yapar; canl─▒n─▒n davran─▒┼čsal durumuna g├Âre ├Âzg├╝l bilginin ge├ži┼čini engeller veya g├╝├žlendirir.

Talamusta yakla┼č─▒k 50 adet ├žekirdek varsa da bunlar─▒n ancak bir b├Âl├╝m├╝ ├žok iyi tan─▒mlanabilmi┼čtir. Baz─▒lar─▒, belirli bir modaliteye ├Âzg├╝ bilgi kabul eder ve neokorteksteki ├Âzg├╝l alana yans─▒t─▒r. Ventral posterior lateral ├žekirdek h├╝crelerinin aksonlar─▒, postsantral girustaki birincil somatoduysal kortekse uzan─▒r Di─čerleri, serebellum ve bazal gangliyonlardan frontal lob motor b├Âlgelerine bilgi ileterek motor i┼člevlere kat─▒l─▒r.

Talamus h├╝crelerinin neokortekse uzanan aksonlar─▒, kaps├╝la interna i├žinde yol al─▒r. Bu yap─▒, serebral kortekse giren ├ž─▒kan liflerin b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝n olu┼čturdu─ču bir demettir. Talamus, frontal lob ile ba─člant─▒lar─▒ sayesinde bellek gibi bili┼čsel i┼člevlerde de rol oynar. Dikkatte rol├╝ olan baz─▒ ├žekirdeklerden korteksin farkl─▒ alanlar─▒na yayg─▒n bi├žimde uzant─▒lar vard─▒r. Talamusun d─▒┼č kabu─čunu olu┼čturan retik├╝ler ├žekirdekten neokortekse uzant─▒ yoktur. Di─čer talamik ├žekirdeklerden neokortekse uzanan aksonlardan girdiler al─▒r ve yine bu ├žekirdeklere geri bildirim sa─člar.

Talamik ├žekirdekler, internal meduller laminanin konumuna g├Âre d├Ârt grupta toplan─▒r: Anterior, medial, ventrolateral, posterior … Talamusun rostral ucunda, internal meduller lamina ikiye ayr─▒l─▒r ve anterior grubu sarmalar. Talamusun kaudal ucunu, i├žinde pulvinar ├žekirde─čin de yer ald─▒─č─▒ posterior ├žekirdek grubu kaplar. Ayr─▒ca lifler aras─▒nda yer alan intralaminar ├žekirdekler vard─▒r.

─░nsanda, anterior grup tek bir ├žekirdekten olu┼čur; temel girdisini hipotalamusun mamillar ├žekirde─činden ve hipokampal yap─▒n─▒n presubikulumundan al─▒r. Bu ├žekirde─čin i┼člevi tam olarak bilinmese de, bellek ve duygularda rol├╝ olabilir. Bu yap─▒n─▒n, ayr─▒ca, singulat ve frontal kortekslerle de ba─člant─▒lar─▒ vard─▒r.

Medial gruptaki temel yap─▒ mediodorsal ├žekirdektir. Bu b├╝y├╝k talamik ├žekirde─čin ├╝├ž alt b├Âl├╝m├╝ vard─▒r ve herbiri frontal korteksteki belirli bir alanla ili┼čkilidir. Bu ├žekirdek, bazal gangliyonlar─▒n baz─▒ b├Âl├╝mlerinden, amigdaladan ve ortabeyinden girdiler al─▒r ve bellek ile ili┼čkilendirilmektedir.

Ventral grup ├žekirdekler talamus i├žindeki konumlar─▒na g├Âre adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Ventral anterior ve ventral lateral ├žekirdekler motor kontrolde ├Ânemlidir ve bazal gangliyon ve serebellumdan motor kortekse bilgi ta┼č─▒r. Ventral posterior lateral ├žekirdek neokortekse somatoduysal bilgi iletir.

Posterior grup, medial ve lateral genik├╝lat ├žekirdek ile lateral posterior ├žekirdek ve pulvinardan olu┼čur. Medial ve lateral genik├╝lat ├žekirdekler talamusun posterior b├Âl├╝m├╝ne yak─▒n bulunur. Medial genik├╝lat ├žekirdek, i┼čitsel sistemin bile┼čenidir ve tonotopik olarak d├╝zenlenmi┼č olan i┼čitsel bilgiyi temporal lobun superior temporal girusuna ta┼č─▒r. Lateral genik├╝lat ├žekirdek retinadan bilgi al─▒r ve oksipital lobdaki birincil viz├╝el kortekse ta┼č─▒r. Pulvinar, primat, hele insan beyninde ├žok geli┼čmi┼čtir ve bu paryetal-oksipital-temporal kortekslerdeki asosiyasyon alanlar─▒n─▒n geli┼čmesine ko┼čut bir geli┼čmedir. En az ├╝├ž alt b├Âl├╝m├╝ vard─▒r ve paryetal, temporal ve oksipital loblar, superior kollik├╝ller ve beyin sap─▒n─▒n g├Ârme ile ili┼čkili di─čer ├žekirdekleri ile kar┼č─▒l─▒kl─▒ ba─člant─▒lar yapar.

Talamus, yaln─▒zca neokorteksin g├Ârsel alanlar─▒na uzanmaz; neokorteksten de girdiler al─▒r. Oksipital korteksten gelen bu gerid├Ân├╝┼č uzant─▒s─▒, lateral genik├╝lat ├žekirdekte, retinal girdilere g├Âre daha ├žok say─▒da sinaps yapar. Talamusun ├žo─ču ├žekirde─či, serebral korteksten ├Ânemli boyutta gerid├Ân├╝┼č uzant─▒s─▒ al─▒r.

Buraya kadar betimlenen talamik ├žekirdeklere r├Âle (veya ├Âzg├╝l) ├žekirdekler denir ├ž├╝nk├╝ bunlar, neokorteksteki belirli bir b├Âlge ile ├Âzg├╝l ve se├žilmi┼č bir ili┼čki i├žindedirler. Di─čer, yayg─▒n uzanan (veya ├Âzg├╝l olmayan) ├žekirdekler, birka├ž kortikal veya subkortikal b├Âlgeye yay─▒l─▒r. Bu t├╝r ├žekirdekler talamusun orta ├žizgisinde ve intralaminar yerle┼čimlidir. Orta ├žizgi ├žekirdeklerinin en b├╝y├╝kleri paraventrik├╝ler, paratenyal ve r├Ânyen ├žekirdeklerdir. ─░ntralaminar gruptaki en b├╝y├╝k ├žekirdek sentromediyan ├žekirdektir. ─░ntralaminar ├žekirdek, amigdala ve hipokampus gibi limbik yap─▒lara uzan─▒r; bazal gangliyon bile┼čenlerine de uzant─▒lar g├Ânderir. Bu ├žekirdekler, omurilik, beyin sap─▒ ve serebellumdan girdiler al─▒r. Kortikal uyar─▒lmaya (arousal) arac─▒l─▒k edebilir; olas─▒l─▒kla, duysal alt modalitelerin b├╝t├╝nle┼čtirilmesine katk─▒da bulunabilir.

Son olarak, talamusun en d─▒┼č g├Âmle─či, ├Âzel katman benzeri bir yap─▒d─▒r; retik├╝ler ├žekirdek ad─▒n─▒ al─▒r. N├Âronlar─▒n─▒n ├žo─ču inhibit├Âr iletici GABA kullan─▒r. Di─čer ├žekirdeklerin n├Âronlar─▒ndaki iletici eksitat├Âr glutamatt─▒r. Ayr─▒ca, retik├╝ler n├Âronlar─▒n neokorteksle do─črudan ili┼čkileri yoktur; aksonlar─▒, di─čer talamik ├žekirdeklerde sonlan─▒r. Di─čer ├žekirdekler de kolateralleri ile retik├╝ler ├žekirde─če geri bildirim sa─člarken, kendi etkileri de mod├╝lasyona u─črar.

Talamus basit ve pasif bir r├Âle istasyonu de─čildir. Burada ├žok karma┼č─▒k bilgi i┼člem s├╝re├žleri yer al─▒r. ├ľrnek olarak, ventral posterior lateral ├žekirdekten ├ž─▒kan somatoduysal bilgi d├Ârt ayr─▒ i┼člemleme / s├╝re├žleme ile kar┼č─▒ kar┼č─▒yad─▒r:
1) ├žekirdek i├ži yerel s├╝re├žleme / i┼člemleme,

2) beyin sap─▒ girdileri, ├Ârne─čin, noradrenerjik ve serotonerjik monoamin sistemlerinin mod├╝lasyonu,

3) retik├╝ler ├žekirdekten inhibit├Âr geri bildirim,

4) neokorteksten eksitat├Âr geri bildirim

 

 

 

Duysal Bilgi ─░┼člem Serebral Kortekste Doru─ča Erer / Sonlan─▒r / Tamamlan─▒r
Ventral posterior lateral ├žekirdek n├Âronlar─▒n─▒n aksonlar─▒ ├Âncelikle Brodmann 3bdeki birincil somatoduysal kortekste sonlan─▒r. Buradaki n├Âronlar deri y├╝zeyinin de─či ile uyar─▒lmas─▒na kar┼č─▒ ├žok duyarl─▒la┼čm─▒┼čt─▒r. Somaduysal sitemin di─čer s├╝re├žleyen organlar─▒nda oldu─ču gibi, korteksin ├že┼čitli yerlerindeki n├Âronlar da somatotopik d├╝zenlenme g├Âsterirler.

W. Penfield, beyin cerrahisi s─▒ras─▒nda, hastalar─▒n somatik duysal korteks y├╝zeyini uyard─▒─č─▒nda, bacaklardan gelen duyulara beyinin orta ├žizgisine yak─▒n yerle┼čim g├Âsteren n├Âronlar─▒n arac─▒l─▒k etti─čini g├Ârd├╝; oysa, ├╝st g├Âvde, kollar, eller, parmaklar, y├╝z, dudaklar ve dil k├Âkenli duyulara, daha d─▒┼čta yerle┼čmi┼č olan n├Âronlar arac─▒l─▒k etmekteydi.

Penfield ve Jasper, g├Âvdenin t├╝m b├Âl├╝mlerinin kortekste somatotopik temsil edildi─čini ancak bu temsilin g├Âvdenin ger├žek k├╝tlesi ile orant─▒l─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ buldular. Kortikal temsil, bu yap─▒lar─▒n inervasyon derecesi / yo─čunlu─čuna g├Âre d├╝zenlenmi┼čti. Serebral korteks i┼člevsel olarak beyaz maddeden korteksin y├╝zeyine kadar uzanan h├╝cre kolonlar─▒ ├Âr├╝nt├╝s├╝nde d├╝zenlendi─činden, bir i┼čleve tahsis edilen kortikal alan ne kadar b├╝y├╝k ise, bu i┼člev ile ili┼čkili bilgi i┼člemci kolon say─▒s─▒ o kadar fazlad─▒r. El parmaklar─▒m─▒zdaki ay─▒r─▒c─▒ de─či duyusunun bu denli duyarl─▒ / geli┼čmi┼č olmas─▒n─▒n nedeni bu yap─▒ya ayr─▒lan kortikal alan─▒n b├╝y├╝k olmas─▒ndan kaynaklanmaktad─▒r.

Erken / ├Ânc├╝ elektrofizyolojik ├žal─▒┼čmalarda farkedilen di─čer ├Âzellik de somatoduysal korteksin, deriden tek bir tane de─čil, birka├ž tane topografik d├╝zenlenmi┼č girdi setleri i├žerdi─čidir. Primer somatoduysal kortekste (anterior paryetal korteks), derinin d├Ârt tamamlanm─▒┼č / m├╝kemmele yak─▒n tasla─č─▒ (3a, 3b, 1, 2) bulunmaktad─▒r. De─či bilgisinin temel ve yal─▒n i┼člemi alan 3te olur; daha karma┼č─▒k veya daha y├╝ksek d├╝zen gerektirenler alan 1de ger├žekle┼čir. Alan 2de hem de─či bilgisi hem de bacak konumuna ili┼čkin bilgi birle┼čtirilir ki nesneler de─čisel olarak tan─▒nabilsin. Primer somatoduysal korteksteki n├Âronlar kom┼ču alanlara uzan─▒rlar, bunlar da yak─▒nlar─▒ndaki di─čer kortikal n├Âronlara uzan─▒rlar Daha y├╝ksek hiyerar┼čide, somatoduysal bilgi, motor kontrol, g├Âz-el e┼čg├╝d├╝m├╝, de─či deneyimine ili┼čkin bellekte kullan─▒l─▒r.

Somaduysal bilgi i┼člemin erken evrelerinde rol alan kortikal alanlar yaln─▒z (veya ├Âncelikle) somatoduysal bilgi i┼člem ile ili┼čkilidir. Bunlara ├╝nimodal asosiyasyon alanlar─▒ denir. Ancak, sonu├žta, ├╝nimodal asosiyasyon alan bilgisi, duysal modaliteleri birle┼čtiren m├╝ltimodal alanlarda toplan─▒r. Bu alanlar─▒n hipokampus ile kar┼č─▒l─▒kl─▒ ba─člant─▒lar─▒ vard─▒r ki, bu iki y├Ânden ├žok ├Ânemlidir:
1) tek ve bile┼čik bir alg─▒n─▒n olu┼čmas─▒,

2) alg─▒n─▒n bellekte temsiliÔÇŽ

Somatoduysal bilginin en ├Ânemli ama├žlar─▒ndan biri y├Ânlendirilmi┼č harekete k─▒lavuzluktur. Kortekste, somatoduysal ve motor i┼člevler aras─▒nda s─▒k─▒ ba─člant─▒lar vard─▒r.

 

 

Korteks ve Omurilik Aras─▒ndaki Do─črudan Ba─člant─▒lar ─░stemli Harekete Arac─▒l─▒k Eder

Alg─▒sal sistemlerin temel i┼člevi, beyin ve omurili─če ait motor sistemlerin arac─▒l─▒k etti─či eylemlere gereken duysal bilgiyi sa─člamakt─▒r. Primer motor korteks, somatik duysal korteks gibi somatotopik d├╝zenlenmi┼čtir .Motor korteksin ├Âzg├╝l b├Âlgeleri, ├Âzg├╝l kas gruplar─▒n─▒n etkinli─čini etkiler. Primer motor korteksin V. katman─▒ndaki n├Âronlar aksonlar─▒n─▒ do─črudan, kortikospinal yolak arac─▒l─▒─č─▒ ile omurilik ├Ân boynuzundaki motor n├Âronlara veya ara n├Âronlara uzat─▒rlar.

─░nsan kortikospianl yola─č─▒ bir milyon aksondan olu┼čur; bunlar─▒n %40─▒ motor korteksten do─čar. Bu aksonlar, subkortikal beyaz madde, internal kaps├╝l ve serebral ped├╝nk├╝l boyunca inerler Kortikospinal yolak lifleri indik├že med├╝ller piramidleri (bulbus ventral y├╝zeyindeki belirgin ├ž─▒k─▒nt─▒) ge├žerler; bu nedenle bu yola─ča med├╝ller yolak da denir.

├ç─▒kan yollar gibi, kortkospianl yola─č─▒n %80-90─▒ da bulbus orta ├žizgisinde ├žaprazla┼č─▒r (piramidal dek├╝zasyo). Liflerin %10-20si sonlanacaklar─▒ spinal segmentte ├žaprazla┼č─▒r.

Kortikospinal yolak, motor n├Âronlarla do─črudan sinaps yapar ve ince, beceri gerektiren motor davran─▒┼č─▒ olanakl─▒ k─▒lar. Ayr─▒ca, omurilik ara n├Âronlar─▒ ile de sinapslar yapar; bu ba─člant─▒lar da b├╝y├╝k kaslar─▒n e┼čg├╝d├╝ml├╝ ├žal─▒┼čmas─▒ ba─člam─▒nda ├žok ├Ânemlidir.

Motor bilgi de hem duysal hem di─čer b├Âlge k├Âkenli motor bilgi ile mod├╝lasyona u─črar. Bunlar aras─▒nda s├╝rekli akan de─čisel, g├Ârsel, proprioseptif bilgi vard─▒r. Bu sayede, istemli hareket, kesin, ak─▒c─▒, p├╝r├╝zs├╝z, mesafe ve zaman ayar─▒ iyi d├╝zenlenmi┼č olarak ger├žekle┼čir. Ayr─▒ca, motor korteks ├ž─▒kt─▒lar─▒ s├╝rekli serebellum ve bazal gangliyonlar─▒n etkisi alt─▒ndad─▒r.

Bazal gangliyonlar, neokorteksin b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝nden (duysal bilgi ve hareket bilgisi) do─črudan uzant─▒lar al─▒r. Serebellum, spinal aferentlerden do─črudan somatoduysal bilgi al─▒r. Ayr─▒ca, kortikospinal yolaklardan da bilgi al─▒r Serebellumun post├╝r ve harekete etkileri, k─▒rm─▒z─▒ ├žekirdek ile ba─člant─▒s─▒ nedeniyledir; bu yap─▒ beyin sap─▒ ve omurili─če inen yollar─▒n do─črudan mod├╝lasyonuna a├ž─▒kt─▒r. Ancak, serebellumun hareket ├╝zerindeki temel etkisi, talamusun ventral ├žekirdek grubu arac─▒l─▒─č─▒ ile ger├žekle┼čir. ─░lgin├ž bi├žimde, medial lemnisk├╝s , bazal gangliyonlar ve serebellum, ventral ├žekirdek kompleksinin farkl─▒ yerlerinde sonlan─▒r ve b├Âylece, korteksin hem somatoduysal, hem de motor b├Âlgelerini etkiler.

 

%d blogcu bunu be─čendi: